Việt Nam lần đầu ra mắt Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn

Gỡ điểm nghẽn đưa thiết kế thành sản phẩm “Make in Vietnam”

Đây là trung tâm cấp quốc gia đầu tiên của Việt Nam hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn, được kỳ vọng trở thành hạ tầng nền tảng giúp đưa các ý tưởng thiết kế vi mạch trong nước tiến gần hơn tới sản phẩm thương mại, từng bước nâng cao năng lực tự chủ công nghệ và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu.

Sự kiện diễn ra với sự tham dự của đại diện các doanh nghiệp công nghệ, tập đoàn bán dẫn quốc tế, viện nghiên cứu và các trường đại học trọng điểm trong lĩnh vực bán dẫn.

Việc ra mắt Trung tâm được đánh giá là bước đi cụ thể hóa chủ trương phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Nghị quyết số 29-NQ/TW và Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị; đồng thời hiện thực hóa mục tiêu của Chiến lược phát triển ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050.

Các đại biểu thực hiện nghi thức ra mắt Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn.

Hiện nay, Việt Nam chưa có năng lực sản xuất chip ở quy mô công nghiệp, trong khi hạ tầng phục vụ nghiên cứu, sản xuất thử còn hạn chế. Các cơ sở nghiên cứu, đào tạo và doanh nghiệp thiết kế vi mạch phần lớn vẫn phải đặt sản xuất thử tại các nhà máy nước ngoài, dẫn tới chi phí cao, thời gian kéo dài và hạn chế khả năng thương mại hóa.

Theo thống kê, chi phí chuyển từ bản thiết kế sang sản xuất thử (tape-out) hiện dao động từ 30.000-200.000 USD cho mỗi thiết kế, thời gian chờ từ 12-24 tháng. Trong khi đó, hệ sinh thái bán dẫn trong nước đang tăng trưởng nhanh với khoảng 60 doanh nghiệp thiết kế chip, hơn 7.000 kỹ sư thiết kế và 166 cơ sở giáo dục đại học triển khai đào tạo liên quan đến bán dẫn.

Đáng chú ý, khảo sát ban đầu cho thấy đã có 12 đơn vị đăng ký nhu cầu sản xuất thử khoảng 30.000 chip, cho thấy nhu cầu hiện thực hóa các thiết kế trong nước đang ngày càng lớn.

Trong bối cảnh đó, Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn được thành lập nhằm giải quyết điểm nghẽn then chốt: tạo cầu nối giữa nghiên cứu -thiết kế - sản xuất thử - đo kiểm - thương mại hóa.

Trung tâm vận hành theo mô hình Multi-Project Wafer (MPW), cơ chế gộp nhiều thiết kế trên cùng một đợt chế tạo để giảm chi phí, rút ngắn thời gian phát triển sản phẩm và nâng cao khả năng tiếp cận sản xuất thử cho cộng đồng thiết kế chip Việt Nam.

Ba bài toán chiến lược cho ngành bán dẫn Việt Nam

Tại lễ ra mắt, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân đã đưa ra 3 câu hỏi chiến lược đối với cộng đồng chuyên gia, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp. Đây được xem là lời “đặt hàng” để cùng tìm lời giải cho chặng phát triển tiếp theo của ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân phát biểu tại sự kiện.

Bộ trưởng cho biết hệ thống chính sách dành cho lĩnh vực công nghệ cao và bán dẫn đang được hoàn thiện đồng bộ. Dự án Luật Công nghệ cao (sửa đổi) cùng các nghị định, thông tư hướng dẫn đã được xây dựng; đồng thời nhiều cơ chế ưu đãi đã được thiết kế ở mức cao để tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển công nghệ chiến lược.

Theo Bộ trưởng, Bộ Khoa học và Công nghệ đã tham mưu Chính phủ ban hành Chiến lược phát triển công nghệ bán dẫn, thành lập Ban chỉ đạo phát triển ngành và đang thúc đẩy các bước chuẩn bị cho việc hình thành Hiệp hội bán dẫn. Lĩnh vực này cũng đã được đưa vào các chương trình công nghệ chiến lược và hệ thống phòng thí nghiệm quốc gia.

Việc ra mắt Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn không chỉ mang ý nghĩa bổ sung hạ tầng kỹ thuật mà còn thể hiện quyết tâm chuyển hóa nhanh các định hướng chính sách thành năng lực triển khai thực tế.

Quán triệt tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về nâng cao năng lực thực thi, Bộ trưởng yêu cầu giai đoạn hiện nay cần tập trung vào tốc độ triển khai và hiệu quả hành động.

Bộ Khoa học và Công nghệ hiện đang trực tiếp quản lý, mời gọi các dự án nghiên cứu về công nghệ bán dẫn và mở ra cơ hội tiếp cận bình đẳng cho doanh nghiệp, viện nghiên cứu và các trường đại học. Tuy nhiên, thông điệp được nhấn mạnh là phải chấm dứt tư duy phát triển đơn lẻ.

Theo Bộ trưởng, không một trường đại học hay doanh nghiệp riêng lẻ nào có thể tự tạo nên ngành công nghiệp bán dẫn quốc gia. Muốn hình thành một ngành công nghiệp thực sự cần sự phối hợp chặt chẽ giữa nghiên cứu - đào tạo - sản xuất và thương mại hóa.

Đối với các hệ thống thiết bị có chi phí đầu tư lớn như phòng sạch, quan điểm của Bộ là phát triển theo hướng dùng chung, chia sẻ hạ tầng để tối ưu nguồn lực và nâng cao hiệu quả đầu tư.

Từ thực tiễn trao đổi với các tập đoàn công nghệ quốc tế, Bộ trưởng Vũ Hải Quân đã đặt ra ba câu hỏi lớn cho cộng đồng bán dẫn Việt Nam.

Câu hỏi thứ nhất là làm thế nào để giải quyết “cơn khát” nhân lực chất lượng cao. Dù nguồn nhân lực Việt Nam được đánh giá có tiềm năng, nhưng để tạo ra bước đột phá cần khắc phục đồng thời ba khoảng thiếu: thiếu giảng viên giỏi, thiếu thiết bị nghiên cứu và thiếu môi trường thực hành cho sinh viên. Việc hình thành đội ngũ nhân tài cấp cao sẽ quyết định giá trị gia tăng của ngành.​

Câu hỏi thứ hai là cần hỗ trợ hạ tầng ra sao để doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Theo Bộ trưởng, Việt Nam không thể chỉ dừng ở việc thu hút đầu tư nước ngoài mà cần xây dựng năng lực nội sinh thông qua hỗ trợ các doanh nghiệp vừa và nhỏ có công nghệ nhưng còn hạn chế về nguồn lực.

Câu hỏi cuối cùng là xác định sản phẩm chip chủ lực mang thương hiệu Việt Nam. Từ các gợi mở về chip biên hay các dòng chip chuyên dụng cho thị trường nội địa, Bộ trưởng cho rằng Việt Nam cần đánh giá đúng năng lực hiện tại để lựa chọn hướng đi phù hợp, tránh dàn trải nguồn lực.

Sự ra đời của Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn cùng ba bài toán chiến lược được đặt ra cho thấy ngành bán dẫn Việt Nam đang bước sang giai đoạn mới - từ xây dựng chính sách sang tổ chức thực thi, từ định hướng phát triển sang kiến tạo năng lực cạnh tranh thực chất.

Từ hành lang chính sách đến hạ tầng thực thi

Phát biểu tại lễ ra mắt, ông Nguyễn Khắc Lịch - Cục trưởng Cục Công nghiệp công nghệ thông tin, nhấn mạnh rằng trong kỷ nguyên số, chip bán dẫn đã vượt khỏi vai trò của một linh kiện điện tử thông thường để trở thành nền tảng của các công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo, điện toán hiệu năng cao, 5G, Internet vạn vật, robot, xe điện, quốc phòng, an ninh và hạ tầng số.

Cục trưởng Cục Công nghiệp công nghệ thông tin Nguyễn Khắc Lịch phát biểu khai mạc tại lễ ra mắt.

Theo ông Lịch, năng lực bán dẫn hiện là thước đo quan trọng phản ánh trình độ công nghệ, khả năng đổi mới sáng tạo và mức độ tự chủ chiến lược của một quốc gia.

Ông cũng cho biết Việt Nam không bắt đầu từ con số 0. Ngay từ cuối thập niên 1970 và đầu những năm 1980, Nhà máy Z181 đã từng sản xuất các linh kiện bán dẫn đầu tiên phục vụ nhu cầu trong nước và xuất khẩu.

Đến năm 2025, doanh thu ngành bán dẫn Việt Nam đạt trên 21 tỷ USD, thu hút hơn 14 tỷ USD vốn đầu tư nước ngoài với hơn 240 dự án; đồng thời hình thành lực lượng doanh nghiệp thiết kế vi mạch và đội ngũ kỹ sư ngày càng lớn mạnh.

Tuy nhiên, để đi sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, Việt Nam cần vượt qua rào cản lớn nhất là khả năng biến bản thiết kế thành sản phẩm thực tế.

Theo lãnh đạo Cục Công nghiệp công nghệ thông tin, nhiều viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp hiện vẫn gặp khó khăn khi bước vào giai đoạn sản xuất thử do thiếu cơ chế hỗ trợ, chi phí cao và thiếu hệ sinh thái đo kiểm sau chế tạo.

Trung tâm mới ra mắt được kỳ vọng sẽ trở thành “mắt xích còn thiếu” trong hệ sinh thái bán dẫn quốc gia, giúp các ý tưởng không dừng lại ở mô phỏng hay phòng thí nghiệm mà có thể tiến tới sản phẩm hoàn chỉnh.

Theo Quyết định số 4386/QĐ-BKHCN, Trung tâm là đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc Cục Công nghiệp công nghệ thông tin. Trung tâm có nhiệm vụ cung cấp hạ tầng dùng chung phục vụ toàn bộ quy trình từ thiết kế, sản xuất thử, đóng gói, kiểm thử đến hỗ trợ thương mại hóa sản phẩm.

Trong thời gian tới, Trung tâm sẽ từng bước xây dựng hệ thống phòng thí nghiệm đánh giá, kiểm thử và phân tích sau chế tạo nhằm hoàn thiện chuỗi hỗ trợ kỹ thuật trong nước.

Lộ trình phát triển được chia thành ba giai đoạn

Giai đoạn 2026-2027, Nhà nước hỗ trợ 100% chi phí sản xuất thử để thúc đẩy các nhóm nghiên cứu và doanh nghiệp tham gia. Giai đoạn 2028-2030, tiếp tục hỗ trợ một phần chi phí đồng thời hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật. Sau năm 2030, Trung tâm hướng tới mục tiêu làm chủ công nghệ tiên tiến và trở thành trung tâm hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn có uy tín tại Đông Nam Á.

Ngay tại lễ ra mắt, Trung tâm đã ký kết hợp tác với 19 đối tác trong và ngoài nước, bao gồm các tập đoàn lớn trong chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu, doanh nghiệp công nghệ, trường đại học và viện nghiên cứu.

Tại lễ ra mắt, Trung tâm đã ký kết biên bản ghi nhớ hợp tác với 19 đối tác trong và ngoài nước.

Các thỏa thuận tập trung vào đào tạo nguồn nhân lực, hỗ trợ thiết kế, sản xuất thử, chia sẻ hạ tầng và kết nối chuyên gia.

Đồng thời, Trung tâm công bố thành lập Tổ chuyên gia tư vấn chuyên môn gồm 21 chuyên gia trong và ngoài nước nhằm hỗ trợ hoạch định chiến lược phát triển ngành.

Trung tâm công bố thành lập Tổ chuyên gia tư vấn chuyên môn với sự tham gia của 21 chuyên gia uy tín trong lĩnh vực bán dẫn.

Bên cạnh đó, 9 gian hàng triển lãm đã giới thiệu nhiều sản phẩm, giải pháp và kết quả nghiên cứu tiêu biểu về vi mạch bán dẫn.

Sự ra đời của Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn không chỉ là việc bổ sung một thiết chế mới mà còn đánh dấu bước chuyển từ định hướng chính sách sang hành động cụ thể.

Nếu giải quyết được các điểm nghẽn về nhân lực, hạ tầng và liên kết hệ sinh thái, đây có thể trở thành nền móng quan trọng đưa ngành công nghiệp bán dẫn Việt Nam bước sang giai đoạn phát triển mới: chủ động hơn, thực chất hơn và có vị thế rõ nét hơn trên bản đồ công nghệ khu vực.