TS. Hà Thị Thanh Hương đoạt giải nhất Giải thưởng Khoa học ASEAN - Hoa Kỳ dành cho Nữ giới 2026

Tôn vinh thành tựu khoa học, thúc đẩy vai trò phụ nữ trong STEM

Chiều 14/10, tại Đà Nẵng, trong khuôn khổ Phiên toàn thể Hội nghị lần thứ 90 Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo ASEAN (COSTI-90), các nhà khoa học vào vòng chung khảo Giải thưởng Khoa học ASEAN - Hoa Kỳ dành cho Nữ giới năm 2026 (ASEAN-U.S. Science Prize for Women) đã trình bày nghiên cứu và tham gia xét giải.

Với chủ đề “AI vì hệ thống y tế bao trùm và có khả năng chống chịu tại ASEAN” (AI for Advancing Inclusive and Resilient Healthcare in ASEAN), giải thưởng năm nay khuyến khích các nghiên cứu ứng dụng AI nhằm giải quyết những thách thức y tế chung của khu vực. Các hướng nghiên cứu được quan tâm gồm chẩn đoán hình ảnh, y học cá thể hóa, công bằng trong tiếp cận dịch vụ y tế, phát triển thuốc, y tế số, ứng phó đại dịch và sức khỏe tâm thần.

Ở hạng mục giữa sự nghiệp, TS. Hà Thị Thanh Hương của Việt Nam giành giải nhất, trong khi TS. Latifah Nurahmi của Indonesia nhận giải vinh danh. Tại hạng mục cấp cao, giải nhất thuộc về TS. Joanne Ngeow của Singapore; TS. Wai Yie Leong của Malaysia nhận giải vinh danh.

PGS.TS. Hà Thị Thanh Hương đoạt giải nhất Giải thưởng Khoa học ASEAN - Hoa Kỳ dành cho Nữ giới 2026. (Ảnh: MST)

Được thành lập năm 2014 trong khuôn khổ hợp tác khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo ASEAN, Giải thưởng Khoa học ASEAN - Hoa Kỳ dành cho Nữ giới bước sang lần tổ chức thứ 12 vào năm 2026. Giải thưởng có sự đồng hành của Viện Nghiên cứu UL (UL Research Institutes), đơn vị tài trợ giải, UL Standards & Engagement, Hội đồng Kinh doanh Hoa Kỳ - ASEAN (USABC) và ASEAN.

Không chỉ tôn vinh những thành tựu khoa học xuất sắc, giải thưởng còn hướng tới thúc đẩy sự tham gia của phụ nữ trong các lĩnh vực khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học (STEM); khuyến khích nghiên cứu ứng dụng giải quyết các thách thức chung của khu vực; đồng thời tăng cường hoạt động dìu dắt thế hệ nữ nhà khoa học kế cận và hợp tác xuyên quốc gia.

Đề cao thành tích khoa học và tác động khu vực

Điểm đáng chú ý trong cơ chế xét giải là bên cạnh thành tích khoa học, vai trò dìu dắt phụ nữ trong STEM và tác động của nghiên cứu đối với khu vực cũng được đánh giá với trọng số đáng kể. Trong tổng thang điểm 100, thành tích khoa học chiếm 50 điểm, hoạt động dìu dắt phụ nữ trong STEM chiếm 25 điểm, hợp tác và tác động khu vực chiếm 25 điểm.

Đối tượng tham gia là các nhà khoa học nữ có bằng tiến sĩ trong lĩnh vực khoa học ứng dụng, mang quốc tịch một trong 11 nước ASEAN. Giải thưởng gồm hai hạng mục: giữa sự nghiệp dành cho nhà khoa học từ 45 tuổi trở xuống và cấp cao dành cho nhà khoa học từ 46 tuổi trở lên. Mỗi hạng mục có một giải nhất trị giá 12.500 USD và một giải vinh danh trị giá 5.000 USD.

Theo quy trình xét chọn, mỗi quốc gia ASEAN lựa chọn một ứng viên cho từng hạng mục tham gia vòng tuyển chọn khu vực. Hội đồng khu vực chọn hai ứng viên mỗi hạng mục vào vòng chung khảo, nơi các nhà khoa học trình bày nghiên cứu trong thời lượng 5 phút.

Qua các kỳ tổ chức từ năm 2014 đến năm 2024, giải thưởng đã ghi nhận 23 nhà khoa học nữ, với tổng giá trị giải thưởng 240.000 USD. Việt Nam từng có nhà khoa học đoạt giải là TS. Nguyễn Thị Hiệp vào năm 2017.

Các chủ đề của giải thưởng được thay đổi hằng năm, bám sát những vấn đề khoa học và phát triển nổi bật. Những năm gần đây, giải tập trung vào AI trong y tế và an toàn năm 2022, điện khí hóa năm 2023, khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu năm 2024 và AI tạo sinh phục vụ quản lý nước thông minh năm 2025.

Việc lựa chọn AI và y tế làm chủ đề năm 2026 tiếp tục thể hiện định hướng gắn nghiên cứu khoa học với nhu cầu thực tiễn, đồng thời thúc đẩy hợp tác ASEAN - Hoa Kỳ trong các lĩnh vực công nghệ có ý nghĩa đối với sức khỏe cộng đồng. Giải thưởng cũng tạo cơ hội để các nhà khoa học nữ trong khu vực giới thiệu thành tựu nghiên cứu, mở rộng mạng lưới hợp tác và đóng góp vào việc giải quyết những thách thức y tế xuyên biên giới.