Chấn chỉnh hoạt động phổ biến phim trên không gian mạng: Một hành lang pháp lý rõ ràng sẽ không bó hẹp sự sáng tạo

Phim ngắn chơi vơi giữa ranh giới chất lượng và “hút view”

Không gian mạng đã làm thay đổi đáng kể cách khán giả tiếp cận điện ảnh. Một bộ phim không nhất thiết phải đi qua rạp chiếu mới có thể tìm được công chúng. Chỉ với một thiết bị kết nối Internet, người xem có thể tiếp cận nhiều loại hình sản phẩm nghe nhìn, từ phim truyện, phim tài liệu đến những bộ phim ngắn được sản xuất riêng cho môi trường trực tuyến.

Đây là cơ hội lớn đối với điện ảnh Việt Nam. Những nhà làm phim trẻ có thêm điều kiện thử nghiệm cách kể chuyện mới, tiếp cận khán giả trực tiếp và xây dựng cộng đồng người xem.

Tuy nhiên, chính sự thuận tiện của môi trường số cũng đặt ra những yêu cầu mới. Nếu việc sản xuất và phổ biến phim chỉ chạy theo lượt xem, sự tò mò hoặc những yếu tố gây chú ý, chất lượng nghệ thuật và giá trị văn hóa rất dễ bị đặt sau mục tiêu thu hút tương tác. Khi ranh giới giữa phim điện ảnh, phim truyền hình, web-drama và các sản phẩm video dài tập ngày càng linh hoạt, việc xác định trách nhiệm của chủ thể phổ biến phim cũng trở thành vấn đề cần được quan tâm.

Diễn viên Hải Đăng nhận xét, trong các phim ngắn phổ biến trên mạng xã hội thường có những câu chuyện tình cảm được đẩy đến mức cực đoan, mâu thuẫn gia đình được cường điệu hóa, nhân vật phản diện được xây dựng một chiều, những màn trả thù, đánh ghen, xúc phạm, bạo lực hoặc những tình huống gây sốc xuất hiện với tần suất ngày càng dày. Có sản phẩm sử dụng những chi tiết nhạy cảm như một “mồi câu” để giữ chân người xem, thay vì đầu tư cho một câu chuyện có chiều sâu. Một vấn đề khác là ranh giới giữa sáng tạo và phản ánh đời sống với việc khai thác những yếu tố gây tranh cãi để thu hút người xem. Khi những hành vi lệch chuẩn được đưa lên màn ảnh mà thiếu bối cảnh, thiếu định hướng, người xem, đặc biệt là khán giả trẻ, có thể tiếp nhận chúng như những hành vi bình thường hoặc thậm chí giới trẻ học theo.

Quản lý không có nghĩa là bó hẹp sự sáng tạo

Trước thực trạng này, Cục Điện ảnh đã có Công văn số 1919/ĐA-VP ngày 25/9/2026 gửi các doanh nghiệp, đơn vị sự nghiệp, tổ chức phổ biến phim trên không gian mạng; các tổ chức, doanh nghiệp quản lý, vận hành nền tảng truyền thông số, nền tảng trung gian hoặc kho ứng dụng có cung cấp phim, ứng dụng phổ biến phim tại Việt Nam về việc chấp hành quy định về phổ biến phim trên không gian mạng.

Theo đó, chủ thể được phép phổ biến phim trên không gian mạng là doanh nghiệp, đơn vị sự nghiệp, tổ chức thực hiện hoạt động phổ biến phim theo quy định của Luật Điện ảnh và quy định khác của pháp luật có liên quan. Các tổ chức, cá nhân đang thực hiện hoạt động phổ biến phim trên không gian mạng có trách nhiệm khẩn trương rà soát, bảo đảm chủ thể thực hiện hoạt động phổ biến phim thuộc đối tượng quy định tại Luật Điện ảnh, đồng thời rà soát hoạt động phổ biến phim trên các nền tảng, ứng dụng do mình quản lý, vận hành, bảo đảm tuân thủ đầy đủ quy định của pháp luật về điện ảnh và pháp luật có liên quan…

Theo ông Đặng Trần Cường, Cục trưởng Cục Điện ảnh Việt Nam, Bộ VH,TT&DL cho rằng, quản lý không có nghĩa là bó hẹp sự sáng tạo. Ngược lại, một hành lang pháp lý rõ ràng sẽ giúp người làm phim biết đâu là giới hạn cần tôn trọng, đồng thời bảo vệ họ trước tình trạng sao chép, xâm phạm quyền tác giả và cạnh tranh thiếu lành mạnh. Quan điểm định hướng là: không đóng cửa với công nghệ mới nhưng tuyệt đối không để công nghệ làm mất đi tính công bằng, trung thực và giá trị của con người trong nghệ thuật.

Cũng theo ông Đặng Trần Cường, đây là lúc cần nhìn nhận phim ngắn trên mạng không chỉ như một loại nội dung giải trí, mà còn như một bộ phận của hệ sinh thái công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo. Người sản xuất phim cần thay đổi tư duy từ “làm nội dung để có lượt xem” sang “sản xuất một sản phẩm văn hóa có trách nhiệm”. Một bộ phim ngắn chỉ vài phút nhưng vẫn cần kịch bản, bản quyền, diễn xuất, ngôn ngữ hình ảnh và những chuẩn mực nghề nghiệp nhất định.

Về lâu dài, cần khuyến khích các sản phẩm phim ngắn có chất lượng, tạo điều kiện để những tài năng trẻ được tiếp cận đào tạo, công nghệ và các chương trình hỗ trợ sáng tạo. Khi phim ngắn được nhìn nhận như một sản phẩm văn hóa thực thụ, giá trị của nó sẽ không chỉ nằm ở số lượt xem mà còn ở khả năng tạo ra những câu chuyện đẹp, phản ánh đời sống và góp phần hình thành thị hiếu thẩm mỹ lành mạnh.