Bộ Tài chính đề xuất gỡ áp lực dòng tiền cho nhà thầu giữa “cơn nóng” vật liệu xây dựng

Liên quan đến vấn đề này, Cục Quản lý giá (Bộ Tài chính) vừa có văn bản gửi Báo Pháp luật Việt Nam đề cập hàng loạt giải pháp liên quan đến cơ chế tài chính, thanh toán vốn đầu tư công và điều hành giá vật liệu xây dựng.

Rút ngắn thời gian thanh toán: Dòng vốn phải đến công trường nhanh hơn

Theo Bộ Tài chính, thời gian qua biến động giá vật liệu xây dựng đã tác động trực tiếp đến tổng mức đầu tư của nhiều dự án, đặc biệt là các công trình hạ tầng quy mô lớn sử dụng vốn đầu tư công.

Trong đó, nhóm chịu áp lực lớn nhất là các doanh nghiệp xây lắp đang thực hiện hợp đồng trọn gói, hợp đồng theo đơn giá cố định; hoặc các hợp đồng ký từ thời điểm giá vật liệu còn ở mức thấp.

Khi giá đầu vào tăng nhanh nhưng cơ chế điều chỉnh chưa theo kịp thị trường, nhiều nhà thầu buộc phải tiếp tục thi công trong tình trạng biên lợi nhuận bị thu hẹp; chi phí vốn tăng cao; phát sinh áp lực duy trì nhân công, máy móc và dòng tiền tại công trường.

Đây cũng là lý do khiến nhiều doanh nghiệp thời gian qua phản ánh tình trạng e ngại tham gia đấu thầu; thi công cầm chừng hoặc phải xin điều chỉnh giá hợp đồng.

Tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 4/2026, Thủ tướng Chính phủ đã yêu cầu Bộ Xây dựng nghiên cứu hướng dẫn cụ thể việc điều chỉnh hợp đồng trọn gói và hợp đồng theo đơn giá cố định trong điều kiện giá vật liệu xây dựng biến động mạnh.

Theo giới chuyên gia, đây là tín hiệu đáng chú ý bởi cơ chế hợp đồng hiện nay đang trở thành một trong những “điểm nghẽn” lớn của đầu tư công khi rủi ro giá vật liệu phần lớn vẫn đang dồn về phía nhà thầu.

Một trong những giải pháp được Bộ Tài chính nhấn mạnh là cải cách mạnh thủ tục thanh toán vốn đầu tư công nhằm giảm áp lực tài chính cho doanh nghiệp xây dựng.

Theo Bộ Tài chính, Nghị định số 254/2025/NĐ-CP về quản lý, thanh toán, quyết toán dự án sử dụng vốn đầu tư công đã thực hiện phân cấp mạnh cho chủ đầu tư trong công tác giải ngân và thanh toán vốn.

Theo đó, chủ đầu tư được chủ động lập đề nghị thanh toán; tự chịu trách nhiệm quản lý tạm ứng; chịu trách nhiệm về hồ sơ thanh toán; cơ quan thanh toán thực hiện giải ngân trên cơ sở hồ sơ do chủ đầu tư cung cấp.

Đáng chú ý, thời gian xử lý hồ sơ thanh toán đã được rút ngắn từ 3 ngày xuống tối đa 2 ngày làm việc, riêng các khoản chi đơn giản có thể xử lý ngay trong ngày.

Theo đánh giá của Bộ Tài chính, việc số hóa thủ tục hành chính; rút ngắn quy trình thanh toán; đẩy nhanh giải ngân sẽ giúp dòng vốn đến công trình nhanh hơn, từ đó giảm áp lực vay vốn lưu động và chi phí tài chính cho doanh nghiệp trong bối cảnh giá vật liệu xây dựng còn nhiều biến động.

Nhiều doanh nghiệp xây lắp chia sẻ, trong điều kiện giá vật liệu tăng nhanh, việc chậm thanh toán chỉ vài tuần cũng có thể khiến nhà thầu phát sinh thêm đáng kể các loại chi phí như chi phí lãi vay; chi phí duy trì công trường; chi phí vận hành thiết bị và áp lực xoay vòng vốn.

Tăng tính linh hoạt trong cơ chế tạm ứng vốn

Một nội dung khác được cộng đồng doanh nghiệp đặc biệt quan tâm là cơ chế tạm ứng vốn cho các dự án đầu tư công. Theo Bộ Tài chính, Nghị định số 254/2025/NĐ-CP không quy định mức tạm ứng tối đa đối với nhiều trường hợp, qua đó tạo điều kiện để chủ đầu tư; nhà thầu; đơn vị thi công có thể chủ động thỏa thuận mức tạm ứng phù hợp với đặc thù từng dự án.

Cơ quan này cho rằng việc tăng tính linh hoạt trong tạm ứng vốn sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn về nguồn lực tài chính trong bối cảnh giá nhiên liệu, giá vật liệu, chi phí logistics và chi phí vận tải đều có thể biến động mạnh theo thị trường.

Tuy nhiên, cùng với việc nới cơ chế tạm ứng, Bộ Tài chính cũng yêu cầu tăng trách nhiệm của chủ đầu tư trong quản lý và thu hồi vốn tạm ứng nhằm bảo đảm sử dụng vốn đầu tư công an toàn, hiệu quả.

Theo Bộ Tài chính, cơ quan này đã có văn bản gửi UBND các tỉnh, thành phố yêu cầu chủ động theo dõi biến động thị trường; tự phân tích, dự báo giá vật liệu xây dựng; tăng cường thanh tra, kiểm tra việc chấp hành pháp luật về giá; xử lý hành vi đầu cơ, thông đồng, thao túng giá.

Đồng thời, địa phương được yêu cầu kịp thời báo cáo các biến động bất thường để phối hợp xử lý theo thẩm quyền. Tuy nhiên, theo đánh giá của nhiều doanh nghiệp, khó khăn lớn hiện nay vẫn nằm ở độ trễ điều chỉnh giá hợp đồng; sự chênh lệch giữa giá công bố và giá giao dịch thực tế cùng việc rủi ro biến động giá vẫn chủ yếu dồn lên phía nhà thầu.

Trong bối cảnh đầu tư công đang được thúc đẩy mạnh để hỗ trợ tăng trưởng kinh tế, giới chuyên gia cho rằng việc tháo gỡ áp lực dòng tiền cho doanh nghiệp xây lắp không chỉ là câu chuyện hỗ trợ nhà thầu, mà còn tác động trực tiếp tới tiến độ giải ngân; hiệu quả đầu tư công và khả năng triển khai các dự án hạ tầng trọng điểm quốc gia.

Bởi khi giá vật liệu xây dựng tiếp tục biến động, nếu cơ chế thanh toán và chia sẻ rủi ro không đủ linh hoạt, áp lực cuối cùng vẫn sẽ dồn về phía doanh nghiệp thi công – mắt xích trực tiếp quyết định tiến độ của các công trình.