Tuân thủ pháp luật trong bảo tồn sinh cảnh hoang dã để phát triển du lịch bền vững

Tuân thủ luật khi bảo tồn

Việt Nam có hệ sinh thái tự nhiên phong phú, từ rừng nhiệt đới, núi đá vôi, đất ngập nước đến các vùng biển, hải đảo. Tuy nhiên, suy giảm sinh cảnh, ô nhiễm môi trường, săn bắt động vật hoang dã và khai thác tài nguyên thiếu kiểm soát đang đặt ra những thách thức đối với công tác bảo tồn, cần sớm có giải pháp khắc phục.

Tỉnh Ninh Bình đang chuẩn bị Hồ sơ khoa học “Cảnh quan văn hóa - sinh thái Voọc mông trắng Vân Long - Kim Bảng - Tam Chúc” để xem xét đưa vào Danh sách dự kiến lập hồ sơ đề cử Di sản thế giới. Theo số liệu được công bố tại Lễ công bố Quyết định thành lập Khu bảo tồn loài - sinh cảnh Voọc mông trắng Kim Bảng ngày 3/11/2026, cả nước hiện có khoảng 540 cá thể Voọc mông trắng, trong đó Ninh Bình có gần 470 cá thể. Ngày 25/3/2026, Văn phòng Chính phủ có văn bản thông báo ý kiến của Phó Thủ tướng Mai Văn Chính, thống nhất chủ trương chuẩn bị hồ sơ khoa học này. UBND tỉnh Ninh Bình được giao chủ trì, phối hợp với các Bộ, ngành và cơ quan liên quan triển khai. Ngày 30/3/2026, báo cáo tóm tắt về khu vực được đăng tải trên trang thông tin của UNESCO…

Cơ sở pháp lý cho công tác này đã được quy định trong Luật Đa dạng sinh học năm 2008, hiện được thể hiện tại Văn bản hợp nhất số 73/VBHN-VPQH ngày 25/3/2026. Theo đó, bảo tồn đa dạng sinh học là trách nhiệm của Nhà nước và mọi tổ chức, cá nhân; bảo tồn tại chỗ là chính, kết hợp hài hòa giữa bảo tồn với khai thác, sử dụng hợp lý tài nguyên. Luật cũng quy định các hành vi bị nghiêm cấm như phá hoại hệ sinh thái tự nhiên, xâm hại khu bảo tồn và săn bắt, khai thác trái phép động vật hoang dã trong những khu vực được bảo vệ nghiêm ngặt.

Bên cạnh Luật Đa dạng sinh học, Luật Lâm nghiệp năm 2017 và Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 cũng tạo hành lang pháp lý cho việc quản lý, bảo vệ tài nguyên rừng, kiểm soát tác động môi trường và sử dụng bền vững các hệ sinh thái. Việc triển khai các dự án du lịch tại khu vực có giá trị sinh thái phải phù hợp với quy hoạch, phân khu chức năng, phương án quản lý và các quy định chuyên ngành có liên quan.

Cơ chế kiểm soát chặt chẽ

Một trong những yêu cầu quan trọng hiện nay là kiểm soát hoạt động du lịch trong các khu vực có giá trị đa dạng sinh học. Luật Du lịch năm 2017 xác định nguyên tắc phát triển du lịch bền vững, gắn với bảo tồn và phát huy giá trị tài nguyên du lịch, bảo vệ môi trường và bảo đảm lợi ích của cộng đồng địa phương. Đặc biệt, tại những khu vực có loài động vật quý hiếm sinh sống, hoạt động tham quan phải tuân thủ nghiêm quy định bảo vệ sinh cảnh.

Ông Phạm Hải Quỳnh, Chủ tịch Hội Du lịch cộng đồng Việt Nam cho hay, công tác giám sát sức chịu tải môi trường cũng cần được chú trọng. Lượng khách, phương tiện vận chuyển, cơ sở lưu trú, dịch vụ ăn uống và hoạt động xây dựng đều có thể tạo áp lực lên tài nguyên. Vì vậy, các địa phương cần căn cứ đặc điểm từng khu vực để xác định quy mô khai thác phù hợp, có phương án thu gom, xử lý chất thải, kiểm soát nước thải và phòng ngừa ô nhiễm.

Cùng với kiểm soát hoạt động du lịch, cần tăng cường thực thi pháp luật về bảo vệ động vật hoang dã. Công tác tuần tra, kiểm tra, phát hiện và xử lý hành vi săn bắt, vận chuyển, mua bán trái phép động vật hoang dã phải được thực hiện thường xuyên. Những vi phạm gây tổn hại đến khu bảo tồn, môi trường sống của loài nguy cấp, quý, hiếm cần được xử lý nghiêm theo quy định. Đồng thời, cần đẩy mạnh tuyên truyền để người dân, doanh nghiệp và du khách không tiếp tay cho việc tiêu thụ sản phẩm có nguồn gốc từ động vật hoang dã trái phép.

Một vấn đề không thể tách rời là bảo đảm sinh kế cho cộng đồng sống trong và quanh các khu bảo tồn. Luật Đa dạng sinh học đã đặt ra yêu cầu phát triển du lịch sinh thái gắn với xóa đói, giảm nghèo, ổn định đời sống của các hộ gia đình, cá nhân sinh sống hợp pháp trong khu bảo tồn và phát triển bền vững vùng đệm.