Chư Yang Sin và câu chuyện của những người "gác cửa" rừng

Lan tỏa vai trò quan trọng của kiểm lâm

Theo thống kê của VQG Chư Yang Sin, ngoài diện tích lớn, VQG còn là nơi cư trú của nhiều loài động, thực vật quý hiếm, đặc hữu như mang lớn, voọc chà vá chân đen, vượn đen má vàng, cầy vằn, trĩ sao... Vì vậy, đây là nơi các thợ săn thường đột nhập trái phép để săn bắn, gây áp lực rất lớn đến công tác quản lý, bảo vệ rừng.

Trong khi đó, lực lượng kiểm lâm mỏng, việc tuần tra trên lâm phần rộng khiến cán bộ kiểm lâm đối diện với nhiều nguy hiểm như địa hình hiểm trở, mưa lũ bất chợt, “lâm tặc” tấn công… Năm 2018, một cán bộ VQG đã bị “lâm tặc” bắn 17 phát đạn trong chuyến tuần tra và vẫn đang sống cùng 5 mảnh đạn trong cơ thể tới nay.

Dù phải đối mặt với nhiều khó khăn nhưng lực lượng bảo vệ rừng của VQG Chư Yang Sin vẫn luôn nỗ lực, vượt qua mọi thách thức để hoàn thành tốt nhiệm vụ. Trong năm 2025, cán bộ bảo vệ rừng của VQG Chư Yang Sin đã thực hiện 1.993 đợt tuần tra, tháo dỡ hơn 3.116 bẫy thú các loại, thả về môi trường tự nhiên 85 cá thể động vật; phát hiện, trục xuất gần 300 người xâm nhập lâm phần trái phép.

Anh Dương Văn Dùng.

Tháng 4/2024, Trung tâm Hành động vì động vật hoang dã Việt Nam (WildAct) với sự đồng hành của Hiệp hội VQG và Khu bảo tồn thiên nhiên Việt Nam (VNPPA) và Ban Quản lý VQG Chư Yang Sin đã lần đầu tiên tổ chức thành công Giải thưởng “Người giữ rừng Chư Yang Sin” để tiếp thêm động lực cho các cán bộ tiếp tục bền bỉ gắn bó với nghề bảo vệ thiên nhiên.

Sự ra đời của Giải thưởng vinh danh những nỗ lực và cống hiến của lực lượng kiểm lâm, lực lượng chuyên trách bảo vệ rừng và các cá nhân đóng góp vào công tác giữ rừng tại VQG Chư Yang Sin, đồng thời ghi nhận, lan tỏa công việc phi thường của các kiểm lâm viên trong việc bảo tồn hệ sinh thái và các loài độc đáo của dãy Trường Sơn; nâng cao nhận thức của người dân Việt Nam về vai trò quan trọng của kiểm lâm trong công tác bảo tồn là rất cần thiết.

Và năm 2026 là năm thứ ba sự kiện được tổ chức, nhằm tôn vinh và ghi nhận những đóng góp thầm lặng nhưng vô cùng quan trọng của lực lượng bảo vệ rừng trong công tác bảo tồn rừng và đa dạng sinh học. Đã có 10 giải thưởng được trao tới những cá nhân, đội nhóm có những thành tích nổi bật trong việc bảo vệ rừng, bảo tồn hệ sinh thái thời gian vừa qua.

Từ thợ săn thành người giữ rừng

Đó là câu chuyện của anh Dương Văn Dùng, thành viên Tổ tuần tra bảo vệ rừng. Tại Lễ trao Giải thưởng “Người giữ rừng Chư Yang Sin” mùa 3 tổ chức vào ngày 9/4/2026, anh Dương Văn Dùng đã được vinh danh ở hạng mục “Cộng đồng tham gia tuần tra”.

Anh Dùng là người dân tộc Mông. Trước đây, anh từng đi săn để mưu sinh, trèo đèo, lội suối đặt bẫy giữa rừng sâu nhưng thu nhập chỉ vỏn vẹn vài triệu đồng mỗi tháng, trong khi luôn đối diện nguy hiểm cả về tính mạng lẫn pháp luật. Khi chứng kiến rừng ngày càng cạn kiệt, cây cối thưa dần, tiếng chim vắng lặng, dấu vết động vật hoang dã gần như biến mất, anh hiểu rằng nếu tiếp tục khai thác, rừng rồi sẽ không còn gì để cho đi. Nhưng nếu bảo vệ rừng, con người có thể tìm thấy con đường sống khác.

Từ khi trở thành thành viên của Tổ tuần tra bảo vệ rừng, anh Dương Văn Dùng luôn là một thành viên tích cực, tận tụy. Tham gia vào Tổ tuần tra bảo vệ rừng, vốn kiến thức của một cựu thợ săn đã giúp anh Dùng rất nhiều trong việc bảo vệ rừng. Anh Dùng nhớ mãi về một chuyến đi rừng giữa ngày bão. Do mỗi lần tuần tra của tổ kéo dài 12 ngày liên tiếp, lần đi rừng đó không may cùng thời điểm xảy ra bão. Bão vào nhanh và mạnh hơn dự tính, gió mạnh khiến cây cối va đập, gãy đổ khắp nơi. Đêm xuống, anh Dùng và một đồng đội kéo bạt ngủ tạm vì chưa thể ra khỏi rừng, nằm sát nhau để tránh mưa. Khi vừa chợp mắt, một cành cây lớn bất ngờ rơi xuống, đúng vào khoảng trống giữa hai người. Tuy không có ai bị thương nhưng khoảng cách an toàn khi ấy chỉ tính bằng gang tay. “Hai anh em nhìn nhau tím hết mặt”, anh Dùng kể lại.

Sang ngày hôm sau, gió vẫn chưa suy yếu. Một cành cây khác bị bẻ gãy, bay ngang và va trúng xe của một thành viên trong đoàn, làm vỡ gương. Rừng sau bão trở nên ngổn ngang, lối đi bị chắn, việc di chuyển khó khăn và tiềm ẩn rủi ro hơn nhiều. Phải đến ngày thứ ba, khi thời tiết ổn định trở lại, cả đội mới có thể rời rừng an toàn.

Người mang rừng xanh vào lớp học cho thế hệ trẻ

Anh Hoàng Văn Hà.

Cộng đồng ở VQG Chư Yang Sin thường gọi anh Hoàng Văn Hà - nhân viên Trạm Kiểm lâm số 9, VQG Chư Yang Sin là anh kiểm lâm “đi dạy”, mang rừng xanh vào lớp học cho thế hệ trẻ.

Bên cạnh việc đi tuần anh còn làm một công việc đặc biệt khác, đó là tuyên truyền về rừng và động vật hoang dã cho các em học sinh. Sau những ngày dài tuần tra, gỡ bẫy, truy quét… lẽ ra anh có thể nghỉ ngơi hoặc dành thời gian cho gia đình. Nhưng với tình yêu dành cho rừng và niềm tin vào việc xây dựng ý thức của thế hệ trẻ, anh chọn gác lại thời gian riêng để “đi dạy”.

Mong mỏi duy nhất khi anh quyết định đồng hành cùng hàng chục buổi tuyên truyền, giáo dục tại trường học là giúp các em hiểu về rừng một cách đơn giản, dễ hiểu, rồi từ đó hình thành ý thức bảo vệ và gìn giữ. Vì vậy, với anh, mỗi “buổi học” tại trường không chỉ là một lần gặp gỡ, mà còn là lúc những khoảng trống trong cách hiểu về thiên nhiên của thế hệ trẻ được nhận diện để được lấp đầy.

Còn nhớ, trong một lần tuyên truyền về động vật hoang dã, anh Hà mang đến câu chuyện về loài tê tê. Khi hình ảnh được đưa ra, không một cánh tay nào giơ lên gọi đúng tên. “Tê tê”, một loài đang đứng trước nguy cơ bị săn bắt đến cạn kiệt, lại xa lạ đến mức bị gọi nhầm thành kỳ đà, hay một cái tên nào đó na ná trong trí nhớ mơ hồ của các em. Khoảnh khắc ấy khiến anh càng trăn trở: “Khi các em còn chưa hiểu, chưa biết, chưa từng nhìn thấy hay nhận diện được, thì làm sao có thể hình thành tình yêu và mong muốn bảo vệ động vật hoang dã?”.

Cũng từ những khoảnh khắc như thế, anh càng có lý do để không dừng lại. Dù công việc kiểm lâm bận rộn, anh và đồng đội vẫn chọn bước tiếp, mang rừng xanh đến gần hơn với các em, từng chút, từng chút một.

Bên cạnh việc góp phần phát hiện, tháo gỡ và đưa ra khỏi rừng các loại bẫy, lán trại trái phép (hơn 1.000 dây bẫy, 1.500 bẫy kẹp và 12 lán trại trái phép trong thời gian qua); 75 ngày trực tiếp tham gia tuần tra rừng; 20 ngày tham gia tuyên truyền, phòng, chống cháy rừng; góp mặt trong các hoạt động giáo dục - truyền thông nâng cao nhận thức tại gần 10 thôn, xã và trường học…, anh Hoàng Văn Hà còn tham gia 2 nghiên cứu khoa học được triển khai tại VQG Chư Yang Sin.

Với những nỗ lực không ngừng nghỉ, tại Lễ trao Giải thưởng “Người giữ rừng Chư Yang Sin” mùa 3 năm 2026, anh Hoàng Văn Hà đã được vinh danh ở hạng mục “Tuần tra chuyên trách”.

Những bước chân không dừng lại vì rừng

Đó là những bước chân của anh Giàng Seo Thắng khi anh trở thành thành viên Tổ tuần tra bảo vệ rừng. Còn nhớ, khi anh Thắng muốn tham gia Tổ cộng đồng tuần tra bảo vệ rừng tại VQG Chư Yang Sin, bà Thảo Thị Mai - mẹ anh đã không đồng ý vì với bà, những chuyến đi rừng nhiều ngày luôn gắn với hiểm nguy: đường dốc trơn trượt, thú dữ, “lâm tặc” và những khu vực hoàn toàn không có sóng điện thoại. “Có ai muốn để con đi rừng cho khổ đâu?”, bà kể. Mỗi lần con vào rừng là bà đứng ngồi không yên vì lo.

Anh Giàng Seo Thắng.

Hôm đó, Tổ tuần tra phát hiện một sườn núi dày đặc bẫy. Chỉ trong vài trăm mét, họ đã tháo hơn 20 bẫy dây thép cực kỳ nguy hiểm. Khi đang xử lý, chân anh Thắng bất ngờ trượt trên lớp đất ướt phủ đầy lá rừng. Mép dốc chỉ cách anh vài bước chân, phía dưới là một sườn núi dựng đứng sâu hun hút. Theo phản xạ, anh vội chộp lấy một rễ cây lớn nhô ra khỏi sườn đất và giữ được thăng bằng trong gang tấc. “Tôi nghe mà lạnh cả người, tí thì ngã xuống vực rồi. Nhưng Thắng chỉ nói: Đó là công việc của con, con không đi thì cả rừng, cả người đều nguy hiểm”, bà Mai kể.

Những chuyến tuần tra như vậy vẫn diễn ra đều đặn trong rừng Chư Yang Sin. Mỗi tháng, anh Thắng cùng đồng đội băng qua hàng chục kilomet đường rừng để tìm và tháo bẫy. Mỗi chiếc bẫy được gỡ xuống là thêm một cơ hội sống cho muông thú. Dần dần, bà Mai cũng hiểu hơn công việc của con trai. “Sao mà hết lo được, nhưng thôi thấy nó làm việc tốt cho rừng thì cũng mừng”, bà cho biết.

23 đợt tuần tra dài ngày, tham gia 127 ngày đi tuần tra; phát hiện 846 bẫy, 8 lán, 2 khẩu súng tự chế; tháo gỡ và mang ra khỏi rừng 846 bẫy, 2 khẩu súng tự chế; tham gia giải cứu 3 cá thể động vật hoang dã... là những việc anh Thắng đã làm thời gian qua. Anh Giàng Seo Thắng hoàn toàn xứng đáng với sự vinh danh ở hạng mục Cộng đồng bình chọn của Giải thưởng “Người giữ rừng Chư Yang Sin” mùa 3.