Lấy người bị thiệt hại làm trung tâm trong sửa Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước

Phát biểu tiếp thu, giải trình ý kiến của đại biểu Quốc hội về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết các ý kiến đã tập trung làm rõ nhiều vấn đề quan trọng của dự án Luật, trong đó có những nội dung còn có cách tiếp cận khác nhau, cần tiếp tục được nghiên cứu, giải trình thấu đáo.

Những quan điểm chỉ đạo xuyên suốt

Theo Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng, việc sửa đổi Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước lần này được thực hiện trên cơ sở những quan điểm chỉ đạo xuyên suốt.

Trước hết là yêu cầu thể chế hóa đầy đủ các chủ trương của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết 27 và Nghị quyết 66 của Bộ Chính trị; Quy định 231 về bảo vệ quyền con người, quyền công dân; đồng thời gắn với yêu cầu tăng cường công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Quan điểm thứ hai là bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật. Theo đó, một trong những mục tiêu quan trọng của việc sửa Luật là khắc phục những mâu thuẫn, chồng chéo giữa Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước với các luật chuyên ngành được ban hành sau năm 2017.

Quan điểm thứ ba là lấy người dân làm trung tâm, đặt quyền và lợi ích của người bị thiệt hại ở vị trí trung tâm, lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo hiệu quả… Cùng với đó là yêu cầu đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo.

Bộ trưởng cho rằng những quan điểm này cần được quán triệt xuyên suốt trong quá trình hoàn thiện dự thảo Luật, bảo đảm các quy định mới vừa đáp ứng yêu cầu cải cách pháp luật, vừa bảo vệ tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp của người dân.

Giải trình về nguyên tắc áp dụng pháp luật, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết cơ quan soạn thảo đề xuất cho phép các luật chuyên ngành khác quy định về phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.

Lý giải đề xuất này, Bộ trưởng cho rằng thực tiễn đang tồn tại sự khác biệt giữa Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước và một số luật chuyên ngành. Chẳng hạn, Luật Tố cáo năm 2018 và Luật Quản lý thuế năm 2025 đang có những quy định về phạm vi bồi thường khác với Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước hiện hành. Nếu không có cơ chế cho phép dẫn chiếu, khi áp dụng pháp luật có thể phát sinh khó khăn, nhất là trong việc xác định quy định nào được áp dụng đối với từng trường hợp cụ thể.

Theo Bộ trưởng, việc đưa toàn bộ các quy định của luật chuyên ngành vào Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước cũng không phải phương án phù hợp, bởi sẽ làm thay đổi cấu trúc và quy mô của đạo luật. Trong khi đó, Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước được xác định là luật khung. Việc cho phép dẫn chiếu sẽ giúp đạo luật duy trì tính ổn định, không phải liên tục sửa đổi mỗi khi có một luật chuyên ngành mới được ban hành.

Bộ trưởng cũng cho rằng trong bối cảnh chuyển đổi số và cơ sở dữ liệu pháp luật quốc gia ngày càng phát triển, việc tra cứu các quy định được dẫn chiếu không còn là trở ngại lớn đối với người dân cũng như cán bộ thực thi pháp luật.

Đề xuất quy định trách nhiệm bồi thường trong lĩnh vực thuế

Về phạm vi trách nhiệm bồi thường trong lĩnh vực thuế tại khoản 9 Điều 17, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết việc sửa đổi nhằm bảo đảm đồng bộ với Luật Quản lý thuế năm 2025, đồng thời tăng cường bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người nộp thuế.

Quang cảnh phiên thảo luận chiều 10/8.

Theo Bộ trưởng, việc quy định phạm vi trách nhiệm bồi thường phù hợp sẽ tạo áp lực tích cực đối với cơ quan thuế và công chức thuế trong việc nâng cao kỷ luật, kỷ cương và đạo đức công vụ. Khi phạm vi trách nhiệm bồi thường được bao quát hơn, rủi ro pháp lý đối với những sai sót chủ quan cũng tăng lên, qua đó tạo động lực để cán bộ thuế thận trọng hơn, giảm thiểu sai sót trong thực thi công vụ.

Bộ trưởng dẫn số liệu thực tế cho thấy, trong 8 năm thi hành Luật Quản lý thuế, lĩnh vực thuế chỉ phát sinh 3 vụ việc yêu cầu bồi thường, với tổng số tiền hơn 3,8 tỷ đồng.

Từ thực tiễn này, theo Bộ trưởng, việc mở rộng phạm vi trách nhiệm bồi thường trong lĩnh vực thuế không tạo ra “cú sốc tài chính” đối với ngân sách nhà nước, nhưng có ý nghĩa trong việc thiết lập cơ chế bảo vệ công bằng hơn đối với người nộp thuế khi quyền và lợi ích hợp pháp của họ bị xâm phạm do quyết định hoặc hành vi trái pháp luật của cơ quan quản lý thuế.

Bộ trưởng đồng thời nhấn mạnh trách nhiệm bồi thường không phát sinh một cách tùy tiện. Căn cứ xác định trách nhiệm bồi thường phải dựa trên việc quyết định hoặc hành vi hành chính của cơ quan thuế đã được xác định là trái pháp luật bằng văn bản, thông qua kết quả giải quyết khiếu nại hoặc bản án hành chính.

Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng khẳng định cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục phối hợp với cơ quan thẩm tra để nghiên cứu thấu đáo các ý kiến của đại biểu, tiếp thu tối đa những nội dung phù hợp và hoàn thiện dự thảo Luật, trình Quốc hội xem xét, quyết định.