Vườn quốc gia Xuân Thủy – Thiên nhiên kỳ thú nơi cửa biển Ninh Bình

Vẻ đẹp vùng đất ngập nước nơi cửa sông Hồng

Rời Hà Nội, hành trình về Vườn quốc gia Xuân Thủy đưa Đoàn công tác Báo Pháp luật Việt Nam đến với không gian thiên nhiên đặc trưng của vùng cửa sông ven biển. Nơi đây, dòng nước từ sông Hồng hòa vào biển, tạo nên hệ thống bãi bồi, bãi triều và rừng ngập mặn. Cảnh quan thay đổi theo con nước, ánh sáng và nhịp sống của các loài sinh vật, đem lại trải nghiệm gần gũi với thiên nhiên.

Vườn Quốc gia Xuân Thủy là một khu vực bãi bồi màu mỡ phía nam cửa Ba Lạt của sông Hồng với tổng diện tích khoảng 7.100 ha. Khu vực đầm ngập nước ở đây là nơi trú ngụ của quẩn thể các loài động thực vật ngập nước điển hình ở vùng đồng bằng châu thổ sông Hồng với môi trường sống của hơn 215 loài chim nước mà nhiều loại trong số đó có tên trong sách đỏ thế giới như: Cò mỏ thìa, choi choi mỏ thìa, choắt lớn mỏ vàng, diệc đầu đỏ, bồ nông, mòng biển,…

Ông Vũ Quốc Đạt, Phó Giám đốc Vườn Quốc gia Xuân Thủy cho biết, Vườn Quốc gia Xuân Thủy có 120 loài thực vật bậc cao có mạch, trong đó có gần 20 loài thích nghi với điều kiện ngập nước cấu thành nên hàng ngàn ha rừng ngập mặt. Rừng ở đây góp phần cố định phù sa đề tạo nên các bãi bồi mới, làm vườn ươm và cung cấp thức ăn cho các loài động vật thủy sinh, đồng thời đóng vai trò cân bằng sinh thái trong khu vực. Thực vật nổi có 111 loài, nhiều loài rong tảo có giá trị kinh tế cao như Rong câu chỉ vàng.

Ông Vũ Quốc Đạt, Phó Giám đốc Vườn Quốc gia Xuân Thủy (thứ 5 từ trái sang) chụp ảnh lưu niệm cùng Đoàn công tác của Báo Pháp luật Việt Nam

Cùng đi với Đoàn trong chuyến thăm quan Vườn quốc gia Xuân Thủy, anh Phan Văn Trường, một cán bộ của Ban Quản lý Vườn quốc gia cho biết: "Hàng năm, có đến khoảng 100 loài chim di cư chọn nơi đây làm điểm dừng cân trên hành trình về phương nam tránh rét, trong đó có đến 1/5 số lượng cò mỏ thìa của toàn thế giới. Cò mỏ thìa là loại chim nước có cái mỏ hình thìa rất độc đáo, hiện số lượng còn lại không nhiều trong tự nhiên, có lẽ vì thể mà hình ảnh của nó được làm biểu trưng cho VQG Xuân Thủy".

Không có những công trình đồ sộ hay các khu vui chơi sôi động, sức hấp dẫn của Xuân Thủy nằm ở vẻ đẹp bình dị. Màu xanh của cây rừng trải dài bên những vùng nước, những khoảng bãi triều mở ra theo thủy triều, cùng không gian khoáng đạt nơi cửa biển tạo nên bức tranh sinh thái đặc trưng.

Năm 1989, vườn Quốc gia Xuân Thủy tham gia công ước quốc tế RAMSAR và được UNESCO công nhận là vùng lõi của khu dự trữ sinh quyển thế giới khu vực đồng bằng châu thổ sông Hồng vào năm 2004. (Ảnh: Đức Dương)

Trong hành trình tham quan, rừng ngập mặn là một trong những điểm nhấn dễ nhận thấy. Những hàng cây bám rễ trên nền đất bùn, thích nghi với điều kiện nước mặn, nước lợ và sự thay đổi của thủy triều. Hệ thống rễ cây góp phần giữ phù sa, ổn định nền đất, tạo nơi cư trú và kiếm ăn cho nhiều loài sinh vật. Đằng sau vẻ ngoài bình dị ấy là một hệ sinh thái có vai trò quan trọng đối với môi trường và đời sống của cộng đồng ven biển.

Là "Hướng dẫn viên" đồng hành cùng hành trình thú vị của chúng tôi, anh Lê Tiến Dũng, Phòng Bảo tồn Tài nguyên và Môi trường, Ban Quản lý Vườn Quốc gia Xuân Thủy cho biết: “Độ che phủ của rừng nơi đây là rất lớn, nếu không phải là “thổ dân” đi vào đây sẽ bị lạc đường. Rừng ngập mặn còn là nơi gieo ươm của các loài thủy sinh, khi có rừng ngập mặn quá trình nuôi trồng thủy sản sẽ có sản lượng tăng lên rõ rệt, nên người dân ở đây có câu “con tôm thì ôm cây đước mà cây đước thì rước con tôm” đấy là sự cộng sinh giữa cây rừng và quá trình nuôi trồng thủy sản.”

Với Đoàn công tác Báo Pháp luật Việt Nam từ Hà Nội về thăm Vườn Quốc gia Xuân Thuỷ, chuyến đi là dịp trải nghiệm thú vị đối với các thành viên trong Đoàn. Thiên nhiên ở Xuân Thủy không tách rời đời sống cộng đồng. Các hoạt động sản xuất, khai thác thủy sản, bảo vệ rừng và phát triển dịch vụ du lịch đều có mối liên hệ với chất lượng môi trường và sự ổn định của hệ sinh thái.

Bởi vậy, gìn giữ vẻ đẹp Vườn Quốc gia Xuân Thủy không đơn thuần là giữ lại màu xanh của những cánh rừng. Đó còn là bảo vệ môi trường sống của các loài sinh vật, duy trì chức năng tự nhiên của vùng đất ngập nước và tạo điều kiện để người dân phát triển sinh kế lâu dài trên cơ sở tôn trọng các giới hạn sinh thái.

Bảo tồn rừng ngập mặn, phát huy giá trị carbon xanh

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu đặt ra nhiều thách thức đối với các vùng ven biển, hệ sinh thái rừng ngập mặn tại Xuân Thủy có ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi một điểm đến du lịch. Rừng góp phần hạn chế xói lở, giảm tác động của sóng và duy trì môi trường sống của nhiều loài sinh vật. Đặc biệt, rừng ngập mặn và các hệ sinh thái ven biển có khả năng hấp thụ, lưu giữ carbon trong sinh khối cây, hệ thống rễ và trầm tích. Do đó, đối với Xuân Thủy, tiềm năng carbon xanh có thể là hướng nghiên cứu gắn với mục tiêu bảo tồn dài hạn.

Anh Lê Tiến Dũng tự hào giới thiệu với các du khách sự đa dạng của rừng ngập mặn và các hệ sinh thái ven biển

Vườn Quốc gia Xuân Thủy, nơi nổi tiếng với khu rừng ngập mặn cùng hệ sinh thái vô cùng đa dạng. Trong suốt chuyến tham quan, du khách được ngắm nhìn các động thực vật độc đáo cùng phong cảnh tuyệt đẹp. (Ảnh: Đức Dương)

Bên cạnh đó, việc bảo tồn rừng ngập mặn cũng cần gắn với sinh kế của người dân, bởi cộng đồng địa phương là những người trực tiếp sống, lao động trong không gian ven biển và có quan hệ thường xuyên với tài nguyên tự nhiên. Khi người dân hiểu rõ giá trị của rừng, được tham gia hoạt động bảo vệ và có sinh kế phù hợp, công tác bảo tồn sẽ có thêm nền tảng để duy trì lâu dài.

Cùng với bảo vệ rừng, phát triển du lịch sinh thái là hướng có thể góp phần giới thiệu giá trị của Xuân Thủy đến với du khách. Những trải nghiệm tìm hiểu rừng ngập mặn, quan sát chim, khám phá cảnh quan cửa sông và tìm hiểu đời sống cộng đồng có thể tạo ra sản phẩm du lịch mang dấu ấn riêng.

Điều quan trọng là hoạt động du lịch phải phù hợp với sức chịu tải của môi trường, hạn chế rác thải, tránh gây xáo trộn nơi cư trú của động vật hoang dã và không làm tổn hại các khu vực sinh thái nhạy cảm. Chất lượng trải nghiệm, ý thức bảo vệ thiên nhiên và lợi ích lâu dài của cộng đồng cần được đặt cùng với mục tiêu phát triển dịch vụ.

Để làm được điều đó, cần có sự phối hợp giữa đơn vị quản lý vườn quốc gia, chính quyền địa phương, người dân và các tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động du lịch. Công tác tuyên truyền, hướng dẫn ứng xử có trách nhiệm với thiên nhiên cần được thực hiện thường xuyên. Các sản phẩm du lịch nên chú trọng giá trị giáo dục môi trường, qua đó giúp du khách hiểu rõ hơn vai trò của vùng đất ngập nước và trách nhiệm bảo vệ hệ sinh thái.

Từ góc độ phát triển địa phương, bảo tồn và du lịch không nhất thiết là hai mục tiêu đối lập. Nếu được tổ chức hợp lý, du lịch có thể giúp lan tỏa nhận thức về bảo vệ thiên nhiên, tạo thêm việc làm và góp phần đa dạng hóa sinh kế. Ngược lại, một môi trường được gìn giữ tốt sẽ là nền tảng để điểm đến duy trì sức hấp dẫn và phát triển ổn định.

Khu vườn Quốc gia Xuân Thủy nằm ở vị trí thuận lợi về khí hậu và thời tiết giúp cho hệ sinh thái nơi đây cực kỳ đa dạng và phong phú. (Ảnh: Đức Dương)

Sau một ngày hòa mình cùng thiên nhiên vùng cửa biển, Đoàn chúng tôi chia tay anh Trường, anh Dũng trong một cảm xúc hân hoan, ai cũng vui vì được biết thêm nhiều điều thú vị về Vườn quốc gia Xuân Thủy, nhưng những hình ảnh về màu xanh rừng ngập mặn, vùng nước cửa sông và bãi triều vẫn gợi mở nhiều suy nghĩ về trách nhiệm bảo vệ thiên nhiên. Với Đảng bộ, chính quyền, người dân và những người làm du lịch địa phương, bài toán đặt ra là khai thác các giá trị của Xuân Thủy trên cơ sở bảo tồn, bảo đảm sinh kế và tuân thủ các yêu cầu về môi trường.

Giữ được màu xanh của rừng, sự phong phú của hệ sinh thái và nét bình dị của vùng cửa sông là điều kiện quan trọng để Xuân Thủy tiếp tục phát huy giá trị trong tương lai. Từ nơi dòng sông Hồng gặp biển, câu chuyện về bảo tồn thiên nhiên cũng là câu chuyện về phát triển bền vững, về trách nhiệm của hôm nay đối với môi trường sống của các thế hệ mai sau.