Đồng bộ các giải pháp trong chính sách dân số, gia đình

Cục Thống kê cho biết, tuổi kết hôn trung bình lần đầu (TBLĐ) của dân số từ 15 tuổi trở lên năm 2024 với nam là 29,4 và nữ là 25,2 tuổi. Chênh lệch tuổi kết hôn TBLĐ của nam giới ở thành thị cao hơn ở nông thôn 1,5 năm; nữ giới ở thành thị cao hơn nữ giới ở nông thôn 2,7 năm. Năm 2024, mức sinh tại vùng Đông Nam bộ là 1,48 và Đồng bằng sông Cửu Long là 1,62; trong khi mức sinh chung của cả nước là 1,91.

Trong khi mọi người kết hôn ngày càng muộn, sinh ít con, lại thêm thực trạng số vụ ly hôn ngày càng nhiều. Tính riêng tại Cà Mau, đại diện TAND tỉnh cho biết tỷ lệ án ly hôn ở mức rất cao. Riêng năm 2025, hai cấp TAND tỉnh thụ lý hơn 26.000 vụ án các loại, thì trong đó có hơn 8.000 vụ án ly hôn, nghĩa là chiếm gần 30% tất cả các vụ án.

Những thực tế trên đều có một phần bắt nguồn từ việc đời sống ngày càng phát triển, thì quan niệm về hôn nhân và gia đình ngày càng có những thay đổi. Nếu trước đây, kết hôn được xem là cột mốc bắt buộc của đời người, thì nay nhiều người trẻ coi hôn nhân là một lựa chọn, chứ không phải nghĩa vụ. Nhiều người đề cao tự do cá nhân, sự nghiệp, trải nghiệm và chất lượng mối quan hệ hơn là hình thức ràng buộc.

“Vấn đề không phải là người trẻ chối bỏ hôn nhân, mà họ muốn bước vào hôn nhân khi thật sự sẵn sàng, với sự bình đẳng và chia sẻ thực chất hơn. Nhiều phụ nữ trẻ hiện nay có xu hướng ưu tiên học vấn, sự nghiệp và sức khỏe sinh sản trước khi kết hôn. Quan niệm kết hôn để ổn định đang dần được thay thế bằng tư duy chỉ kết hôn khi tìm được người phù hợp”, một chuyên gia lý giải.

Kết hôn muộn và dễ ly hôn hơn trước, theo nhiều ý kiến, có một số nhóm lý do cụ thể. Đó là do sự thay đổi trong quan niệm hôn nhân của người trẻ dẫn đến xu hướng kết hôn muộn và dễ ly hôn hơn; cùng với sự phát triển của xã hội, nhu cầu cải thiện kinh tế, học vấn, phát triển sự nghiệp đã tác động làm chậm, muộn việc kết hôn; việc tạo lập và bảo đảm môi trường thân thiện cho nam nữ để tìm hiểu, kết bạn, kết hôn còn nhiều hạn chế; sức ép kinh tế với một gia đình từ chi phí sinh hoạt, chi phí thuê hoặc mua nhà, chi phí nuôi dưỡng và giáo dục con cái ngày càng cao… khiến nhiều người e ngại kết hôn, hoặc là nguyên nhân dẫn đến mâu thuẫn gia đình.

Nhìn rộng ra, thì xã hội nhiều nước phát triển trên thế giới cũng đã trải qua những giai đoạn tương tự, khi con người có điều kiện tự chủ hơn và đề cao chất lượng sống. Song thực tế này đặt ra thách thức cho các giá trị gia đình truyền thống và chính sách dân số.

Thời gian qua, chúng ta đã đưa ra nhiều giải pháp như khuyến khích nam nữ kết hôn trước 30 tuổi; hỗ trợ phụ nữ khi mang thai sinh con; có các chính sách tài chính hỗ trợ người trẻ mua nhà; tạo việc làm ổn định cho người lao động… Những chính sách này cần phải được thực hiện một cách đồng bộ, toàn diện, hiệu quả hơn nữa; để xã hội tránh được nguy cơ già hóa dân số, ngày càng ít hơn những gia đình tan vỡ vì ly hôn.