Bộ Công Thương đề xuất một số biện pháp tăng trưởng xuất khẩu, kiểm soát nhập siêu

Nhiều mặt hàng xuất khẩu vẫn tăng

Bộ Công Thương mới có báo cáo cụ thể về tình hình xuất nhập khẩu 5 tháng đầu năm, trong đó có lý giải cụ thể về vấn đề nhập siêu khá cao (13,8 tỷ USD) sau 5 tháng. Theo Bộ Công Thương, thực tế, các mặt hàng xuất khẩu (XK) chủ lực vẫn tăng (hoặc về lượng hoặc về kim ngạch) sau 5 tháng. Cụ thể, XK thủy sản đạt 4,67 tỷ USD, tăng 11% so với cùng kỳ năm 2025; hàng rau quả đạt 2,77 tỷ USD, tăng 20,4% so với cùng kỳ năm 2025; hạt tiêu đạt 789,75 triệu USD, tăng 22% về lượng và tăng 14,4% về trị giá so với cùng kỳ năm 2025.

Các mặt hàng XK chủ lực có kim ngạch trên 10 tỷ USD/năm tiếp tục duy trì đà tăng trưởng trong 5 tháng đầu năm. Cụ thể, gỗ và sản phẩm gỗ đạt 7,02 tỷ USD, tăng 2,9% so với cùng kỳ năm 2025; máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt 56,19 tỷ USD, tăng 46,2%; điện thoại các loại và linh kiện đạt 26,37 tỷ USD, tăng 17,7%.

Ngoài các mặt hàng tăng trưởng cả về sản lượng và kim ngạch, một số mặt hàng dù lượng XK tăng nhưng giá trị thu về lại giảm do giá XK đi xuống so với cùng kỳ năm trước. Cụ thể, gạo XK đạt 4,28 triệu tấn, kim ngạch hơn 2 tỷ USD, tăng 1,9% về lượng nhưng giảm 7,4% về trị giá so với cùng kỳ năm 2025. Tương tự, cà phê đạt kim ngạch 4,23 tỷ USD, tăng 7,8% về lượng nhưng giảm 1,3% về trị giá.

Tuy nhiên, một số mặt hàng nhập khẩu (NK) tăng rất mạnh trong 5 tháng qua, khiến Việt Nam ghi nhận mức nhập siêu khoảng 13,8 tỷ USD, cao nhất trong 10 năm qua. Trong đó, theo Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), chỉ riêng mặt hàng máy tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đã góp phần làm đảo chiều cán cân thương mại gần 14,3 tỷ USD.

Nguyên nhân được lý giải là do nhiều dự án đầu tư mới trong lĩnh vực điện tử, bán dẫn và AI gia tăng NK máy móc, thiết bị, linh kiện. Đáng chú ý là Samsung đầu tư dự án kiểm thử chip bán dẫn tại Thái Nguyên với quy mô khoảng 1,5 tỷ USD; Intel chuyển dây chuyền chip từ Costa Rica về Việt Nam; BYD, Accton, LG, Quanta, Foxconn và Lenovo đều mở rộng hoặc tăng vốn đầu tư tại Việt Nam.

Ngoài ra, cũng có tình trạng một số doanh nghiệp đầu tư nước ngoài (FDI) đã NK rất cao trong 5 tháng vừa qua, dù cùng kỳ các năm trước, các doanh nghiệp này không thực hiện NK.

Giải pháp cân bằng cán cân thương mại trong nửa cuối năm

Theo Cục Xuất nhập khẩu, qua phân tích từng mặt hàng NK, các mặt hàng máy vi tính, linh kiện điện tử và xăng dầu là nhóm tác động lớn nhất làm gia tăng nhập siêu thời gian qua. Tuy nhiên, do đây chủ yếu là các mặt hàng NK phục vụ sản xuất, có sự chênh lệch về chu trình sản xuất và XK nên giải pháp đặt ra là theo dõi sát tình hình NK, XK của các mặt hàng này trong những tháng tiếp theo.

Với các mặt hàng như hóa chất, sản phẩm chất dẻo, kim loại thường khác, sản phẩm từ kim loại thường khác, sắt thép và sản phẩm sắt thép thì cần theo dõi sát tình hình NK, kịp thời đề xuất sử dụng các biện pháp phòng vệ thương mại phù hợp với cam kết quốc tế trong trường hợp có hành vi bán phá giá, trợ cấp hoặc áp dụng biện pháp tự vệ khi ngành hàng trong nước có những thiệt hại đáng kể.

Với mặt hàng máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng cần tăng cường kết nối các doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước để nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, thay thế cho nguyên liệu NK; đề nghị Bộ Tài chính có chính sách ưu tiên, ưu đãi đối với các mặt hàng trong nước đã sản xuất được trong công tác đầu tư, xây dựng, đấu thầu.

Ngoài ra, để sớm cân bằng cán cân thương mại trong các tháng tới, Bộ Công Thương đã đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) xác định rõ các mặt hàng nông - lâm - thủy sản XK chủ lực và thị trường mục tiêu trong thời gian tới, làm cơ sở để Bộ Công Thương chỉ đạo hệ thống Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài đẩy mạnh công tác thông tin thị trường, kết nối doanh nghiệp và hỗ trợ doanh nghiệp triển khai các hoạt động xúc tiến thương mại, hỗ trợ mở rộng thị trường XK.

Đồng thời đề nghị Bộ NN&MT tăng cường công tác kiểm tra, giám sát chất lượng nông sản, thực phẩm XK; kịp thời phát hiện, xử lý các trường hợp không đáp ứng yêu cầu về an toàn thực phẩm, kiểm dịch và tiêu chuẩn kỹ thuật; đẩy mạnh công tác tuyên truyền, cảnh báo, hướng dẫn doanh nghiệp và địa phương tuân thủ các quy định của nước nhập khẩu nhằm hạn chế tình trạng hàng hóa bị cảnh báo, tạm dừng NK hoặc bị trả về.

Ngoài ra, Bộ NN&MT cũng được đề nghị thiết lập chương trình giám sát dư lượng trước thu hoạch đối với rau quả và các sản phẩm có nguy cơ bị cảnh báo cao, trước mắt tập trung đối với sầu riêng và một số loại cây ăn quả chủ lực ở Nam Bộ. Thiết lập cơ chế cảnh báo nhanh đối với lô hàng có nguy cơ vi phạm; hỗ trợ doanh nghiệp khắc phục vi phạm, tránh để một số lô hàng ảnh hưởng đến toàn bộ ngành hàng.