Trong bầu trời y học Việt Nam hàng nghìn năm qua, bên cạnh Đại danh y Tuệ Tĩnh, còn có một “ngôi sao” sáng mà mỗi khi nhắc đến tên tuổi của ông, chúng ta không thể quên bộ sách thuốc quí giá có một không hai trong kho tàng y học cổ truyền của dân tộc. Đó là bậc Đại danh y Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác với bộ sách “Y tông tâm lĩnh”.
aa
Vào lúc 11 giờ 20 phút giờ Paris (17 giờ 20 phút giờ Việt Nam) ngày 21/11/2023, tại Phiên họp toàn thể lần thứ 42, Hội đồng UNESCO đã chính thức thông qua Nghị quyết với danh sách 53 danh nhân văn hóa, trong đó có Đại danh y Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác. Việc UNESCO thông qua Nghị quyết trước dịp kỷ niệm 300 năm Ngày sinh của Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác đã khẳng định sự đánh giá cao của quốc tế đối với những giá trị văn hóa, y học của Việt Nam và danh nhân.
“Y thánh của Việt Nam”
Đại danh y Lê Hữu Trác hiệu Hải Thượng Lãn Ông sinh ra trong một gia đình có 6 tiến sĩ (quê tại xã Liêu Xá, huyện Yên Mỹ, tỉnh Hưng Yên). Tuy nhiên, cuộc đời ông phần nhiều (từ năm 26 tuổi đến lúc mất) gắn bó với quê mẹ ở thôn Bàu Thượng, xã Tĩnh Diệm, huyện Hương Sơn, phủ Đức Quang, trấn Nghệ An (nay là xã Quang Diệm, huyện Hương Sơn), đây cũng là giai đoạn mà ông có duyên nghiệp với nghề y, hành nghề bốc thuốc và trở thành Đại danh y của nước ta.
Nhà nghiên cứu văn hóa Việt cổ Lê Hữu Khánh, Quyền Trưởng tộc dòng họ Lê Hữu gốc Liêu Xá cho biết: Theo gia phả, có ghi chép rằng: Nếu tính từ đời thứ nhất, cụ Thủy tổ Lê Phúc Tiên, thì đến nay dòng họ Lê Liêu Xá đã phát triển đến đời thứ 22.
Việt Nam tự hào đã có 7 danh nhân được UNESCO vinh danh, cùng tham gia kỷ niệm là Nguyễn Du, Nguyễn Trãi, Chủ tịch Hồ Chí Minh, Chu Văn An, Hồ Xuân Hương, Nguyễn Đình Chiểu và Lê Hữu Trác.
Về đời thứ 9, trong gia phả và trên văn bia có ghi: cụ Lê Hữu Mưu, xã Liêu Xá, huyện Đường Hào, đỗ Đệ tam giáp đồng tiến sĩ, khoa Canh Dần (1710), niên hiệu Vĩnh Thịnh thứ 6, có một trong ba vợ là cụ bà Bùi Thị Thưởng, quê ở Hương Sơn (Hà Tĩnh). Trong số anh chị em cùng mẹ do cụ Thưởng sinh ra có cụ Lê Hữu Tán (anh) và cụ Lê Hữu Trác (em). Gia phả lại ghi rất rõ rằng cụ Tán sinh vào giờ Tý ngày 14 tháng 2 năm Canh Tý (1720) và cụ Trác sinh vào giờ Dần ngày 12 tháng 11 năm Giáp Thìn (1724).
Lúc nhỏ Lê Hữu Trác theo cha lưu học ở đất Kinh kỳ Thăng Long. Ngày còn đi học, Lê Hữu Trác đã nổi tiếng là học trò hay chữ và đã thi đậu vào Tam trường. Năm 19 tuổi, cha mất nên ông phải thôi học về nhà chịu tang, ít lâu sau ông lại sung vào quân ngũ và theo nghiệp kiếm cung. Nhưng rồi nhận thấy đây là công việc không hợp với ý mình nên chỉ vài năm sau, nghe tin người anh cả mất, Lê Hữu Trác xin ra khỏi quân ngũ, lấy cớ về thay anh nuôi mẹ già 70 tuổi và mấy cháu mồ côi ở Hương Sơn (Hà Tĩnh). Về Hương Sơn không lâu thì Lê Hữu Trác bị ốm nặng trong vòng 2 - 3 năm liền, chữa trị khắp nơi không khỏi. Chính trận ốm này là bước ngoặt quan trọng đối với cuộc đời của Lê Hữu Trác và nghề thuốc Việt Nam. Số là sau nhiều năm tìm thầy chữa bệnh không kết quả, Lê Hữu Trác nhờ cáng đến nhà một thầy thuốc ở miền Rú Thành, thuộc xã Trung Cần, huyện Thanh Chương (nay là xã Nam Trung, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An) tên là Trần Độc.
Trong thời gian hơn một năm chữa bệnh, nhân khi rảnh rỗi ông thường đọc “Phùng thị cẩm nang” và hiểu được chỗ sâu xa của sách thuốc. Ông Trần Độc thấy lạ, bèn đem hết những hiểu biết về y học truyền cho ông. Vốn là người thông minh học rộng, ông mau chóng hiểu sâu y lý, tìm thấy sự say mê ở sách y học, nhận ra nghề y không chỉ lợi ích cho mình mà có thể giúp người, giúp đời, nên ông quyết chí học thuốc.
Di sản đồ sộ
Ở Hương Sơn, ông làm nhà cạnh rừng đặt tên hiệu “Hải Thượng Lãn Ông”. Hải Thượng là hai chữ đầu của tỉnh Hải Dương và phủ Thượng Hồng quê cha và cũng là xã Bầu Thượng quê mẹ. “Lãn Ông” nghĩa là “ông lười”, ngụ ý lười biếng, chán ghét công danh, tự giải phóng mình khỏi sự ràng buộc của danh lợi, của quyền thế, tự do nghiên cứu y học, thực hiện chí hướng mà mình yêu thích gắn bó.
Mùa thu năm Bính Tý (1756), Lê Hữu Trác ra kinh đô mong tìm thầy để học thêm vì ông thấy y lý mênh mông nhưng không gặp được thầy giỏi, ông đành bỏ tiền mua một số phương thuốc gia truyền, trở về Hương Sơn “từ khước sự giao du, đóng cửa để đọc sách” (Tựa “Tâm lĩnh”), vừa học tập và chữa bệnh. Mười năm sau tiếng tăm của ông đã nổi ở vùng Hoan Châu.
Một trang trong bộ sách “Y tông tâm lĩnh”. (ảnh: internet)
Sau mấy chục năm tận tụy với nghề nghiệp, Hải Thượng Lãn Ông đã nghiên cứu rất sâu lý luận Trung y qua các sách kinh điển: Nội kinh, Nam kinh, Thương hàn, Kim quỹ; tìm hiểu nền y học cổ truyền của dân tộc; kết hợp với thực tế chữa bệnh phong phú của mình, ông hệ thống hóa tinh hoa của lý luận Đông y cùng với những sáng tạo đặc biệt qua việc áp dụng lý luận cổ điển vào điều kiện Việt Nam, đúc kết nền y học cổ truyền của dân tộc.
Ông để lại nhiều tác phẩm lớn như: “Hải Thượng y tông tâm lĩnh” gồm 28 tập, 66 quyển chắt lọc tinh hoa của y học cổ truyền, được đánh giá là công trình y học xuất sắc nhất trong thời trung đại Việt Nam và các cuốn “Lĩnh Nam bản thảo”, “Thượng kinh ký sự” không chỉ có giá trị về y học mà còn có giá trị văn học, lịch sử, triết học.
Lê Hữu Trác không những là một nhà y dược học vĩ đại mà còn là nhà thơ, nhà văn xuất sắc, nhà tư tưởng tiến bộ, có tinh thần nhân đạo sâu sắc. Sau khi mất, ông được Nhân dân và giới y học cả nước suy tôn là bậc “Y thánh của Việt Nam”.
Đại danh y Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác là một trong tứ trụ danh nhân văn hóa (Lê Hữu Trác, Nguyễn Du, Nguyễn Thiếp và Nguyễn Công Trứ) không chỉ của xứ Nghệ mà còn là của cả nước trong giai đoạn thế kỷ XVIII - XIX. Cuộc đời, sự nghiệp y học và sự nghiệp trước tác của ông đã để lại cho hậu thế một di sản đồ sộ mang tầm quốc tế.
Quần thể Khu di tích Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác tại huyện Hương Sơn (Hà Tĩnh) là nơi lưu giữ những giá trị văn hóa - lịch sử về đại danh y. Quần thể Khu di tích Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác bao gồm khu mộ và tượng đài tại thôn Hải Thượng (xã Sơn Trung); nhà thờ và khu tưởng niệm tại thôn Bảo Thượng (xã Quang Diệm). Khu mộ và tượng đài có diện tích 45.000m2 với 48 hạng mục, gồm: mộ đá Hải Thượng Lãn Ông; nhà phương đình; nhà đón tiếp; vườn cây; đường lát đá lên tượng đài dài 629m với 231 bậc tam cấp, 51 hệ thống chiếu nghỉ; tượng đài Lê Hữu Trác bằng đá cẩm thạch; bình phong đá cẩm thạch nguyên khối nặng 17 tấn; nhà khách; sân lễ hội...
Khu mộ là nơi yên nghỉ của Đại danh y Lê Hữu Trác nằm dưới chân núi Minh Tự (xã Sơn Trung) từ khi mất đến nay. Tuy đã có một số lần trùng tu, tôn tạo nhưng vị trí mộ, hướng mộ, hình thức mộ không thay đổi. Nếu nhìn từ trên cao xuống, mộ giống như một cánh diều nằm giữa núi rừng bao la, thanh bình, yên tĩnh.
Các hoạt động tế lễ Đại danh y Lê Hữu Trác mỗi năm thường diễn ra vào hai dịp: Lễ Phật đản và ngày kỵ Lê Hữu Trác. Các hoạt động này được diễn ra ngay tại mộ, nhà thờ Lê Hữu Trác và chùa Tượng Sơn (xã Sơn Giang, Hương Sơn).
Nằm trong khuôn viên khu mộ còn có tượng đài Lê Hữu Trác. Tượng được làm bằng đá cẩm thạch cao 16,91m, nặng 350 tấn. Vị trí xây dựng tượng đài nằm trên ngọn núi Minh Tự, nơi gắn liền với cuộc đời làm thuốc, vui thú cảnh núi rừng Hương Sơn của Hải Thượng Lãn Ông.
Cách khu mộ về hướng Tây 7km là nhà thờ và khu tưởng niệm Lê Hữu Trác thuộc thôn Bảo Thượng, xã Quang Diệm, nằm sát bên bờ sông Ngàn Phố. Xưa kia, đây là chốn thâm sơn cùng cốc nhưng lại có phong cảnh hữu tình, người dân sống hoà thuận cùng nhau bên nếp nhà tranh.
Nhà thờ và khu tưởng niệm Hải Thượng Lãn Ông đang lưu giữ một số tư liệu, hiện vật được phục dựng như: dụng cụ bào chế thuốc, diều sáo, bản sách thuốc Hải Thượng Lãn Ông toàn thư, sách Y gia tâm lĩnh, Hải Thượng Y tông tâm lĩnh...
Quần thể di tích Đại danh y Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác đã được xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia năm 1990. Năm 2003, Bộ Y tế đã phê duyệt dự án tu bổ, tôn tạo quần thể di tích và giao cho Viện Bỏng Quốc gia Lê Hữu Trác làm chủ đầu tư. Dự án khởi công tháng 10/2004 đến tháng 2/2013 hoàn thành và bàn giao cho UBND huyện Hương Sơn quản lý, khai thác.
Trong bối cảnh du lịch toàn cầu chuyển hướng gắn trải nghiệm với bảo vệ sức khỏe, yếu tố an toàn trở thành tiêu chí then chốt khi du khách lựa chọn điểm đến. Nắm bắt xu thế đó, Khách sạn Châu Long Sapa (tỉnh Lào Cai) khẳng định vai trò tiên phong khi là một trong số ít cơ sở lưu trú tại Sa Pa đạt Danh hiệu “Delphinus - Chỉ dẫn Điểm đến An toàn”, đánh dấu bước tiến trong nâng cao chất lượng dịch vụ và bảo đảm an toàn toàn diện cho khách hàng.
Chương trình ra mắt tủ sách “Huyền thoại Côn Đảo” và phát động hiến tặng tài liệu, sách diễn ra ngày 23/4 tại Đường sách Nguyễn Văn Bình (TP HCM), trong khuôn khổ Ngày sách và Văn hóa đọc Việt Nam lần thứ 5.
Qua từng câu chuyện cuộc thi viết “Cha và con gái”, không gian gia đình ấm áp với sự bao dung, chở che của người cha cùng tình yêu thương, lòng hiếu thảo của người con gái được tái hiện rõ nét.
Lễ rước, tế và dâng hương Đức Quốc Tổ Lạc Long Quân đã được tổ chức trang nghiêm trong khuôn khổ Lễ hội Bình Đà 2026, thu hút đông đảo nhân dân địa phương, du khách thập phương cùng cộng đồng người Việt hướng về cội nguồn tại Đền Nội Bình Đà, xã Bình Minh (Hà Nội), ngày 22/4/2026 (tức ngày mùng 6 tháng 3 năm Bính Ngọ).
Hà Nội đang chuẩn bị nhiều hoạt động văn hoá, nghệ thuật triển lãm, trưng bày chuyên đề, sự kiện du lịch, đón khách du lịch dịp nghỉ lễ Giỗ tổ Hùng Vương và 30/4, 1/5.
(PLVN) - Hai kỳ nghỉ kép gần nhau là Giỗ Tổ Hùng Vương và 30/4 - 1/5 đang giúp thị trường du lịch Việt Nam bước vào giai đoạn bùng nổ mạnh mẽ. Lượng khách tăng đột biến, công suất phòng nhiều nơi đạt đỉnh, các điểm đến ken đặc người. Trong bối cảnh đó, bảo đảm an toàn khi du lịch không chỉ là khuyến cáo mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết để mỗi hành trình trọn vẹn.
Trước sức nóng của chương trình nghệ thuật quy mô lớn “Âm vang Tổ quốc” năm 2026 diễn ra tối 28/4 tại Sân Vận động Quốc gia Mỹ Đình (Hà Nội), Ban Tổ chức đã phát đi cảnh báo khẩn về tình trạng vé giả, vé mời bị rao bán trái phép với giá cao trên mạng xã hội.
Sáng 21/4, tại Thư viện Tổng hợp thành phố Huế, Sở Văn hóa và Thể thao phối hợp với Sở Giáo dục và các đơn vị liên quan tổ chức khai mạc Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam lần thứ 5 năm 2026 với chủ đề “Sách - Tri thức - Khát vọng phát triển đất nước”, đồng thời ra mắt ấn phẩm mới của Tủ sách Huế.
(PLVN) - Từ ngày 25/4-3/5, tại Cung Quy hoạch, Hội chợ và Triển lãm tỉnh (phường Hạ Long), Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Ninh phối hợp với Cục Điện ảnh (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) tổ chức Tuần phim Quảng Ninh chào hè và Khai mạc Đợt phim kỷ niệm các ngày lễ lớn năm 2026.
(PLVN) - Ngày 21/4, Bộ Nội vụ chủ trì tổ chức Hội nghị tuyên truyền và hướng dẫn xây dựng Kế hoạch hành động giai đoạn 2026-2030 triển khai Chương trình hành động thực hiện Kế hoạch chiến lược Cộng đồng Văn hóa - Xã hội ASEAN tại Việt Nam giai đoạn 2026-2035.
(PLM) - Kỳ nghỉ Giỗ Tổ Hùng Vương cùng dịp Ngày Giải phóng miền Nam 30/4 và Ngày Quốc tế Lao động 1/5 đang cận kề, mở ra mùa cao điểm du lịch lớn trong năm. Trước áp lực chi phí đi lại gia tăng và xu hướng tiêu dùng thay đổi, ngành du lịch Hà Nội chủ động triển khai nhiều giải pháp nhằm vừa thu hút du khách, vừa kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng chi tiêu.
(PLVN) - Về phạm vi và trách nhiệm cung cấp thông tin theo quy định của Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) vừa được Quốc hội thông qua, UBND cấp xã có trách nhiệm cung cấp thông tin do mình tạo ra, không bao gồm thông tin do tiếp nhận từ cơ quan khác (trừ một số trường hợp luật định), nhằm bảo đảm tính hợp lý, khả thi trong bối cảnh sắp xếp, mở rộng chức năng, nhiệm vụ của cấp xã.
Từ 1/7, Hà Nội dự kiến cấm xe xăng theo giờ tại 11 tuyến phố ở phường Hoàn Kiếm. Trong phạm vi này, xe máy sử dụng xăng sẽ bị cấm đi lại theo khung giờ: từ 18h- 24h ngày thứ Sáu và từ 6h- 24h trong hai ngày cuối tuần...
Ngày 23/4, Bộ Tư pháp tổ chức Lễ khai trương Cơ sở dữ liệu quốc gia về pháp luật (CSDLQGPL) (phiên bản mới), Hệ thống thông tin hỗ trợ tổng rà soát văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) và Hội nghị tập huấn, triển khai tổng rà soát hệ thống VBQPPL.
Sáng 23/4, Công an tỉnh Đắk Lắk tổ chức họp báo thông tin về vụ tai nạn giao thông khiến một nam sinh lớp 12 tử vong, gây bức xúc dư luận trong những ngày qua.
Bộ đội Biên phòng tỉnh Vĩnh Long vừa phối hợp các đơn vị liên quan bắt quả tang một đối tượng tàng trữ trái phép chất ma túy trên địa bàn xã Tân Thủy, thu giữ gần 16 gam Methamphetamine cùng nhiều tang vật liên quan.
(PLVN) - Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Hưng Yên đã ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can và thi hành lệnh bắt tạm giam đối với Nguyễn Doãn Minh (sinh năm 1991, trú tại thôn Ngọc Minh, xã Ngọc Lâm) để điều tra về hành vi “dâm ô đối với người dưới 16 tuổi”.
PLM - Được phân quyền trực tiếp xử lý nhiều nhóm thủ tục thiết yếu, Công an xã Hạ Bằng đã chủ động nhận diện và khắc phục những khó khăn trong tiếp nhận hồ sơ. Bằng nỗ lực tối ưu hóa quy trình, đơn vị không chỉ đẩy nhanh tiến độ công việc mà còn góp phần quan trọng trong việc nâng cao chỉ số hài lòng của nhân dân trên địa bàn.
(PLM) - Sau hơn một năm thi công kể từ khi khởi công vào cuối tháng 2/2025, công trình nút giao khác mức vành đai 3,5 với Đại lộ Thăng Long đã dần thành hình, gồm các nhánh tuabin kết hợp hầm trực thông.
PLM - Phường Vinh Phú hiện là một trong những địa bàn trọng điểm của tỉnh Nghệ An trong việc triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Với quy mô dân số hơn 74.000 nhân khẩu, sáp nhập từ 4 đơn vị hành chính, và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp – nghĩa là xóa bỏ hoàn toàn cấp trung gian. Đó là bài toán chưa từng có tiền lệ mà Vinh Phú tại Nghệ An đang trực tiếp giải quyết. Không còn khâu trung gian, hàng núi thủ tục đổ dồn trực tiếp về cơ sở. Áp lực là điều khó tránh khỏi.
(PLM) - Ngày 20/4, Đoàn công tác Báo Pháp luật Việt Nam đã có buổi làm việc với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lai Châu để chuẩn bị cho công tác tổ chức Giải leo núi Bước chân trên mây mùa thứ 3 năm 2026.
Chiều ngày 19/4, tại xã Sin Suối Hồ, tỉnh Lai Châu, đã diễn ra Lễ bế mạc, Tổng kết và trao giải cho hơn 300 vận động viên tham gia Chinh phục đỉnh Tả Liên Sơn. Năm 2026 là lần thứ 4 liên tiếp, tỉnh Lai Châu tổ chức thành công giải leo núi với quy mô hơn 300 vận động viên tham gia, khẳng định sức hút của sân chơi thể thao mạo hiểm, giàu tính thử thách và trải nghiệm.
Sáng ngày 18/4/2026, trong quá trình di chuyển đi công tác, đồng chí Trung tá Hoàng Lê Anh, Phó Trưởng phòng CSGT Công an tỉnh Nghệ An cùng đồng chí Trung tá Nguyễn Khánh Dũng, Đội trưởng Đội CSGT đường bộ số 4, khi đi qua đường Hồ Tùng Mậu, phường Trường Vinh đã phát hiện một người dân gặp nạn bên đường, cần được đưa đi cấp cứu khẩn cấp.
(PLM) - Cặp song thai kỳ tích: Bé thứ hai chào đời cách chị 13 tuần—một ca sinh phi thường tại Bệnh viện Phụ sản Hà Nội, chứng tỏ sức mạnh tình mẫu tử và đột phá y khoa Việt Nam.
PLM - Nhiều năm qua, người dân xóm Hang Nước, xã Mông Hóa, huyện Kỳ Sơn, tỉnh Hòa Bình ( Nay là xóm Nước Hang, phường Kỳ Sơn, tỉnh Phú Thọ ) vẫn lưu thông ổn định trên tuyến đường liên xóm từ ngã ba đồi Rọc Khoai đi vào dự án khu du lịch Hồ Dụ và nghĩa địa của xóm. Chỉ từ khi có một số người dân lập hàng rào sắt ra giữa đường, tuyến đường này không còn an toàn và giữ được hiện trạng như vốn có.
(PLM) - Ngày 16/4/2026, tại Trường Đại học Luật Hà Nội đã diễn ra Hội thảo quốc gia với chủ đề “Đổi mới chương trình đào tạo và phương pháp giảng dạy luật tại các cơ sở đào tạo luật ở Việt Nam trong bối cảnh mới”. Sự kiện do Trường Đại học Luật Hà Nội phối hợp với Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội và Trường Đại học Kinh tế - Luật, Đại học Quốc gia TP.HCM tổ chức.
PLM - Theo trung tâm dự báo khí tượng thuỷ văn, từ ngày 16-17/4/2026, miền Bắc và miền Trung sẽ chịu ảnh hưởng của một đợt không khí lạnh, nguy cơ xảy ra mưa dông, lốc sét và có thể sẽ có mưa đá
