Văn hóa Việt Nam - hệ điều tiết cho phát triển nhanh, bền vững đất nước

Khẳng định vị thế, tầm vóc nền văn hóa Việt Nam

Nghị quyết khẳng định: Văn hóa Việt Nam là kết tinh những giá trị tốt đẹp của dân tộc trong tiến trình hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước; là nguồn lực nội sinh quan trọng hun đúc trí tuệ, tâm hồn, khí phách và bản lĩnh người Việt Nam. Thực tiễn lịch sử cho thấy, mỗi thời kỳ đất nước phát triển mạnh mẽ đều gắn liền với sự phát triển rực rỡ về văn hóa.

Trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng ta luôn chú trọng phát triển văn hóa và con người Việt Nam, kế thừa, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc, tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hóa thế giới. Trong thời kỳ đổi mới đất nước, tư duy và nhận thức về vai trò của văn hóa tiếp tục có những bước phát triển mới. Thể chế, chính sách được quan tâm, từng bước hoàn thiện.

Nguồn lực đầu tư cho phát triển văn hóa được tăng cường. Công nghiệp văn hóa đang trên đà phát triển. Các giá trị văn hóa thấm sâu vào mọi mặt của đời sống xã hội, khơi dậy truyền thống yêu nước, củng cố niềm tin và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc. Hội nhập quốc tế về văn hóa ngày càng được mở rộng, góp phần nâng cao tiềm lực, vị thế, uy tín, “sức mạnh mềm” của quốc gia.

Thế giới đang trong tiến trình xác lập trật tự mới với những chuyển biến nhanh, phức tạp chưa từng có, nổi bật là cạnh tranh giữa các nền văn hóa, trong đó có cạnh tranh giá trị và ảnh hưởng của công nghiệp văn hóa. Các thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống, cùng với tác động của cuộc cách mạng khoa học, công nghệ đang làm thay đổi căn bản các chuẩn mực ứng xử và hệ giá trị văn hóa, đặt ra nhu cầu cấp thiết về định vị quốc gia trong trật tự thế giới mới. Yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới đòi hỏi phải có những chủ trương, quyết sách đột phá mang tính chiến lược, đồng bộ nhằm khắc phục hạn chế, bất cập; chủ động nắm bắt thời cơ, vượt lên thách thức thúc đẩy phát triển văn hóa.

“Văn hóa phải đi trước soi đường, thấm vào từng quyết sách phát triển, đề cao giá trị nhân văn, chuẩn mực đạo đức xã hội. Xây dựng và phát triển văn hóa phải thực sự trở thành nền tảng vững chắc, sức mạnh nội sinh của dân tộc và hệ điều tiết cho phát triển nhanh, bền vững đất nước, hướng đến mục tiêu 100 năm thành lập Đảng và 100 năm thành lập Nước; khẳng định vị thế, tầm vóc nền văn hóa Việt Nam xứng tầm một quốc gia phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa, có truyền thống văn hóa, văn hiến lâu đời, đóng góp xứng đáng vào dòng chảy văn minh nhân loại”, Nghị quyết số 80-NQ/TW nhấn mạnh.

Xây dựng các luật về văn hóa theo hướng kiến tạo

Nghị quyết đặt ra mục tiêu, đến năm 2030: Đẩy mạnh xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; thống nhất trong đa dạng; mang đặc trưng dân tộc, dân chủ, nhân văn, khoa học, hiện đại. Xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh từ gia đình, nhà trường đến xã hội và không gian số… Đến năm 2045 xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam xã hội chủ nghĩa, trong đó con người là trung tâm, chủ thể, mục tiêu, động lực của phát triển; các giá trị văn hóa giữ vai trò nền tảng, chuẩn mực và được thẩm thấu trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội…

Để hiện thực hóa các mục tiêu đó, Nghị quyết xác định hệ thống nhiệm vụ, giải pháp toàn diện và đồng bộ. Trong đó có nhiệm vụ hoàn thiện thể chế tạo đột phá chiến lược, khơi thông nguồn lực phát triển văn hóa. Theo đó, phải thể chế hóa đầy đủ, đồng bộ và tổ chức thực hiện hiệu quả các chủ trương, đường lối của Đảng về văn hóa.

Tập trung xây dựng các luật về hoạt động nghệ thuật, văn học, bản quyền tác giả, công nghiệp văn hóa... theo hướng kiến tạo, khơi thông nguồn lực cho phát triển văn hóa. Sửa đổi, bổ sung, thay thế các văn bản quy phạm pháp luật còn bất cập, chồng chéo; tháo gỡ các “điểm nghẽn, nút thắt” về thể chế, đồng thời bổ sung khung pháp lý giải quyết những vấn đề mới phát sinh từ thực tiễn.

Bảo đảm tính khả thi, đồng bộ, liên thông giữa pháp luật về văn hóa với pháp luật liên quan; giữa chính sách văn hóa với các chính sách về giáo dục - đào tạo, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế tư nhân. Hoàn thiện thể chế, chính sách hội nhập quốc tế về văn hóa phù hợp với thông lệ và cam kết quốc tế.

Bộ Chính trị cũng thống nhất chọn ngày 24/11 hằng năm là “Ngày Văn hóa Việt Nam”, với chủ trương là ngày nghỉ, người lao động được hưởng nguyên lương, để Nhân dân được nâng cao khả năng thụ hưởng văn hóa, đội ngũ văn nghệ sĩ được động viên sáng tạo, toàn xã hội đề cao, thực hành lối sống văn hóa, văn minh.

Báo Pháp luật Việt Nam ghi nhận một số ý kiến về Nghị quyết số 80-NQ/TW:

PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa - Xã hội của Quốc hội

PGS.TS Bùi Hoài Sơn. (Ảnh: Cổng thông tin điện tử Quốc hội)

Nghị quyết Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam ra đời trong bối cảnh đất nước bước vào một giai đoạn chuyển động mạnh mẽ, với yêu cầu phát triển nhanh nhưng phải bền vững, hội nhập sâu nhưng không hòa tan, chuyển đổi số toàn diện nhưng không đánh mất nền tảng giá trị. Chính vì vậy, Nghị quyết lần này không chỉ có ý nghĩa như một văn kiện chuyên ngành, mà là một định hướng chiến lược cho toàn bộ tiến trình phát triển quốc gia.

Điểm mới nổi bật và có tính đột phá của Nghị quyết là xác lập văn hóa và con người ở vị trí trung tâm: văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần của xã hội, mà còn là nguồn lực nội sinh, động lực phát triển và đặc biệt là “hệ điều tiết” cho phát triển nhanh, bền vững đất nước. Cách nhìn này cho thấy tư duy phát triển đã được nâng tầm: tăng trưởng không thể đơn thuần đo bằng con số kinh tế, mà phải được soi chiếu bằng chất lượng con người, chất lượng xã hội, chất lượng môi trường sống và chiều sâu bản sắc.

Một điểm tích cực khác là Nghị quyết hướng mạnh đến yêu cầu kiến tạo môi trường văn hóa lành mạnh, thay vì chỉ dừng ở các phong trào hay hoạt động ngắn hạn. Văn hóa được đặt trong tổng thể đời sống: từ gia đình, nhà trường, cộng đồng đến không gian mạng; từ văn hóa ứng xử đến văn hóa công vụ và văn hóa doanh nghiệp. Đây chính là nền tảng để hình thành con người Việt Nam thời đại mới: có tri thức, có nhân cách, có bản lĩnh và có năng lực sáng tạo.

Đáng chú ý, Nghị quyết mở ra cơ hội bứt phá cho công nghiệp văn hóa và “sức mạnh mềm” quốc gia: khơi thông tiềm năng sáng tạo, chuyển hóa tài nguyên văn hóa thành giá trị phát triển. Đồng thời, Nghị quyết còn là trục giá trị quan trọng giúp triển khai hiệu quả các Nghị quyết chiến lược như 57 về khoa học công nghệ và chuyển đổi số, 59 về hội nhập, 66 về thể chế, 68 về kinh tế tư nhân, 71 về giáo dục và 72 về y tế. Trước thềm Đại hội XIV, Nghị quyết về phát triển văn hóa vì thế chính là lời khẳng định mạnh mẽ rằng: phát triển bền vững phải bắt đầu từ văn hóa và chấn hưng văn hóa là chấn hưng sức mạnh dân tộc.

Phụng Thiên (ghi)

Họa sĩ Nguyễn Tuấn Sơn

Hoạ sĩ Nguyễn Tuấn Sơn.

Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam là một bước tiến quan trọng, thể hiện tầm nhìn chiến lược nhằm nâng cao tầm vóc văn hóa và con người Việt Nam trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt. Thực tiễn cho thấy, kinh tế và văn hóa luôn song hành. Sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia không chỉ được đo bằng các chỉ số kinh tế mà còn được khẳng định bằng sức mạnh văn hóa và giá trị con người.

Đối với lĩnh vực mỹ thuật, thị trường quốc tế phát triển ngày càng mạnh mẽ, nguồn thu ngoại tệ từ mỹ thuật ngày càng gia tăng. Tuy nhiên, những con số này vẫn chưa phản ánh đầy đủ giá trị nghệ thuật cũng như tiềm năng sáng tạo thực sự của mỹ thuật Việt Nam. Điều đó đặt ra yêu cầu cần có sự tham gia chủ động, đồng bộ của các cơ quan quản lý nhà nước và hệ thống tài chính trong việc hỗ trợ, phát triển và quy hoạch các không gian văn hóa - mỹ thuật, hình thành các nhà đấu giá chuyên nghiệp, các khu văn hóa - mỹ thuật mang tầm vóc quốc gia và quốc tế.

Đặc biệt, các cơ quan quản lý nhà nước cần có cơ chế thu hút, trọng dụng những cá nhân có năng lực, trình độ và uy tín tham gia đóng góp, cống hiến cho sự phát triển của nền văn hóa nói chung, mỹ thuật nước nhà nói riêng, bảo đảm mọi giá trị sáng tạo, thành quả lao động được ghi nhận một cách công bằng và xứng đáng.

Với nội dung toàn diện và hệ thống của Nghị quyết 80-NQ/TW, đây thực sự là cơ hội quan trọng để các cấp quản lý, những người làm trong lĩnh vực văn hóa lựa chọn những phương án phát triển phù hợp, bài bản, thực chất, dựa trên nền tảng trí tuệ và liêm chính, nhằm xây dựng và phát triển nền mỹ thuật Việt Nam, văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Đan Thanh (ghi)