Bảo đảm thể chế thực sự đi vào cuộc sống, tháo gỡ khó khăn, ách tắc, khơi thông các nguồn lực

Sáng 28/9, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Trưởng Ban Chỉ đạo đã chủ trì Phiên họp tháng 9/2026 của Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật.

Tham dự Phiên họp có đồng chí Lê Minh Hưng, Ủy viên Bộ Chính trị, Thủ tướng Chính phủ, Phó Trưởng Ban Chỉ đạo; đồng chí Trần Cẩm Tú, Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư, Phó Trưởng Ban Thường trực Ban Chỉ đạo, các đồng chí trong Thường trực Ban Chỉ đạo, thành viên Ban Chỉ đạo và đại diện lãnh đạo một số Ban, Bộ, ngành Trung ương có liên quan.

Phiên họp đã nghe, thảo luận và cho ý kiến đối với 6 báo cáo, tập trung vào các nhóm nội dung: tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật; Đề án “Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới”; nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật, thúc đẩy văn hóa tuân thủ pháp luật; các vấn đề lớn về sửa đổi Bộ luật Hình sự và Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự; cơ chế xử lý vi phạm hành chính, giải quyết tranh chấp dân sự.

Thường trực Ban Chỉ đạo ghi nhận sự chuẩn bị nghiêm túc, trách nhiệm của Cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo và các cơ quan có liên quan; đồng thời nhấn mạnh xây dựng pháp luật và thực thi pháp luật phải là một chỉnh thể thống nhất. Kết quả xây dựng và thực thi pháp luật phải được đo bằng những “điểm nghẽn” được tháo gỡ, chi phí tuân thủ giảm, nguồn lực được khơi thông, kỷ luật, kỷ cương được tăng cường và quyền, lợi ích hợp pháp của Nhân dân, doanh nghiệp được bảo đảm, kinh tế - xã hội phát triển, đời sống vật chất và tinh thần của Nhân dân được cải thiện, quốc phòng - an ninh được bảo đảm; niềm tin và năng lực cạnh tranh quốc gia được nâng cao.

Về tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, Thường trực Ban Chỉ đạo yêu cầu tiếp tục nâng cao chất lượng, tiến độ và trách nhiệm; tập trung xử lý các vấn đề cản trở đầu tư, sản xuất, kinh doanh hoặc làm tăng chi phí tuân thủ... Đối với những văn bản đã xác định rõ nội dung bất cập, đầy đủ cơ sở, các cơ quan cần chủ động xử lý theo thẩm quyền hoặc tham mưu cơ quan, người có thẩm quyền xử lý, không chờ kết quả tổng rà soát cuối cùng. Kết quả rà soát phải gắn với đổi mới thể chế, hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật và khơi thông nguồn lực cho phát triển. Đề nghị Đảng ủy Quốc hội phối hợp với Đảng ủy Chính phủ và các cơ quan liên quan hoàn thành Báo cáo kết quả tổng rà soát và giải pháp xử lý tổng thể, trình Ban Chỉ đạo tại Phiên họp thứ hai, dự kiến tháng 12/2026.

Về Đề án “Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới”, Thường trực Ban Chỉ đạo cơ bản thống nhất cách tiếp cận hoàn thiện hệ thống pháp luật trong tổng thể hệ sinh thái thể chế phát triển; yêu cầu xác định rõ mục tiêu đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 với tiêu chí có thể đo lường. Đến năm 2030 phải tạo được chuyển biến rõ nét trong thực thi pháp luật, sớm khắc phục căn bản tình trạng thực thi pháp luật được xem là “điểm nghẽn”, khâu yếu, xử lý dứt điểm tình trạng chậm, nợ văn bản quy định chi tiết; đồng thời hoàn thành các nhiệm vụ lớn về Định hướng lập pháp và tổng kết Hiến pháp năm 2013. Thường trực Ban Chỉ đạo cơ bản thống nhất 03 đột phá về tư duy xây dựng và thực thi pháp luật; đột phá về thực thi pháp luật; đột phá về nguồn nhân lực pháp luật; yêu cầu hoàn thiện Đề án để trình Ban Chỉ đạo tại Phiên họp thứ hai, dự kiến tháng 12/2026.

Về nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật, Thường trực Ban Chỉ đạo xác định đây là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng để khắc phục khâu yếu, “điểm nghẽn” trong thực thi pháp luật. Cần nghiên cứu, hoàn thiện quy định về tổ chức thi hành pháp luật trong dự án Luật Văn bản quy phạm pháp luật. Các cơ quan liên quan phải bảo đảm nguồn lực, hoàn thiện quy định về tổ chức thi hành pháp luật, nghiên cứu tiêu chí đánh giá hiệu quả văn bản sau ban hành; xây dựng cơ sở dữ liệu lớn về pháp luật, đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo, hoàn thiện cơ chế tài chính, hạ tầng số và dữ liệu phục vụ tổ chức thi hành pháp luật.

Về sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự năm 2015 và Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự năm 2015, Thường trực Ban Chỉ đạo cơ bản thống nhất với các vấn đề lớn được báo cáo; đề nghị Đảng uỷ Công an Trung ương lãnh đạo, chỉ đạo Bộ Công an phối hợp với các bộ, ngành hoàn thiện hồ sơ các dự án luật trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ hai, bảo đảm thể chế hóa đầy đủ chủ trương của Đảng về chính sách hình sự, phòng, chống tội phạm, phòng, chống tham nhũng, bảo vệ, bảo đảm quyền con người, quyền công dân, khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung, khắc phục những bất cập trong thực tiễn thi hành và bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Về cơ chế xử lý vi phạm hành chính, Thường trực Ban Chỉ đạo nhấn mạnh mục tiêu cao nhất của việc xử lý vi phạm hành chính là làm cho pháp luật được chấp hành tốt hơn, vi phạm ít đi, đồng thời giữ vững trật tự, kỷ cương và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp; cần rà soát tổng thể cơ chế xử lý vi phạm hành chính, hoàn thiện hồ sơ dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi); chuyển trọng tâm từ “phát hiện vi phạm để xử phạt” sang “quản lý rủi ro, phòng ngừa vi phạm, hướng dẫn và nâng cao tuân thủ pháp luật”, gắn với chuyển đổi số và quản trị dựa trên dữ liệu.

Về cơ chế giải quyết tranh chấp dân sự, Thường trực Ban Chỉ đạo đề nghị các cơ quan, tổ chức có liên quan tập trung thực hiện các giải pháp nhằm: giảm chi phí, rút ngắn thời gian giải quyết tranh chấp; bảo đảm việc giải quyết tranh chấp công bằng, khách quan, kịp thời, hiệu quả, phù hợp với yêu cầu cải cách tư pháp, thông lệ quốc tế và điều kiện thực tiễn của Việt Nam; khẩn trương nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Bộ luật Tố tụng dân sự, Luật Trọng tài thương mại; nghiên cứu xây dựng và ban hành Luật Hòa giải thương mại; đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số, quản trị dựa trên dữ liệu trong toàn bộ quy trình giải quyết tranh chấp và thi hành án dân sự...

Thường trực Ban Chỉ đạo yêu cầu các cơ quan chủ trì 6 nội dung khẩn trương tiếp thu ý kiến, hoàn thiện các đề án, báo cáo và hồ sơ dự án luật theo đúng tiến độ; việc đã rõ, thuộc thẩm quyền thì triển khai ngay, việc còn ý kiến khác nhau tiếp tục nghiên cứu, đánh giá tác động và báo cáo cấp có thẩm quyền.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Trưởng Ban Chỉ đạo phát biểu chỉ đạo, kết luận.

Phát biểu chỉ đạo, kết luận cuộc họp, về tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh chủ trương phải đi trước mở đường nhưng việc thể chế hóa càng phải bám sát thực tiễn. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu ưu tiên tháo gỡ ngay những vấn đề đang cản trở hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh, cản trở sự vận hành của bộ máy mới và việc thực hiện các quyền, lợi ích chính đáng của người dân. Vướng mắc tới đâu thì xử lý đồng bộ tới đó, tránh tình trạng mỗi cơ quan chỉ sửa một phần khiến công việc chung bị ách tắc. Những vấn đề đã rõ, đủ căn cứ thì phải giải quyết ngay theo thẩm quyền, không chờ đến khi kết thúc đợt rà soát mới xử lý.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu đánh giá kỹ hiệu quả định hướng lập pháp, thời điểm thi hành các luật trong khóa XVI, đồng thời phân định rõ công việc theo từng giai đoạn, xác định nhiệm vụ của năm 2026, năm 2027 và những nhiệm vụ dài hạn. Các văn bản đã sửa đổi phải được cập nhật; cơ quan chủ trì soạn thảo phải chịu trách nhiệm đến cùng về chất lượng văn bản.

Báo cáo kết quả và giải pháp tổng thể cần được hoàn thiện để trình Ban Chỉ đạo trong tháng 12/2026. Dữ liệu phải được cập nhật, dùng chung để phục vụ công tác hoạch định chiến lược, theo dõi và khắc phục triệt để các bất cập trong toàn hệ thống.

Về Đề án “Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh yêu cầu xác lập bước phát triển lâu dài, bám sát các Nghị quyết số 18, 19 của Trung ương khóa XIV và các nghị quyết khác; lấy thực tiễn làm trọng tâm trong xây dựng pháp luật.Từng chuyên ngành, chuyên đề phải có quy định, định hướng rõ ràng. Pháp luật phải trở thành lợi thế cạnh tranh quốc gia, phục vụ mục tiêu phát triển nhanh và bền vững với những mục tiêu cụ thể.

Cơ cấu hệ thống pháp luật cần được tiếp cận thống nhất, bao gồm quy định, thiết chế, cơ chế xây dựng và thi hành, con người cùng các điều kiện bảo đảm. Cần làm rõ mối quan hệ giữa các thành tố này, tránh dàn trải; giữ vững sự lãnh đạo của Đảng, thượng tôn Hiến pháp và pháp luật, phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, kiểm soát quyền lực, bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc. Pháp luật phải đủ ổn định để người dân, doanh nghiệp yên tâm đầu tư, dự liệu được quyền và nghĩa vụ của mình, nhưng đồng thời phải đủ linh hoạt để đáp ứng yêu cầu phát triển, hội nhập quốc tế, thích ứng với tiến bộ khoa học - công nghệ, các mô hình kinh doanh mới, biến đổi khí hậu và những vấn đề mới phát sinh trong thực tiễn.

Các đại biểu tham dự Phiên họp.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu chuyển đổi căn bản tư duy từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm” dựa trên tiêu chuẩn, dữ liệu, quản lý rủi ro và trách nhiệm giải trình. Việc chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý mà phải chủ động quản lý để tạo môi trường thông thoáng. Muốn hậu kiểm hiệu quả phải có tiêu chuẩn, định lượng và dữ liệu rõ ràng. Thay vì yêu cầu người dân, doanh nghiệp phải nộp nhiều hồ sơ, giấy tờ rồi mới được thực hiện, cần quy định rõ tiêu chuẩn để người dân, doanh nghiệp có thể đối chiếu và chủ động thực hiện.

Về giải pháp đột phá nâng cao tổ chức thi hành pháp luật và xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu tổ chức thi hành phải trở thành trách nhiệm xuyên suốt, từ khâu xây dựng chính sách đến đánh giá kết quả thực tế. Cơ quan quản lý ngành, lĩnh vực và người đứng đầu phải chịu trách nhiệm chính; cơ quan tư pháp, pháp chế làm nhiệm vụ tham mưu, hướng dẫn, theo dõi, không dồn toàn bộ trách nhiệm thi hành cho cơ quan pháp luật.

Mỗi chính sách phải xác định rõ ai là người thực hiện, nguồn lực ở đâu, điều kiện như thế nào và kết quả cần đạt được. Đồng thời, phải khắc phục triệt để tình trạng chậm trễ, nợ đọng văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn áp dụng thống nhất, đúng thẩm quyền. Mọi kiến nghị của người dân, doanh nghiệp phải được trả lời đúng thời hạn, theo dõi tiến độ giải quyết; không dùng văn bản hành chính để đặt thêm điều kiện, nghĩa vụ ngoài quy định của luật.

Về xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu bắt đầu từ sự gương mẫu của cơ quan công quyền, cán bộ, công chức, đảng viên; kiên quyết chấm dứt tình trạng nhũng nhiễu, tùy tiện, né tránh trách nhiệm. Phải bảo vệ người làm đúng, xử lý nghiêm người vi phạm; giúp người dân hiểu và biết sử dụng pháp luật để tự bảo vệ mình, tăng cường hỗ trợ pháp lý cho người yếu thế, doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Khi người dân nhận thấy pháp luật thực sự là công cụ bảo vệ quyền lợi, bảo đảm công bằng chứ không phải sự cản trở thì văn hóa tuân thủ pháp luật mới có thể đi vào đời sống. Pháp luật phải tạo được niềm tin, thay vì khiến người dân có tâm lý e ngại, sợ sệt.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng báo cáo tại Phiên họp.

Về rà soát, đánh giá cơ chế xử lý vi phạm hành chính và giải quyết các vấn đề dân sự, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh pháp luật về xử lý vi phạm hành chính phải được thực hiện nghiêm minh trong từng quyết định. Xử phạt phải đúng và khi đã có quyết định xử phạt thì phải tổ chức thi hành nghiêm.

Với số lượng lớn các quyết định xử phạt vi phạm hành chính chưa được thi hành, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho rằng cần phân loại rõ nguyên nhân của các quyết định chưa được thi hành. Trường hợp có điều kiện nhưng cố tình trốn tránh thì phải áp dụng biện pháp cưỡng chế nghiêm minh; trường hợp thực sự khó khăn, không có khả năng nộp phạt thì xem xét hoãn, giảm, miễn theo đúng quy định. Đổi mới quản lý theo hướng phòng ngừa rủi ro, không lấy số tiền phạt làm thước đo thi đua.

Đối với giải quyết tranh chấp dân sự, cần tập trung giảm thời gian, chi phí và nâng cao chất lượng giải quyết. Rà soát, khắc phục tình trạng kéo dài tố tụng; bảo đảm tính độc lập trong xét xử, không can thiệp trái pháp luật vào các vụ việc cụ thể.

Cần hoàn thiện thủ tục rút gọn, ứng dụng chứng cứ điện tử, xét xử trực tuyến; phát triển các phương thức hòa giải, trọng tài thương mại trên cơ sở tự nguyện của các bên. Đồng thời, tháo gỡ những vướng mắc trong thẩm định giá, kê biên, bán đấu giá tài sản và đăng ký quyền sở hữu sau thi hành án, bảo đảm bản án tuyên ra có tính khả thi và có thể thi hành trên thực tế…

Về tổ chức thực hiện, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu ngay sau cuộc họp, các cơ quan tiếp thu tối đa các ý kiến đóng góp, khẩn trương hoàn thiện hồ sơ của 6 nội dung nêu trên theo đúng tiến độ quy định. Những việc đã rõ, đủ căn cứ phải triển khai ngay; những vấn đề còn có ý kiến khác nhau phải xây dựng phương án cụ thể để báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định. Mỗi nhiệm vụ được giao phải gắn với sản phẩm đầu ra rõ ràng, thời hạn hoàn thành và trách nhiệm cụ thể của từng tổ chức, cá nhân.

Cơ quan Thường trực phối hợp với Văn phòng Trung ương hoàn thiện Thông báo kết luận cuộc họp, phân công rõ người, rõ việc, thường xuyên kiểm tra, đôn đốc, bảo đảm thể chế thực sự đi vào cuộc sống, tháo gỡ khó khăn, ách tắc, khơi thông các nguồn lực và củng cố niềm tin của Nhân dân đối với hệ thống pháp luật của Đảng và Nhà nước.