Điền kinh Việt Nam: Vì sao mục tiêu ASIAD vẫn xa?

Đằng sau câu chuyện thành tích không chỉ là những khoảnh khắc đáng tiếc trên đường chạy, mà còn là khoảng cách chuyên môn với nhóm đầu châu lục đang ngày một bộc lộ rõ.

Một tấm HCĐ chưa thể phản ánh hết kỳ vọng

Buổi tối cuối cùng của môn điền kinh tại Nagoya City Mizuho Park diễn ra trong điều kiện không thuận lợi. Cơn mưa nặng hạt khiến mặt đường chạy trơn, ảnh hưởng đến tốc độ, khả năng bám đường và đặc biệt là những pha trao – nhận gậy ở các nội dung tiếp sức.

Nhưng nếu chỉ lấy thời tiết hay sự cố làm rơi gậy của Vũ Ngọc Khánh ở chung kết 4x400m nam để lý giải thất bại của điền kinh Việt Nam thì chưa đủ.

Bởi trước khi bước vào ngày thi đấu cuối cùng, những tín hiệu về một kỳ ASIAD không dễ dàng đã xuất hiện khá rõ. Điền kinh Việt Nam không sở hữu quá nhiều VĐV có thành tích tiệm cận nhóm tranh huy chương châu lục. Những nội dung được kỳ vọng chủ yếu tập trung vào một số gương mặt và các đội tiếp sức, trong khi sức ép cạnh tranh ở ASIAD lớn hơn rất nhiều so với đấu trường Đông Nam Á.

Tấm HCĐ 4x400m hỗn hợp nam nữ vì thế đáng ghi nhận, nhưng đồng thời cũng cho thấy thực tế: để có thể thường xuyên xuất hiện trên bục huy chương ASIAD, điền kinh Việt Nam cần nhiều hơn một vài điểm sáng đơn lẻ.

Khoảng cách chuyên môn vẫn còn lớn

Trường hợp Dương Thị Thảo ở chung kết nhảy cao nữ là một minh chứng.

Tuyển thủ 20 tuổi lần lượt vượt qua 1m70, 1m75 và 1m80, qua đó lọt vào nhóm 9 VĐV cuối cùng. Đây là màn trình diễn đáng ghi nhận đối với một VĐV trẻ lần đầu phải đối mặt với sức ép của một trận chung kết cấp châu lục.

Nhưng khi mức xà được nâng lên 1m84, Thảo không thể tiếp tục vượt qua.

Điều đáng nói nằm ở khoảng cách thành tích. Những đối thủ hàng đầu của cuộc thi có mức đăng ký lên tới 1m96 và 2m. Khoảng cách ấy không thể được khỏa lấp chỉ bằng tinh thần thi đấu hay một vài điều chỉnh kỹ thuật trong ngày thi đấu.

Đây cũng là vấn đề chung của điền kinh Việt Nam tại ASIAD: nhiều VĐV có thể thi đấu tốt trong khu vực, nhưng khi bước lên sân chơi châu lục, giới hạn thành tích bắt đầu lộ rõ.

SEA Games hay các giải khu vực vẫn là những đấu trường quan trọng để tích lũy kinh nghiệm và thành tích. Tuy nhiên, nếu mục tiêu là huy chương ASIAD, chuẩn tham chiếu phải là nhóm VĐV hàng đầu châu Á chứ không thể chỉ dừng ở thành tích khu vực.

Tiếp sức có thể tạo hy vọng, nhưng chưa đủ

Trong bối cảnh một số nội dung cá nhân khó cạnh tranh, các đội tiếp sức trở thành niềm hy vọng đáng kể của điền kinh Việt Nam.

Đội 4x400m nữ bước vào chung kết với bộ khung từng vô địch giải vô địch tiếp sức châu Á hồi tháng 6. Hoàng Thị Minh Hạnh, Quách Thị Lan, Nguyễn Thị Hằng và Nguyễn Thị Ngọc đều là những gương mặt giàu kinh nghiệm.

Thế nhưng tại ASIAD, đội chỉ về thứ 5 với thành tích 3 phút 32 giây 28.

Kết quả này cho thấy một thực tế không dễ tránh né: thành tích tốt ở một giải đấu không đồng nghĩa với việc đã đủ sức cạnh tranh huy chương tại ASIAD.

Đẳng cấp của đối thủ, chiều sâu lực lượng và khả năng duy trì tốc độ trong cả bốn lượt chạy tạo ra sự khác biệt. Khi các đội mạnh cùng đạt trạng thái tốt nhất, lợi thế từng giúp Việt Nam giành chức vô địch ở giải đấu trước đó có thể không còn đủ lớn.

Đội nam thậm chí còn gặp tình huống đáng tiếc hơn. Vũ Ngọc Khánh làm rơi gậy ở lượt chạy thứ hai, khiến Việt Nam bị bỏ lại phía sau. Trần Nhật Hoàng và Lê Ngọc Phúc sau đó đã nỗ lực hết sức, nhưng khoảng cách quá lớn không thể san lấp.

Đây là bài học đắt giá của tiếp sức: một sai sót nhỏ có thể xóa sạch nỗ lực của cả tập thể. Và ở cấp độ ASIAD, nơi các đội cạnh tranh bằng từng phần trăm giây, sự ổn định trong từng thao tác đôi khi quan trọng không kém tốc độ.

Đội tuyển điền kinh Việt Nam tại ASIAD 20(Ảnh: Minh Chiến)

Không thể mãi trông chờ vào một thế hệ

Một trong những câu hỏi lớn hơn sau ASIAD 20 là: điền kinh Việt Nam sẽ dựa vào lực lượng nào trong những kỳ Đại hội tiếp theo?

Ở một số nội dung, Việt Nam vẫn có những VĐV đủ khả năng tạo dấu ấn. Nhưng để cạnh tranh lâu dài, một nền điền kinh mạnh cần có chiều sâu ở nhiều nhóm nội dung, đồng thời phải liên tục xuất hiện những VĐV trẻ đủ sức kế cận.

Trường hợp Dương Thị Thảo cho thấy tiềm năng của thế hệ trẻ, nhưng cũng cho thấy quãng đường từ “có triển vọng” đến “đủ sức tranh huy chương ASIAD” còn rất dài.

Muốn rút ngắn khoảng cách ấy, vấn đề không chỉ nằm ở số giờ tập luyện. Đó còn là hệ thống tuyển chọn, khoa học thể thao, dinh dưỡng, hồi phục, huấn luyện chuyên môn, thi đấu quốc tế và khả năng duy trì phong độ trong thời gian dài.

Một VĐV muốn cạnh tranh với nhóm đầu châu Á cần được chuẩn bị theo chuẩn châu Á ngay từ quá trình đào tạo, chứ không thể chỉ chờ đến ASIAD mới bước vào cuộc đua.

Thời tiết và sự cố chỉ là phần nổi

Cơn mưa tại Nagoya chắc chắn ảnh hưởng đến các VĐV. Đường chạy trơn khiến việc tăng tốc khó khăn hơn, trong khi các VĐV nhảy cao cũng chịu tác động ở khâu chạy đà.

Tuy nhiên, đây là điều kiện mà tất cả các đội đều phải đối mặt.

Tương tự, sự cố làm rơi gậy của đội nam là nguyên nhân trực tiếp khiến Việt Nam mất cơ hội cạnh tranh trong trận chung kết, nhưng không thể xem đó là nguyên nhân duy nhất của kết quả ASIAD.

Một kỳ Đại hội kéo dài không được quyết định bởi một cú trượt chân, một lần trao gậy lỗi hay một cơn mưa. Những khoảnh khắc ấy chỉ làm rõ hơn mức độ mong manh của một đội tuyển khi khoảng cách chuyên môn với đối thủ vốn đã không lớn về mặt thứ hạng nhưng lại đáng kể về chất lượng thành tích.

Các VĐV Việt Nam thi đấu đầy nỗ lực nhưng vẫn còn khoảng cách với nhóm dẫn đầu (Ảnh Web Thể thao)

ASIAD 20 và bài toán phải nhìn thẳng

Điền kinh Việt Nam khép lại ASIAD 20 bằng một tấm HCĐ. Các tuyển thủ đã nỗ lực, đặc biệt ở những nội dung tiếp sức, nơi từng VĐV đều phải chiến đấu đến những mét cuối cùng.

Nhưng nếu mục tiêu ban đầu là cạnh tranh thành tích cao hơn, kết quả này chưa thể xem là lời giải trọn vẹn.

Điều cần thiết lúc này không phải là tìm một nguyên nhân duy nhất cho thất bại. Điền kinh Việt Nam cần nhìn vào toàn bộ bức tranh: khoảng cách thành tích với châu lục, chiều sâu lực lượng, khả năng kế cận, chất lượng chuẩn bị và số lượng nội dung đủ sức cạnh tranh huy chương.

Bởi ASIAD không phải nơi có thể trông chờ vào bất ngờ. Muốn đứng trên bục huy chương, trước hết phải tạo ra năng lực cạnh tranh đủ ổn định để biến mục tiêu thành khả năng thực tế.

Nagoya khép lại. Nhưng với điền kinh Việt Nam, câu hỏi lớn hơn mới bắt đầu: bao giờ những mục tiêu ASIAD mới không còn chỉ là kỳ vọng, mà trở thành thành tích có thể được chờ đợi một cách thực tế?