Hoàn thiện thể chế pháp luật phát triển thị trường lao động tăng cường năng lực cạnh tranh quốc gia

Tham dự Hội thảo có PGS.TS Tạ Minh Tuấn, Phó chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam; bà Vanessa Kristina Steinmetz, Giám đốc quốc gia Friedrich Naumann Foundation for Freedom (FNF). TS. Phạm Thị Thuý Nga, Viện trưởng Viện Nhà nước và Pháp luật và TS. Nguyễn Linh Giang, Phó Viện trưởng Viện Nhà nước và Pháp luật đồng chủ trì Hội thảo.

TS. Phạm Thị Thuý Nga, Viện trưởng Viện Nhà nước và Pháp luật và TS. Nguyễn Linh Giang, Phó Viện trưởng Viện Nhà nước và Pháp luật đồng chủ trì Hội thảo.

Phát biểu khai mạc Hội thảo, PGS.TS Tạ Minh Tuấn, Phó chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cho biết, thị trường lao động được Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) xác định là một trong mười hai trụ cột cấu thành năng lực cạnh tranh quốc gia. Một thể chế lao động năng động, linh hoạt và công bằng không chỉ bảo đảm quyền và lợi ích của người lao động, mà còn là điều kiện tiên quyết để nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh quốc gia trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, chuyển đổi số và toàn cầu hóa. Thể chế thị trường lao động hiện đại cũng chính là cơ chế trung tâm để bảo đảm tăng trưởng bao trùm, bền vững và nhân văn.

PGS.TS Tạ Minh Tuấn, Phó chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam phát biểu khai mạc

Phó chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam Tạ Minh Tuấn nêu rõ, Việt Nam hiện đang trong giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ khi thế giới đang trải qua cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư với sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo, sự phát triển của các mô hình kinh tế mới như kinh tế nền tảng, kinh tế số, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn; đồng thời cũng phải đối diện với nhiều vấn đề xã hội như già hóa dân số, giảm tỷ lệ sinh. Trong khi đó, Việt Nam đang đẩy mạnh triển khai Chiến lược phát triển kinh tế – xã hội 2021-2030, Chiến lược phát triển nhân lực 2021-2030 và đặc biệt là Nghị quyết số 57-NQ/TW (22/12/2024) của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

“Để thực hiện thành công các Chiến lược, Nghị quyết quan trọng nêu trên đặt ra yêu cầu cấp bách phải hoàn thiện thể chế pháp luật về thị trường lao động, nhằm chuyển từ mô hình thụ động sang mô hình thị trường lao động chủ động – linh hoạt – hội nhập quốc tế, đáp ứng yêu cầu nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh quốc gia.” - Phó chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam Tạ Minh Tuấn nêu rõ

Bà Vanessa Kristina Steinmetz, Giám đốc quốc gia Friedrich Naumann Foundation for Freedom (FNF) phát biểu

Năm 2025 đánh dấu 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam Cộng hòa Liên bang Đức, PGS.TS Tạ Minh Tuấn bày tỏ tin tưởng Hội thảo sẽ đóng góp thiết thực cho việc tăng cường hợp tác chiến lược giữa hai nước trong lĩnh vực pháp luật, lao động và quản trị phát triển, đồng thời cung cấp các luận cứ khoa học đáng tin cậy phục vụ hoạch định chính sách và thực thi cải cách thị trường lao động ở Việt Nam.

Chia sẻ về nội dung bảo đảm việc làm bền vững và an sinh xã hội trong bối cảnh hiện nay: Động lực và thách thức cho năng lực cạnh tranh quốc gia, PGS.TS. Nguyễn Thị Lan Hương – Nguyên Viện trưởng Viện Khoa học – Xã hội, Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội (nay là Bộ Nội vụ) nhấn mạnh, trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế, việc làm bền vững và an sinh xã hội không chỉ là mục tiêu xã hội mà còn là yếu tố chiến lược để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

PGS.TS. Nguyễn Thị Lan Hương phát biểu.

PGS.TS. Nguyễn Thị Lan Hương cho biết, các cản trở chính của thị trường lao động Việt Nam trong việc đáp ứng các mục tiêu của phát triển kinh tế mới và các mục tiêu an sinh xã hội gồm: Lao động không sử dụng hết tiềm năng; việc làm phi chính thức và khu vực phi chính thức giảm chậm; nhân lực phân bố không đồng đều giữa các khu vực, ngành kinh tế, làm mất cân đối nhu cầu nhân lực và nhu cầu việc làm; kết nối cung-cầu lao động vẫn còn nhiều vấn đề…

Do đó, PGS.TS. Nguyễn Thị Lan Hương cho rằng để bảo đảm việc làm bền vững cần phát triển thị trường lao động linh hoạt, hiện đại, hiệu quả; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đổi mới hệ thống giáo dục đào tạo và giáo dục nghề nghiệp, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, kinh tế tư nhân; thúc đẩy việc làm bền vững, chất lượng cao và bao trùm; tăng cường cải cách chính sách lao động, việc làm; cải cách quan hệ lao động và bảo vệ quyền lợi người lao động: Hài hòa, ổn định và tiến bộ.

Tại Hội thảo, TS. Hà Thị Hoa Phượng, Trường Đại học Luật Hà Nội phân tích mối quan hệ giữa chuyển đổi số và phát triển kỹ năng, chuyển đổi nghề của người lao động trong bối cảnh Việt Nam hội nhập sâu rộng. Trên cơ sở hệ thống hóa khung pháp lý hiện hành, nghiên cứu chỉ ra khoảng trống chính sách về lao động phi chính thức, cơ chế tài chính - an sinh gắn đào tạo lại, và thiếu chuẩn dữ liệu kỹ năng quốc gia.

TS. Hà Thị Hoa Phượng phát biểu.

Theo đó, TS. Hà Thị Hoa Phượng đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật, gồm: ban hành Nghị định về lao động phi chính thức; cải cách bảo hiểm linh hoạt gắn đào tạo lại; ưu đãi thuế - tín dụng kỹ năng; chuẩn hóa dữ liệu kỹ năng; phát triển nền tảng đào tạo số; liên kết doanh nghiệp – nhà trường; chính sách bao trùm nhóm yếu thế; thí điểm theo ngành - địa phương; và nâng cao năng lực thích ứng của người lao động.

Tại Hội thảo các chuyên gia, nhà khoa học trao đổi về các nội dung đánh giá thực trạng thể chế pháp luật về thị trường lao động tại Việt Nam, làm rõ những điểm mạnh, hạn chế và yêu cầu đổi mới trong giai đoạn hiện nay; chia sẻ kinh nghiệm của Cộng hòa Liên bang Đức về xây dựng và vận hành thể chế thị trường lao động chủ động, đặc biệt là các cơ chế pháp lý, thiết chế trung gian và chính sách hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề nghiệp; đề xuất định hướng và giải pháp chính sách nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp luật về thị trường lao động Việt Nam theo hướng linh hoạt, hiện đại và hội nhập, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và bảo đảm an sinh xã hội bền vững.

Quang cảnh Hội thảo.

Hội thảo gồm 2 phiên: Phiên thứ nhất: Thực trạng thể chế pháp luật trong phát triển thị trường lao động ở Việt Nam và giải pháp hoàn thiện trong bối cảnh nâng cao năng lực quốc gia; Phiên thứ 2: Thể chế trong phát triển thị trường lao động: Kinh nghiệm từ Cộng hòa Liên bang Đức với các nội dung cụ thể về: Thực trạng về thể chế bảo vệ người lao động trong nền kinh tế số, phi chính thức ở Việt Nam và một số kiến nghị hoàn thiện trong bối cảnh nâng cao năng lực quốc gia; vai trò của các thiết chế trong việc hoàn thiện thể chế pháp luật thị trường lao động nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia; định hướng và giải pháp hoàn thiện thể chế pháp luật phát triển thị trường lao động ở Việt Nam nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.