Triển khai Chỉ thị 03-CT/TW: Đặt nền móng thể chế cho thị trường vật liệu xây dựng

“Rõ việc, rõ người, rõ trách nhiệm”

Kế hoạch triển khai Chỉ thị 03-CT/TW được xác định là bước đi quan trọng nhằm cụ thể hóa các nhiệm vụ, giải pháp về quản lý, phát triển vật liệu xây dựng trong giai đoạn 2026 – 2030.

Một trong những nội dung cốt lõi là xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị và người đứng đầu, bảo đảm việc triển khai được thực hiện đồng bộ từ trung ương đến địa phương. Yêu cầu “rõ việc, rõ cơ quan chủ trì, rõ sản phẩm, rõ tiến độ, rõ trách nhiệm” được nhấn mạnh nhằm khắc phục tình trạng chồng chéo, thiếu hiệu quả trong quản lý.

Kế hoạch cũng đặt mục tiêu tạo chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức đối với vai trò của ngành vật liệu xây dựng, được xác định là ngành công nghiệp nền tảng, giữ vai trò then chốt trong phát triển kết cấu hạ tầng và kinh tế – xã hội.

Đáng chú ý, việc nâng cao năng lực quản lý nhà nước, điều hành cung – cầu và bình ổn thị trường được xác định là nhiệm vụ xuyên suốt. Đây là yêu cầu có tính thực tiễn cao trong bối cảnh thị trường vật liệu thời gian qua liên tục biến động, ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí đầu tư xây dựng.

Điểm nổi bật của Kế hoạch triển khai Chỉ thị 03-CT/TW là cách tiếp cận theo hướng định lượng trách nhiệm, thay vì chỉ dừng ở định hướng chung. Theo phụ lục kèm theo Quyết định số 527/QĐ-TTg, từng nhóm nhiệm vụ đều được phân công cụ thể: Cơ quan chủ trì; Cơ quan phối hợp; Sản phẩm đầu ra (văn bản, kế hoạch, báo cáo…); Thời gian thực hiện

Chẳng hạn, trong công tác tuyên truyền, phổ biến Chỉ thị: UBND các tỉnh, thành phố cùng các bộ, ngành là cơ quan chủ trì; Bộ Xây dựng là đơn vị phối hợp; Sản phẩm đầu ra là văn bản, kế hoạch triển khai; thời gian được thực hiện thường xuyên

Đáng chú ý, vai trò giám sát, phản biện xã hội cũng được thiết kế cụ thể, với sự tham gia của Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị – xã hội trong việc tiếp nhận, xử lý phản ánh của người dân và doanh nghiệp.

Cách thiết kế này cho thấy rõ mục tiêu đó là Không để chính sách “treo” trên giấy; Gắn trách nhiệm trực tiếp tới từng cơ quan và người đứng đầu.

Hoàn thiện pháp luật và kiểm soát thị trường

Trong nhóm nhiệm vụ về thể chế, Kế hoạch đưa ra lộ trình khá rõ ràng, đặc biệt là việc xây dựng khung pháp lý mới cho ngành vật liệu xây dựng.

Theo đó, Luật Quản lý, phát triển vật liệu xây dựng dự kiến được trình Quốc hội khóa XVI trong giai đoạn 2026–2027. Đồng thời, hàng loạt văn bản pháp luật, cơ chế chính sách sẽ được rà soát, sửa đổi trong cùng giai đoạn

Bên cạnh đó, các nhiệm vụ trọng tâm gồm: Rà soát, đánh giá Chiến lược phát triển vật liệu xây dựng; Xây dựng quy hoạch ngành đối với các vật liệu chủ lực như xi măng, thép, kính, gạch ốp lát; Xây dựng cơ chế đặc thù bảo đảm vật liệu san lấp cho các công trình trọng điểm ngay trong năm 2026.

Đáng chú ý, việc hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, định mức kinh tế – kỹ thuật cũng được xác định là nhiệm vụ thường xuyên, với sự tham gia của Bộ Khoa học và Công nghệ, các hiệp hội, viện nghiên cứu và doanh nghiệp.

Một điểm đáng lưu ý là yêu cầu công khai, minh bạch thông tin về sản xuất, tồn kho, giá bán vật liệu xây dựng, đi kèm với việc xử lý nghiêm các hành vi đầu cơ, thao túng thị trường. Điều này cho thấy định hướng chuyển từ cơ chế quản lý hành chính sang quản lý dựa trên dữ liệu và minh bạch thị trường.

Việc xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về vật liệu xây dựng và khoáng sản cũng được xem là giải pháp quan trọng để nâng cao năng lực quản lý, khắc phục tình trạng thiếu thông tin hoặc thông tin không đồng nhất giữa các địa phương.

Bài toán dài hạn

Không chỉ tập trung vào kiểm soát thị trường, Kế hoạch còn đặt trọng tâm vào tái cấu trúc ngành vật liệu xây dựng theo hướng bền vững. Các nhiệm vụ được đưa ra khá toàn diện như khuyến khích phát triển vật liệu mới, vật liệu xanh, vật liệu tái chế; Tăng cường điều tra, quy hoạch và cấp phép khai thác khoáng sản làm vật liệu xây dựng; Xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia liên thông về vật liệu xây dựng và khoáng sản. Đặc biệt, việc nghiên cứu sử dụng vật liệu thay thế như cát biển, cát nghiền được xác định là một hướng đi quan trọng nhằm giảm áp lực lên tài nguyên tự nhiên.

Song song với đó, Kế hoạch nhấn mạnh về Ứng dụng công nghệ số trong quản lý chất lượng, logistics, giám sát môi trường; Kết nối dữ liệu giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý; Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Ở góc độ thị trường, các giải pháp hội nhập quốc tế cũng được đặt ra, bao gồm thúc đẩy chuyển giao công nghệ; Hỗ trợ doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu và tăng cường năng lực phòng vệ thương mại.

Việc ban hành Kế hoạch triển khai Chỉ thị 03-CT/TW theo Quyết định số 527/QĐ-TTg cho thấy rõ bước chuyển từ định hướng chính sách sang hành động cụ thể, với yêu cầu cao về trách nhiệm và hiệu quả thực thi.

Trong bối cảnh thị trường vật liệu xây dựng còn nhiều biến động, đặc biệt liên quan đến giá cả và nguồn cung, việc “rõ việc, rõ trách nhiệm” không chỉ là yêu cầu quản lý mà còn là điều kiện tiên quyết để ổn định thị trường và bảo đảm tiến độ các dự án đầu tư xây dựng.