Tòa án Trung Quốc cầm các công ty không được phép dùng AI làm lý do sa thải nhân viên

Theo thông tin từ hãng thông tấn Tân Hoa Xã vào tuần trước, một tòa án tại Trung Quốc vừa ra phán quyết rằng các công ty không thể dùng sự xuất hiện của trí tuệ nhân tạo (AI) làm cái cớ để sa thải người lao động. Vụ việc thu hút sự chú ý lớn này xoay quanh một giám sát viên kiểm tra chất lượng mang họ Châu.

Anh Châu được một công ty công nghệ tuyển dụng vào năm 2022 để giám sát các sản phẩm AI của doanh nghiệp. Tuy nhiên, đến năm 2025, ban lãnh đạo công ty đã quyết định thay thế vị trí của anh bằng một mô hình ngôn ngữ lớn (siêu AI xử lý ngôn ngữ). Họ đã yêu cầu anh chấp nhận bị giáng chức kèm theo mức cắt giảm lên tới 40% lương.

Không có gì ngạc nhiên khi anh Châu từ chối thỏa thuận bất công này. Ngay sau đó, công ty đã đơn phương sa thải anh và đưa ra mức bồi thường thôi việc khoảng 45.000 USD (hơn 1,1 tỷ đồng). Không chấp nhận khoản đền bù ít ỏi đó, anh Châu đã nộp đơn khiếu nại lên hội đồng trọng tài lao động của chính phủ.

Sau khi hội đồng phân xử phần thắng thuộc về anh Châu với lý do việc sa thải là hoàn toàn trái luật, phía công ty không bỏ cuộc và tiếp tục nộp đơn khởi kiện lên tòa án cấp dưới, được cho là Tòa án Nhân dân cấp Quận.

Thua kiện ở phiên tòa này, công ty tiếp tục kháng cáo lên Tòa án Nhân dân Trung cấp Hàng Châu. Dù vậy, tòa án cấp thành phố vẫn kiên quyết giữ nguyên phán quyết ban đầu. Tòa án nhấn mạnh rằng việc đưa AI vào hoạt động không phải là một lý do hợp lệ để doanh nghiệp tùy tiện xé bỏ hợp đồng lao động.

Trong một tuyên bố chính thức, tòa án chỉ rõ: “Lý do chấm dứt hợp đồng mà công ty đưa ra không thuộc các trường hợp tiêu cực được pháp luật quy định như doanh nghiệp phải thu hẹp quy mô hay gặp khó khăn trong hoạt động. Lý do này cũng hoàn toàn không đáp ứng điều kiện pháp lý là 'không thể tiếp tục duy trì hợp đồng lao động'”.

Bình luận về vụ việc, luật sư Vương Húc Dương từ công ty luật Chiết Giang Tinh Cảnh chia sẻ, dù tiến bộ công nghệ là xu thế không thể đảo ngược, nhưng nó không thể tồn tại và phát triển bên ngoài khuôn khổ pháp luật.

Cần lưu ý rằng hệ thống pháp luật của Trung Quốc là hệ thống luật dân sự, khác biệt so với các quốc gia như Anh và Mỹ vốn sử dụng thông luật. Điều này có nghĩa là ở Trung Quốc không có nguyên tắc bắt buộc các tòa án đời sau phải tuân theo án lệ do các tòa án trước đó đặt ra.

Mặc dù vậy, kết quả này vẫn là một chiến thắng mang tính bước ngoặt đối với cá nhân anh Châu. Động thái này được xem là một tín hiệu tích cực cho thấy hệ thống tư pháp và các cơ quan lập pháp Trung Quốc đang từng bước chuẩn bị các rào chắn pháp lý để bảo vệ người lao động trước sức ép từ tự động hóa AI. Đây là một điểm sáng đáng chú ý, nhất là trong bối cảnh người lao động ở phương Tây phần lớn vẫn đang phải đơn độc đối phó với làn sóng công nghệ này.