Công tác biên giới, lãnh thổ: Bảo vệ vững chắc chủ quyền, thúc đẩy lợi ích quốc gia, mở rộng không gian phát triển

- Thưa Thứ trưởng, nhìn lại từ Hội nghị Ngoại giao lần thứ 32 và Hội nghị Ngoại vụ toàn quốc lần thứ 21 đến nay, công tác biên giới, lãnh thổ đóng góp như thế nào vào thành tựu chung của đất nước?

Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Vũ: Công tác biên giới, lãnh thổ luôn được Đảng và Nhà nước ta đặc biệt quan tâm, coi đây là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên nhằm bảo vệ vững chắc chủ quyền quốc gia, giữ gìn môi trường hòa bình và tạo động lực để phát triển đất nước, tăng cường quan hệ hữu nghị với các nước.

Từ sau Hội nghị Ngoại giao lần thứ 32 và Hội nghị Ngoại vụ toàn quốc lần thứ 21 (tháng 12/2023), dưới sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước, cùng sự phối hợp chặt chẽ, hiệu quả của các ban, bộ, ngành và địa phương, Bộ Ngoại giao đã tích cực, chủ động triển khai hiệu quả công tác biên giới, lãnh thổ cả trên đất liền và trên biển và đạt được nhiều kết quả quan trọng.

Những kết quả này được thể hiện rõ nét trên bốn phương diện bao gồm củng cố cơ sở pháp lý phục vụ bảo vệ chủ quyền và các quyền, lợi ích hợp pháp của Việt Nam; quản lý, bảo vệ hiệu quả biên giới trên đất liền và trên biển; thúc đẩy đàm phán, đối thoại, hợp tác; gắn công tác biên giới, lãnh thổ chặt chẽ hơn với ngoại giao phục vụ phát triển.

Về cơ bản, biên giới trên đất liền tiếp tục được duy trì hòa bình, ổn định, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững của các khu vực biên giới, nâng cao đời sống người dân, thúc đẩy giao lưu nhân dân và hợp tác giữa các địa phương, các tỉnh biên giới Việt Nam với các nước láng giềng.

Trên biển, bám sát các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, Bộ Ngoại giao cùng các ban, bộ, ngành, địa phương tích cực và linh hoạt triển khai các biện pháp chính trị, ngoại giao, pháp lý, thông tin, dư luận… kiên quyết, kiên trì bảo vệ vững chắc chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán của Việt Nam tại các vùng biển được xác lập phù hợp với Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982.

Như vậy có thể nói công tác biên giới, lãnh thổ đã góp phần thực hiện thành công Nghị quyết Đại hội lần thứ XIII của Đảng và tạo nền tảng triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, qua đó góp phần củng cố hòa bình, ổn định và mở rộng không gian hợp tác, phát triển của đất nước.

- Xin Thứ trưởng cho biết những dấu ấn nổi bật trong công tác biên giới, lãnh thổ thời gian qua?

Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Vũ: Từ cuối năm 2023 đến nay, Việt Nam và các nước láng giềng đã tổ chức 16 cuộc họp của các Ủy ban liên hợp và cơ chế chuyên môn; phối hợp quản lý đường biên, mốc giới theo các văn kiện đã ký, xử lý kịp thời vấn đề phát sinh và tăng cường hiểu biết và lòng tin lẫn nhau, tạo nền tảng xã hội vững chắc cho việc quản lý, bảo vệ biên giới bằng các biện pháp hòa bình. Ngoại giao phục vụ phát triển tại khu vực biên giới đạt kết quả cụ thể. Khu cảnh quan thác Bản Giốc (Việt Nam) - Đức Thiên (Trung Quốc) đã được vận hành chính thức; mô hình cửa khẩu thông minh Hữu Nghị - Hữu Nghị Quan đang được thí điểm.

Từ năm 2024 đến nay, Việt Nam đã phối hợp khánh thành, công bố hoạt động sáu cặp cửa khẩu quốc tế và song phương, khôi phục một số lối mở truyền thống. Bộ Ngoại giao cũng hỗ trợ tháo gỡ vướng mắc trong sắp xếp đơn vị hành chính ở địa phương, gắn đối ngoại với quản lý biên giới và phát triển tại chỗ. Những kết quả trên góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội khu vực biên giới, nâng cao đời sống người dân, củng cố “thế trận lòng dân” và tạo nền tảng vững chắc bảo vệ chủ quyền.

Trên biển, hai dấu ấn pháp lý nổi bật chính là việc Việt Nam nộp Hồ sơ Đệ trình ranh giới thềm lục địa mở rộng ngoài 200 hải lý ở Khu vực Giữa Biển Đông ngày 17/7/2024 và Chính phủ công bố Tuyên bố về đường cơ sở dùng để tính chiều rộng lãnh hải Việt Nam trong Vịnh Bắc Bộ ngày 21/2/2025.

Tháng 3/2025, Việt Nam trình bày cơ sở pháp lý, kỹ thuật của Đệ trình trước Ủy ban Ranh giới thềm lục địa của Liên hợp quốc, hoàn tất trình bày các hồ sơ đã nộp. Các bước đi làm rõ cơ sở pháp lý, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của Việt Nam theo Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS 1982) cũng khẳng định cách tiếp cận hòa bình, có trách nhiệm của chúng ta.

Để không bị động trước mọi tình huống, các lực lượng chức năng của Việt Nam luôn theo dõi sát tình hình, triển khai biện pháp hòa bình, phù hợp luật pháp quốc tế để kiên quyết bảo vệ chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán và quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng; duy trì đối thoại, kiểm soát bất đồng, ngăn ngừa va chạm.

Đồng thời, chúng ta tiếp tục triển khai các hiệp định phân định, hợp tác đã ký và duy trì đàm phán với các quốc gia liên quan; phối hợp thực hiện đầy đủ, hiệu quả Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC); chủ động đóng góp xây dựng Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) thực chất, hiệu lực, phù hợp với luật pháp quốc tế, nhất là UNCLOS 1982. Hợp tác quốc tế về dầu khí, nghề cá, nghiên cứu khoa học, bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu và năng lượng tái tạo được mở rộng, góp phần nâng cao năng lực biển, gia tăng lợi ích chung và xây dựng lòng tin.

- Bối cảnh mới đang đặt ra những yêu cầu và thách thức gì đối với công tác biên giới, lãnh thổ, thưa Thứ trưởng? Chúng ta cần tập trung vào những ưu tiên nào trong thời gian tới?

Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Vũ: Trong bối cảnh hiện nay, tình hình biên giới trên đất liền với các nước láng giềng được dự báo cơ bản ổn định tuy nhiên vẫn còn một số vấn đề tồn tại như biến đổi địa hình, xói lở, tội phạm xuyên biên giới và yêu cầu phát triển hạ tầng, nâng cấp cửa khẩu. Trên biển, các yêu sách trái luật pháp quốc tế, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn cùng thách thức về an ninh phi truyền thống đặt ra yêu cầu mới trong bảo vệ chủ quyền biển, đảo đất nước.

Trong bối cảnh đó, công tác biên giới, lãnh thổ cần nâng cao năng lực dự báo, chủ động chuẩn bị phương án từ sớm, từ xa; không để bất đồng phát triển thành xung đột, không để hòa bình, ổn định bị đánh đổi bằng việc thu hẹp quyền và lợi ích hợp pháp của Việt Nam. Để thực hiện được những nhiệm vụ quan trọng này, công tác biên giới, lãnh thổ cần tập trung vào các nhóm nhiệm vụ cụ thể sau

Thứ nhất, kiên quyết, kiên trì bảo vệ vững chắc chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ; quản lý chặt chẽ biên giới và giải quyết hòa bình các vấn đề tồn đọng. Việt Nam phối hợp với Trung Quốc triển khai hiệu quả ba văn kiện pháp lý, xử lý thỏa đáng vấn đề phát sinh; cùng Lào gia cố, bảo vệ các cột mốc hư hỏng, sạt lở; cùng Campuchia thúc đẩy giải quyết khoảng 16% đường biên giới chưa hoàn thành phân giới, cắm mốc và hoàn thiện các văn kiện về quản lý cửa khẩu, biên giới.

Trên biển, cần chủ động theo dõi sát tình hình, triển khai kịp thời các biện pháp đấu tranh; phát huy đối thoại, đàm phán để kiểm soát bất đồng, thúc đẩy phân định và hợp tác phù hợp. Việt Nam đóng góp xây dựng COC thực chất, hiệu lực, phù hợp với luật pháp quốc tế, nhất là UNCLOS 1982.

Thứ hai, đẩy mạnh ngoại giao phục vụ phát triển. Việt Nam sẽ cùng các nước láng giềng thực hiện hiệu quả các thỏa thuận; kết nối hạ tầng, mở và nâng cấp cửa khẩu, phát triển cửa khẩu thông minh, thúc đẩy thương mại, du lịch, giao lưu; đưa khu vực biên giới thành không gian kết nối, phát triển mới.

Bên cạnh đó, cần thúc đẩy kinh tế biển xanh, hiện đại, bền vững gắn với bảo vệ môi trường, quốc phòng - an ninh và an ninh năng lượng; mở rộng hợp tác về điện gió ngoài khơi, khoa học - công nghệ biển, bảo tồn đa dạng sinh học, ứng phó biến đổi khí hậu trên cơ sở luật pháp quốc tế, tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của Việt Nam.

Thứ ba, hiện đại hóa công tác quản lý, tham mưu về biên giới, lãnh thổ; xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia đồng bộ, ứng dụng công nghệ số trong quản lý, dự báo và hoạch định chính sách; đổi mới thông tin, tuyên truyền, đấu tranh bảo vệ chủ quyền lãnh thổ.

Thứ tư, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, xây dựng đội ngũ cán bộ có “định hướng đúng, kỷ luật nghiêm, chuyên môn giỏi”. Đồng thời, tăng cường phối hợp giữa Trung ương và địa phương, giữa các cơ quan trong nước với cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, nhất là trong nghiên cứu, dự báo và tranh thủ nguồn lực quốc tế.

Với nền tảng đã tạo dựng, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo sát sao của Lãnh đạo Đảng, Nhà nước và sự phối hợp đồng bộ và quyết tâm cao của cả hệ thống chính trị, công tác biên giới, lãnh thổ trong thời gian tới sẽ tiếp tục góp phần bảo vệ vững chắc chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, thúc đẩy lợi ích quốc gia, củng cố hòa bình, ổn định, mở rộng không gian hợp tác, phát triển; qua đó đóng góp thiết thực vào việc thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và các mục tiêu phát triển đất nước tronggiai đoạn phát triển mới của dân tộc.

- Xin trân trọng cảm ơn Thứ trưởng Thường trực!