Khẳng định vị thế Việt Nam trên bản đồ hợp tác pháp luật quốc tế

Chủ động đóng góp tiếng nói vào những vấn đề pháp lý

Một trong những dấu ấn nổi bật của Bộ Tư pháp trong công tác hợp tác quốc tế vừa qua là tổ chức Hội nghị Tư pháp các tỉnh có chung đường biên giới Việt Nam - Lào mở rộng lần thứ 7, ngày 17/6/2026 tại Hải Phòng dưới sự đồng chủ trì của Bộ trưởng Bộ Tư pháp Việt Nam Hoàng Thanh Tùng và Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Lào Khăm-phăn Phôm-ma-thắt, với sự tham gia của hơn 150 đại biểu hai nước.

Quan hệ hợp tác pháp luật và tư pháp Việt Nam - Lào đã trải qua gần 45 năm kể từ khi Hiệp định Hợp tác về mặt pháp lý và tư pháp giữa hai nước được ký năm 1982. Từ đó đến nay, hợp tác không ngừng được mở rộng về nội dung, từ xây dựng hoàn thiện pháp luật, tổ chức thi hành pháp luật đến đào tạo, bồi dưỡng cán bộ và phối hợp giữa các cơ quan tư pháp địa phương. Tính đến nay, 100% các cặp tỉnh biên giới Việt Nam - Lào đã ký Thỏa thuận hợp tác/Biên bản ghi nhớ, nhiều văn bản đã được triển khai hiệu quả; các cuộc trao đổi, tiếp xúc dưới nhiều hình thức ở cấp địa phương giữa các Sở Tư pháp, Cơ quan Thi hành án dân sự (THADS) của Việt Nam và Lào đã được tăng cường tổ chức.

Theo Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng, cơ chế Hội nghị đường biên là khuôn khổ hợp tác thiết thực và hiệu quả để các cơ quan tư pháp và THADS địa phương của các tỉnh có chung đường biên giới thường xuyên và trực tiếp thảo luận, đề xuất những giải pháp tăng cường hợp tác giữa các cơ quan tư pháp và THADS hai nước, góp phần bảo đảm cuộc sống bình yên của người dân và gìn giữ đường biên giới hòa bình Việt Nam - Lào.

Một sự kiện khác là tại Diễn đàn Pháp lý Quốc tế Saint Petersburg lần thứ XIV diễn ra tháng 6/2026, Việt Nam lần đầu tiên trong lịch sử 15 năm của Diễn đàn tham dự với tư cách quốc gia khách mời duy nhất. Sự kiện quy tụ hơn 5.000 đại biểu đến từ hơn 80 quốc gia, gồm các Bộ trưởng Tư pháp, Chánh án, Thẩm phán, người đứng đầu các tổ chức và hiệp hội quốc tế, đại diện cộng đồng pháp luật, doanh nghiệp và giới truyền thông.

Là một trong 5 diễn giả chính có bài phát biểu tại Phiên toàn thể của Diễn đàn. Trước hàng nghìn đại biểu, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Việt Nam Hoàng Thanh Tùng đã đưa ra cách tiếp cận của Việt Nam đối với luật pháp quốc tế trong mối liên hệ với tương lai của hòa bình, công lý, phát triển và niềm tin giữa các quốc gia. Thông điệp được Việt Nam nhấn mạnh là Việt Nam luôn coi trọng luật pháp quốc tế như một công cụ pháp lý quan trọng để bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc, đồng thời là khuôn khổ để xây dựng quan hệ hữu nghị, hợp tác bình đẳng, cùng có lợi giữa các quốc gia.

Trong tiến trình Đổi mới và hội nhập quốc tế, luật pháp quốc tế trở thành động lực thúc đẩy cải cách pháp luật, cải cách tư pháp, hoàn thiện thể chế phát triển và mở rộng không gian hợp tác quốc tế. Quá trình phát triển, hội nhập của Việt Nam gắn với việc hoàn thiện hệ thống pháp luật, nội luật hóa các cam kết quốc tế và đổi mới tư duy pháp lý theo hướng kiến tạo phát triển, cởi mở, hội nhập. Đồng thời, Việt Nam khẳng định không chỉ nghiêm túc thực hiện các cam kết quốc tế mà ngày càng chủ động tham gia xây dựng, phát triển luật pháp quốc tế.

Một minh chứng được Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng đề cập là việc Việt Nam được lựa chọn làm nơi tổ chức Lễ mở ký Công ước của Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng (còn được gọi là Công ước Hà Nội), tháng 10/2025. Điều đó phản ánh vai trò, trách nhiệm và đóng góp ngày càng tích cực của Việt Nam đối với các vấn đề pháp lý toàn cầu.

Tại cuộc Hội đàm giữa Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng và Bộ trưởng Tư pháp Liên bang Nga Konstantin Anatolyevich

Chuychenko, phía Nga đánh giá việc Việt Nam được lựa chọn làm quốc gia khách mời cho Diễn đàn là minh chứng rõ nét cho mức độ phát triển cao của quan hệ đối thoại giữa hai nước, đồng thời khẳng định Việt Nam là một trong những đối tác quan trọng hàng đầu của Liên bang Nga, trong đó có lĩnh vực tư pháp.

Trên nền tảng Thỏa thuận hợp tác năm 2010, hai Bộ đã duy trì các chương trình hợp tác hàng năm với các hoạt động hỗ trợ, trao đổi chuyên môn hết sức cụ thể, bổ ích. Đặc biệt, Tổ Công tác hỗn hợp Việt Nam - Liên bang Nga về pháp luật và tư pháp được thành lập năm 2015 hiện là mô hình hợp tác chuyên sâu duy nhất của Bộ Tư pháp Việt Nam với một đối tác nước ngoài. Hai bên đang hướng tới tiếp tục phát huy cơ chế này, thúc đẩy đào tạo luật, phát triển nguồn nhân lực và xây dựng chương trình hợp tác cho giai đoạn tiếp theo.

Có thể nói, hợp tác pháp luật, tư pháp đang trở thành một cấu phần ngày càng rõ nét của quan hệ đối ngoại, đồng thời tạo thêm những “cầu nối pháp lý” cho hợp tác kinh tế, thương mại, đầu tư và giao lưu nhân dân.

Thúc đẩy không gian hợp tác pháp luật số của ASEAN

Mới đây, từ ngày 18 - 19/8/2026, Hà Nội trở thành nơi gặp gỡ của hàng trăm quan chức pháp luật, chuyên gia, đại diện các nước ASEAN, Ban Thư ký ASEAN, Nhật Bản cùng nhiều tổ chức quốc tế như EU, UNDP… tại Diễn đàn Pháp luật ASEAN 2026.

Điểm đáng chú ý trước hết là Diễn đàn với chủ đề “Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong công tác xây dựng và thi hành pháp luật trong kỷ nguyên số” bắt nguồn từ sáng kiến do Bộ trưởng Bộ Tư pháp Việt Nam đề xuất tại Hội nghị Bộ trưởng Tư pháp ASEAN lần thứ 13 và Hội nghị Quan chức Pháp luật cao cấp ASEAN lần thứ 24 tại Philippines vào tháng 11/2025.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Việt Nam Hoàng Thanh Tùng (bên phải) tại Phiên toàn thể Diễn đàn pháp lý quốc tế Saint Petersburg lần thứ XIV. (Ảnh: Hồng Thúy)

Từ một đề xuất của Việt Nam tại diễn đàn khu vực, chưa đầy một năm sau, sáng kiến được hiện thực hóa thành một diễn đàn quốc tế quy mô lớn tại Hà Nội. Nó phản ánh khả năng Việt Nam chủ động nhận diện vấn đề mới, đề xuất nội dung hợp tác và tạo lập không gian đối thoại để các quốc gia cùng tìm lời giải.

Tại Diễn đàn, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu nhấn mạnh, Việt Nam nhất quán coi trọng vai trò trung tâm của ASEAN trong hợp tác pháp luật số của khu vực, đồng thời đề xuất bốn định hướng hợp tác lớn: Hợp tác phát triển các nguyên tắc chung về ứng dụng AI trong xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật trên cơ sở kế thừa Hướng dẫn của ASEAN về quản trị và đạo đức AI; Chia sẻ tiêu chuẩn dữ liệu pháp luật và kinh nghiệm số hóa, rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, tiến tới tra cứu, đối chiếu pháp luật giữa các nước ASEAN thuận lợi hơn, qua đó giảm chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp; Hợp tác phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực tư pháp và pháp luật bảo đảm vừa am hiểu pháp luật, vừa nắm vững công nghệ; Duy trì các cơ chế đối thoại, tăng cường hợp tác chia sẻ kinh nghiệm, kết nối mạng lưới chuyên gia trong lĩnh vực tư pháp và pháp luật.

Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cũng đặt vấn đề nghiên cứu khả năng xây dựng “pháp luật có thể đọc bằng máy” (Rules as Code); ứng dụng AI xuyên suốt từ nghiên cứu, đánh giá tác động chính sách, tham vấn, soạn thảo đến rà soát, hệ thống hóa và hoàn thiện hệ thống pháp luật.

Sau gần hai ngày làm việc, một nhận thức chung được hình thành khá rõ: AI không chỉ là đối tượng điều chỉnh của pháp luật mà đang trở thành công cụ hỗ trợ ngày càng hiệu quả trong toàn bộ quá trình xây dựng và thi hành pháp luật. Điều này đòi hỏi các quốc gia chuyển từ tư duy “quản lý” sang “quản trị”, xây dựng các khuôn khổ pháp lý linh hoạt, thích ứng và dựa trên quản trị rủi ro, nhưng vẫn tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh khẳng định tại phiên bế mạc Diễn đàn, đích đến cuối cùng của AI phải là phục vụ con người, nâng cao khả năng tiếp cận công lý, chất lượng dịch vụ công pháp lý, hiệu quả quản trị nhà nước và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bao trùm, bền vững.

Có thể nói, Việt Nam không chỉ mở rộng mạng lưới bạn bè và đối tác mà đang từng bước tạo dựng hình ảnh một quốc gia tôn trọng luật pháp quốc tế, coi trọng đối thoại, đề cao hợp tác bình đẳng và sẵn sàng chia sẻ trách nhiệm đối với những vấn đề chung.