Kế hoạch tái hoang dã các hệ sinh thái tự nhiên và động vật hoang dã

Tình trạng “rừng rỗng” đáng báo động

Trong hai ngày 14 và 15/5/2026, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm chủ trì cuộc họp khởi động Xây dựng Kế hoạch Tái hoang dã Việt Nam giai đoạn 2027 - 2035, tầm nhìn 2050 tại Hà Nội.

TS Đoàn Hoài Nam - Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm Bộ Nông nghiệp và Môi trường chỉ ra: Việt Nam là một trong những quốc gia có thứ hạng đa dạng sinh học cao trên thế giới. Trong hơn thập kỷ vừa qua, Việt Nam đã thành lập được 167 khu rừng đặc dụng và góp phần chung cho độ che phủ rừng đạt trên 42% - một thành tựu đáng trân trọng với những nỗ lực không mệt mỏi của người làm lâm nghiệp trong lĩnh vực bảo tồn, phục hồi rừng, trồng rừng và bảo vệ rừng.

Theo đó, ông nhấn mạnh: “Đứng trước những thách thức của thực tiễn, chúng ta cần thẳng thắn nhìn nhận rằng việc thành lập, mở rộng về số lượng, diện tích các khu rừng đặc dụng, phủ xanh các diện tích rừng chưa phải là đủ mà phải xác định các giải pháp có tính chiến lược như: Nâng cao sức khỏe, chất lượng rừng; sự đa dạng và phong phú của các hệ sinh thái rừng; sự đa dạng và phát triển bền vững của các loài động, thực vật rừng…vv.”.

Thực tế cho thấy, ở nhiều khu rừng của Việt Nam đang đối mặt với “hội chứng rừng rỗng” (empty forest syndrome). Một số loài mang tính biểu tượng hoặc chỉ thị của hệ sinh thái của đất nước như Hổ Đông Dương, Tê giác Java đã không còn xuất hiện trong tự nhiên, đặc biệt là Sao la (kỳ lân đông dương) cũng chưa từng thấy xuất hiện trở lại trong hơn thập kỷ qua. Voi châu Á, các loài linh trưởng và nhiều loài thú lớn khác đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng. Điều này không chỉ là sự mất mát về đa dạng sinh học, mà còn ảnh hưởng tác động trực tiếp đến chức năng vận hành của hệ sinh thái, đến điều tiết khí hậu, nguồn nước, đến ổn định đất đai, đến sinh kế của hàng triệu người dân sống phụ thuộc vào rừng.

Trong bối cảnh đó, tái hoang dã đang trở thành một hướng tiếp cận cốt lõi trong bảo tồn hiện đại, không chỉ dừng lại ở việc phục hồi quần thể các loài động vật đang bị đe dọa mà còn là toàn bộ chức năng hệ sinh thái. Việt Nam đang hướng tới việc xây dựng khung chính sách và một Kế hoạch Quốc gia cho công tác tái hoang dã trong tương lai. Mục tiêu chung của kế hoạch là tái hoang dã các hệ sinh thái tự nhiên và phục hồi quần thể của các loài động vật hoang dã (trong đó có các loài nguy cấp, quý, hiếm) ở Việt Nam nhằm bảo tồn đa dạng sinh học, thiết lập cân bằng sinh thái và bảo đảm các điều kiện cho phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Xây dựng “ngôi nhà” cho động vật “trở về”

Ông Nguyễn Mạnh Hiệp - Điều phối viên Chương trình Đa dạng Sinh học, Văn phòng IUCN Việt Nam cho biết: Tái hoang dã là một giải pháp để khôi phục quần thể loài, phục hồi sinh cảnh, tái lập cân bằng sinh thái và góp phần phát triển bền vững. Đây không chỉ là câu chuyện bảo tồn loài, mà còn là một quá trình phục hồi chức năng hệ sinh thái, nguồn gen, giá trị quốc gia và cơ hội phát triển lâu dài.

Nói cách khác, tái hoang dã giúp chuyển đổi những khu rừng “xanh” thành những khu rừng “sống”, đem lại lợi ích kinh tế và sinh thái vì thiên nhiên và vì con người. TS Đoàn Hoài Nam cũng khẳng định: “Tái hoang dã không còn là lựa chọn, mà đã trở thành yêu cầu cấp bách, là hướng tiếp cận khoa học và toàn diện, không chỉ bảo tồn từng loài riêng lẻ mà còn phục hồi toàn bộ chức năng và cấu trúc của hệ sinh thái”.

Kết quả quan trọng sau cuộc họp là thành lập các Nhóm công tác chuyên môn để tiếp nối quá trình xây dựng kế hoạch, đồng thời đóng góp ý kiến, đề xuất cho Cục Kiểm Lâm - Lâm Nghiệp tiếp tục xây dựng kế hoạch, huy động nguồn lực và xây dựng hợp tác từ các bên liên quan, các tổ chức trong nước và quốc tế. Dự kiến, kế hoạch tái hoang dã quốc gia giai đoạn 2027 - 2035, tầm nhìn 2050 sẽ hoàn thiện và trình Bộ Nông nghiệp và Môi trường xem xét phê duyệt trong năm 2026.