Vun đắp tình yêu thiên nhiên qua hoạt động phục hồi rừng

Từ sự chung tay phục hồi những cánh rừng…

Đến 31/12/2025, Việt Nam có tổng diện tích che phủ rừng là 42,03%, tương ứng với 14.971.552ha đủ tiêu chí tính độ che phủ, trong đó, rừng tự nhiên chiếm khoảng 67,3%, còn lại là rừng trồng. Tại rất nhiều địa phương, diện tích rừng tự nhiên đang bị suy giảm mạnh. Nhiều khu rừng là rừng nghèo kiệt. Các khu rừng trồng phần lớn là rừng nghèo loài, không có tầng tán, không có giá trị sinh thái cao như rừng tự nhiên.

Mới đây, tại Vườn Quốc gia Cúc Phương, Trung tâm Bảo tồn Thiên nhiên Gaia đã tổ chức chương trình “Chung sức trồng rừng và trải nghiệm thiên nhiên”, với sự tham gia của đại diện Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, Vườn Quốc gia Cúc Phương, Gaia cùng khoảng 60 đại diện các doanh nghiệp đã hoặc đang quan tâm đến hoạt động trồng rừng bền vững.

Được thành lập năm 1962, Cúc Phương là vườn quốc gia đầu tiên của Việt Nam, có diện tích 22.408ha và tính đa dạng sinh học cao. Điểm trồng cây nằm tại Khu 18, xã Cúc Phương. Đây từng là khu vực nhà ở và trang trại của người dân địa phương. Sau khi Vườn Quốc gia Cúc Phương được thành lập, người dân chuyển đi, để lại những vùng đất cần được cải tạo thành rừng. Hiện khu vực thuộc Vườn thực vật Cúc Phương, có giá trị về giáo dục và khoa học. Những loài được lựa chọn trồng tại đây là cây bản địa như trám đen, re gừng, chò, giổi xanh, kim giao...

Đáng chú ý, trọng tâm của công tác trồng rừng không chỉ nằm ở vấn đề “trồng được bao nhiêu cây”, mà còn ở việc những cây ấy được chăm sóc ra sao, tỷ lệ sống thế nào và có thể đóng góp như thế nào vào quá trình phục hồi hệ sinh thái. Ông Nguyễn Mạnh Cường - Giám đốc Trung tâm Cứu hộ, Bảo tồn và Phát triển sinh vật, Vườn Quốc gia Cúc Phương cho biết, hoạt động hướng tới cải tạo, phục hồi rừng sinh thái, tạo ra những cánh rừng có nhiều cây mẹ, cung cấp cây và hạt giống để hỗ trợ quá trình tái sinh, qua đó nâng cao cả trữ lượng và chất lượng rừng. Tuy nhiên, trồng cây mới chỉ là bước đầu, điều quan trọng là quá trình chăm sóc để cây có thể sống và phát triển thành rừng. Ông Cường cũng cho hay Vườn Quốc gia Cúc Phương cam kết phối hợp với Gaia chăm sóc cây ba lần mỗi năm, đo đếm, báo cáo định kỳ và hướng tới bảo đảm tỷ lệ cây sống trên 85%.

Ở góc độ rộng hơn, bà Nghiêm Phương Thúy, đại diện Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm cho rằng, khi nói tới những giá trị mới của rừng trong bối cảnh hiện nay, trước hết cần nhìn nhận đầy đủ những giá trị vốn có của hệ sinh thái rừng. Ngoài lâm sản phục vụ đời sống, rừng còn mang lại nhiều giá trị về môi trường, hệ sinh thái, văn hóa và tinh thần. Đặc biệt, trước tác động của biến đổi khí hậu và tình trạng Trái đất nóng lên, giá trị lưu giữ và hấp thụ carbon của rừng ngày càng được quan tâm.

Theo bà Thúy, cần phân biệt hai giá trị liên quan đến carbon của rừng. Một mặt, rừng lưu giữ lượng carbon đã tích lũy trong đất, thân, cành, lá và các bể chứa carbon khác. Nếu rừng bị mất hoặc suy thoái, một phần lượng carbon này có nguy cơ phát thải trở lại môi trường. Mặt khác, trong quá trình sinh trưởng, rừng tiếp tục hấp thụ carbon từ khí quyển.

“Tín chỉ carbon rừng có thể được tạo ra từ hai nhóm hoạt động. Thứ nhất là giảm phát thải, tức là hạn chế mất rừng và suy thoái rừng. Thứ hai là tăng hấp thụ carbon thông qua trồng rừng, phục hồi rừng và nâng cao chất lượng rừng”, bà Thúy phân tích.

Đến sự thấu hiểu và gắn bó khi phục hồi rừng

Nếu trồng cây là hành động trực tiếp góp sức phục hồi rừng thì trải nghiệm thiên nhiên lại giúp con người hiểu rõ hơn giá trị của những cánh rừng cần được gìn giữ. Trong hành trình tại Cúc Phương, người tham gia đi bộ giữa rừng nguyên sinh, tìm hiểu các loài động vật hoang dã quý hiếm, lắng nghe những câu chuyện về đa dạng sinh học, giá trị hệ sinh thái cũng như những thách thức đặt ra đối với công tác bảo tồn thiên nhiên ở Việt Nam.

Đưa con người đến gần thiên nhiên cũng là một cách Gaia lựa chọn để lan tỏa thông điệp bảo tồn. “Chương trình góp 1 cây là góp rừng là sáng kiến của Gaia nhằm kêu gọi doanh nghiệp, cộng đồng chung tay đóng góp, cùng trồng rừng đầu nguồn tại Việt Nam nhằm khôi phục hệ sinh thái, cải thiện chức năng của hệ sinh thái, tạo nơi sinh sống cho các loài động vật hoang dã, đặc biệt là các loài quý hiếm. Từ năm 2022 đến nay, với sự đồng hành của gần 255 doanh nghiệp và hàng ngàn cá nhân, chúng tôi đã trồng hơn 1.474.452 cây xanh, phủ xanh 669,9ha trên 12 khu rừng đặc dụng đầu nguồn tại các Vườn quốc gia và Khu bảo tồn khắp Việt Nam”, bà Đỗ Thị Thanh Huyền cho biết. Cũng theo bà Huyền, “Gaia không chỉ trồng rừng mà còn tổ chức nhiều hành trình đưa mọi người đến với rừng, trực tiếp tham gia trồng cây, qua đó truyền cảm hứng về bảo vệ thiên nhiên”.

Phục hồi rừng là một quá trình lâu dài. Một cây non được trồng xuống cần nhiều năm chăm sóc, theo dõi để bén rễ, sinh trưởng và từng bước trở thành một phần của hệ sinh thái. Vì vậy, trồng mới phải đi cùng chăm sóc, giám sát; phục hồi những khu vực suy thoái phải đồng thời với bảo vệ những cánh rừng hiện có. Từ những trải nghiệm thực tế, khái niệm bảo tồn vốn có phần xa lạ trở nên gần gũi hơn. Khi trực tiếp bước vào rừng, quan sát hệ sinh thái và tự tay trồng một cây bản địa, mỗi người có thêm cơ hội hiểu giá trị của rừng, từ đó hình thành sự gắn bó và ý thức gìn giữ thiên nhiên.