Hoàn thiện pháp luật về đấu giá tài sản: Yêu cầu cấp thiết từ thực tiễn thi hành

Khung pháp lý từng bước hoàn thiện, hiệu quả kinh tế – xã hội rõ nét

Ngày 27/3 tại TP. Hồ Chí Minh, Bộ Tư pháp tổ chức Hội thảo lấy ý kiến các cơ quan, tổ chức ở khu vực miền Nam đối với hồ sơ chính sách Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi). Đến dự Hội thảo có đồng chí Lê Văn Tuấn - Phó Cục trưởng Cục Bổ trợ Tư pháp - Bộ Tư pháp cùng đại diện các sở ngành, trung tâm dịch vụ bán đấu giá tài sản, các công ty bán đấu giá... khu vực phía Nam.

Quang cảnh buổi Hội thảo

Theo tổng hợp báo cáo về quá trình thực hiện Luật Đấu giá tài sản năm 2016, được sửa đổi, bổ sung năm 2024, đã thiết lập một khuôn khổ pháp lý tương đối đầy đủ, thống nhất cho hoạt động đấu giá trên phạm vi toàn quốc. Đây là bước chuyển căn bản so với giai đoạn trước, khi hoạt động đấu giá còn phân tán, chịu sự điều chỉnh rời rạc của nhiều văn bản khác nhau.

Một trong những kết quả nổi bật là việc chuẩn hóa trình tự, thủ tục đấu giá theo hướng công khai, minh bạch, góp phần kiểm soát đáng kể các hành vi tiêu cực như thông đồng, dìm giá hay “quân xanh, quân đỏ”. Trách nhiệm của các chủ thể tham gia - từ người có tài sản, tổ chức đấu giá đến người tham gia đấu giá - từng bước được phân định rõ ràng hơn.

Theo số liệu tổng hợp, từ tháng 7/2017 đến ngày 31/12/2025, cả nước đã tổ chức 336.581 cuộc đấu giá, với hơn 4.000 tỷ đồng tiền thu lao dịch vụ và trên 1.700 tỷ đồng nộp ngân sách nhà nước. Đáng chú ý, nhiều cuộc đấu giá ghi nhận giá trúng cao hơn nhiều lần so với giá khởi điểm, đặc biệt trong lĩnh vực quyền sử dụng đất và tài sản công.

Ở một số lĩnh vực đặc thù, hiệu quả của cơ chế đấu giá càng thể hiện rõ. Việc đấu giá tần số vô tuyến điện không chỉ mang lại nguồn thu lớn mà còn tạo điều kiện triển khai hạ tầng viễn thông thế hệ mới như 5G. Tương tự, đấu giá hạn ngạch thuế quan hay tài nguyên khoáng sản đã góp phần nâng cao tính minh bạch, giảm cơ chế “xin – cho”.

Về tổ chức thực hiện, hệ thống các tổ chức đấu giá tài sản phát triển nhanh cả về số lượng và quy mô. Tính đến cuối năm 2025, cả nước có gần 1.200 đấu giá viên và khoảng 500 tổ chức đấu giá, tăng mạnh so với giai đoạn trước khi Luật có hiệu lực.

Đặc biệt, việc vận hành Cổng Đấu giá tài sản quốc gia từ năm 2020 đánh dấu bước tiến quan trọng trong chuyển đổi số. Đến tháng 3/2026, hệ thống đã đăng tải hơn 526.000 thông báo đấu giá và hơn 93.000 thông báo lựa chọn tổ chức đấu giá, góp phần tăng cường tính minh bạch và khả năng giám sát của cơ quan quản lý.

Có thể khẳng định, Luật Đấu giá tài sản đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng để phát triển thị trường đấu giá theo hướng chuyên nghiệp, đồng thời đóng góp tích cực vào quản lý, khai thác hiệu quả tài sản công.

Bất cập pháp lý và “điểm nghẽn” trong thực tiễn thi hành

Mặc dù đạt được nhiều kết quả tích cực, thực tiễn thi hành Luật Đấu giá tài sản cũng cho thấy không ít hạn chế, bất cập mang tính hệ thống.

Trước hết, một số quy định pháp luật chưa theo kịp thực tiễn. Điển hình là thiếu cơ chế kiểm soát hiệu quả người tham gia đấu giá thuộc diện bị cấm, dẫn đến khó khăn trong sàng lọc đối tượng tham gia. Quy định về tiền đặt trước còn thấp, chưa đủ sức răn đe, khiến tình trạng trả giá cao rồi “bỏ cọc” diễn ra ở nhiều nơi.

Thực tế thời gian qua ghi nhận nhiều vụ đấu giá quyền sử dụng đất có giá trúng cao bất thường, sau đó người trúng đấu giá không thực hiện nghĩa vụ tài chính. Hệ quả là phải tổ chức đấu giá lại, gây lãng phí thời gian, chi phí và ảnh hưởng đến ổn định thị trường.

Ông Trần Văn Hào - Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ bán đấu giá tài sản TP. Hồ Chí Minh phát biểu tại Hội Thảo

Nhiều bất cập trong quá trình tổ chức bán đấu giá tài sản cũng được một số đại biểu nêu lên trong buổi Hội thảo. Đại diện Trung tâm Dịch vụ đấu giá tài sản Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, thực tế các tổ chức hành nghề đấu giá tài sản gặp nhiều khó khăn liên quan đến việc xác nhận niêm yết này vì việc thực hiện xác nhận tại các Ủy ban nhân dân cấp xã chưa thống nhất. Hay như tính phức tạp của một số tài sản đưa ra đấu giá khiến người tham gia đấu giá e dè…

Bên cạnh đó, pháp luật hiện hành chưa tạo hành lang đầy đủ cho đấu giá tài sản tự nguyện, trong khi theo thông lệ quốc tế, đây mới là khu vực phát triển chính của thị trường đấu giá. Tại Việt Nam, tài sản tư nhân đưa ra đấu giá chỉ chiếm chưa tới 1% tổng số cuộc đấu giá, cho thấy dư địa phát triển còn rất lớn nhưng chưa được khai thác hiệu quả.

Về tổ chức thực hiện, sự phát triển của các tổ chức đấu giá chưa đồng đều. Hoạt động chủ yếu tập trung tại các đô thị lớn, trong khi nhiều địa phương thiếu tổ chức đấu giá chuyên nghiệp. Một số doanh nghiệp hoạt động quy mô nhỏ, thiếu tính chuyên nghiệp, thậm chí có biểu hiện cạnh tranh không lành mạnh.

Đáng lưu ý, chất lượng đội ngũ đấu giá viên chưa đồng đều. Một bộ phận còn hạn chế về chuyên môn, kỹ năng hành nghề, thậm chí vi phạm pháp luật, vi phạm đạo đức nghề nghiệp. Một số vụ việc đã bị xử lý hình sự, làm ảnh hưởng đến uy tín của hoạt động đấu giá.

Ngoài ra, vai trò của người có tài sản đấu giá trong nhiều trường hợp chưa được thực hiện đầy đủ. Việc định giá tài sản, lựa chọn tổ chức đấu giá hay giám sát quá trình đấu giá còn tồn tại bất cập, tiềm ẩn nguy cơ thất thoát tài sản nhà nước.

Nguyên nhân của những hạn chế này có cả khách quan lanaxn chủ quan. Trước hết là do công tác tổ chức thi hành pháp luật ở một số nơi chưa nghiêm. Bên cạnh đó, nguồn lực cho quản lý nhà nước còn hạn chế, đội ngũ cán bộ mỏng, thiếu chuyên sâu. Đặc biệt, việc ứng dụng công nghệ thông tin chưa đồng bộ khiến hoạt động đấu giá vẫn phụ thuộc nhiều vào yếu tố con người - môi trường dễ phát sinh tiêu cực.

Sửa đổi là yêu cầu cấp thiết

Trong bối cảnh Đảng và Nhà nước đang đẩy mạnh cải cách tư pháp, chuyển đổi số và phòng, chống tham nhũng, việc sửa đổi, bổ sung Luật Đấu giá tài sản là yêu cầu mang tính cấp thiết.

Thực tiễn cho thấy quy mô và giá trị tài sản đấu giá ngày càng lớn, đặc biệt trong các lĩnh vực nhạy cảm như đất đai, tài nguyên và tài sản công. Nếu không kịp thời hoàn thiện thể chế, nguy cơ thất thoát tài sản và phát sinh tiêu cực là rất đáng lo ngại.

Tại buổi Hội thảo hầu hết các đại biểu thống nhất với những nội dung dự thảo về sửa đổi, bổ sung trong Luật Đấu giá tài sản vì nó đáp ứng, phù hợp với tình hình thực tiễn của đất nước và quốc tế. Tuy nhiên cũng cần cân nhắc một số điểm như: Việc tăng cường đấu giá tài sản bằng hình đấu giá trực tuyến là cần thiết, tuy nhiên không áp dụng đại trà mà cần phải có sự cân nhắc, tùy từng tài sản, từng địa phương (xã, phường) và có hướng mở để người có tài sản đấu giá có phương án lựa chọn các hình thức đấu giá cho phù hợp.

Về giải pháp trước mắt, cần tập trung vào việc tăng cường thanh tra, kiểm tra, xử lý nghiêm các vi phạm để lập lại kỷ cương pháp luật trong hoạt động đấu giá. Đồng thời, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật nhằm nâng cao nhận thức của các chủ thể tham gia.

Cùng với đó, cần chú trọng nâng cao chất lượng đội ngũ đấu giá viên thông qua đào tạo chuyên sâu, bồi dưỡng kỹ năng và siết chặt kỷ luật nghề nghiệp.

Về lâu dài, việc sửa đổi Luật đấu giá tài sản cần theo hướng: nâng mức tiền đặt trước và bổ sung chế tài mạnh đối với hành vi bỏ cọc; Hoàn thiện cơ chế kiểm soát người tham gia đấu giá, đặc biệt là các trường hợp vi phạm; Phát triển đấu giá trực tuyến theo hướng toàn trình, đồng bộ; Tăng cường trách nhiệm của người có tài sản đấu giá trong toàn bộ quy trình; Mở rộng hành lang pháp lý cho đấu giá tài sản tự nguyện, tiệm cận thông lệ quốc tế.

Đặc biệt, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, xây dựng hệ thống đấu giá trực tuyến liên thông với các cơ sở dữ liệu quốc gia. Đây là giải pháp mang tính đột phá nhằm giảm thiểu can thiệp chủ quan, tăng cường minh bạch và hiệu quả quản lý.

Có thể nói, Luật Đấu giá tài sản đã và đang đóng vai trò quan trọng trong việc minh bạch hóa hoạt động xử lý tài sản, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực quốc gia. Trước yêu cầu phát triển mới, việc tiếp tục hoàn thiện thể chế không chỉ là cần thiết mà còn mang tính cấp bách.

Việc sửa đổi Luật Đấu giá tài sản không đơn thuần là điều chỉnh kỹ thuật pháp lý, mà là bước đi quan trọng nhằm xây dựng một thị trường đấu giá hiện đại, minh bạch, góp phần phòng, chống tham nhũng và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.