Ngày Thế giới không thuốc lá 2026: Hành động thiết thực để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá

Cảnh báo “sự hấp dẫn giả tạo” của thuốc lá mới

Bộ Y tế mới có công văn gửi các bộ, ban, ngành, đoàn thể trung ương và UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương về việc tổ chức các hoạt động hưởng ứng Ngày Thế giới không thuốc lá 31/5, Tuần lễ Quốc gia không thuốc lá từ ngày 25-31/5/2026 và tăng cường thực thi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Theo Bộ Y tế, chủ đề Ngày Thế giới không thuốc lá năm 2026 được Tổ chức Y tế Thế giới lựa chọn là: “Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo – Hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá”.

Thông điệp này hướng tới việc phơi bày các chiến lược của các tập đoàn thuốc lá trong việc lôi kéo một thế hệ người dùng mới, đặc biệt là trẻ em và thanh thiếu niên. Các sản phẩm thuốc lá mới, trong đó có thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, thường được quảng bá bằng hình thức bắt mắt, mùi vị hấp dẫn, dễ tạo cảm giác “ít hại hơn” hoặc “hiện đại hơn”, trong khi nguy cơ nghiện nicotine và tác động tới sức khỏe vẫn rất đáng lo ngại.

Bộ Y tế cho biết, sử dụng thuốc lá là nguyên nhân gây ra 28 nhóm bệnh, trong đó có nhiều bệnh nguy hiểm như ung thư phổi, bệnh tim mạch, bệnh hô hấp, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và ảnh hưởng tới sức khỏe sinh sản. Trên thế giới, thuốc lá gây ra hơn 8 triệu ca tử vong mỗi năm, trong đó khoảng 1,6 triệu ca tử vong liên quan đến hút thuốc thụ động.

Tại Việt Nam, sau 13 năm thi hành Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, công tác phòng, chống tác hại thuốc lá đã ghi nhận một số kết quả tích cực. Tỷ lệ sử dụng thuốc lá trong nam giới trưởng thành giảm từ 47,4% năm 2010 xuống 38,9% năm 2023. Tỷ lệ sử dụng thuốc lá trong thanh thiếu niên từ 13-17 tuổi cũng giảm từ 5,36% năm 2013 xuống 2,78% năm 2019; trong nhóm 13-15 tuổi giảm từ 2,5% năm 2014 xuống 1,9% năm 2022. Tuy nhiên, Việt Nam cũng như nhiều nước trên thế giới đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải duy trì và tăng cường các biện pháp kiểm soát thuốc lá. Đáng chú ý, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng tiếp tục gia tăng, có nguy cơ làm suy yếu những thành tựu phòng, chống tác hại thuốc lá đã đạt được trong hơn một thập kỷ qua.

Xử lý nghiêm vi phạm, “siết” trách nhiệm người đứng đầu

Để hưởng ứng Ngày Thế giới không thuốc lá và Tuần lễ Quốc gia không thuốc lá năm 2026, Bộ Y tế đề nghị các bộ, ngành, đoàn thể trung ương tiếp tục phổ biến, chỉ đạo thực thi nghiêm Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Các cơ quan, đơn vị được yêu cầu đưa nội dung phòng, chống tác hại thuốc lá vào kế hoạch hoạt động hằng năm; đưa quy định cấm hút thuốc lá tại nơi làm việc vào quy chế nội bộ; treo biển cấm hút thuốc tại các khu vực theo quy định. Lãnh đạo các cơ quan, đơn vị phải gương mẫu thực hiện, đồng thời yêu cầu cán bộ, công chức, viên chức, người lao động không hút thuốc lá tại nơi làm việc và các địa điểm cấm hút thuốc.

Các sản phẩm thuốc lá mới, trong đó có thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, thường được quảng bá bằng hình thức bắt mắt, mùi vị hấp dẫn, dễ tạo cảm giác “ít hại hơn” hoặc “hiện đại hơn”, trong khi nguy cơ nghiện nicotine và tác động tới sức khỏe vẫn rất đáng lo ngại. (Ảnh minh họa - Thanh Hà).

Bộ Y tế cũng đề nghị đẩy mạnh truyền thông về Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, Chiến lược quốc gia về phòng, chống tác hại thuốc lá và các quy định liên quan tại Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội về cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.

Với các địa phương, Bộ Y tế đề nghị UBND các tỉnh, thành phố chỉ đạo sở, ban, ngành, đoàn thể xây dựng kế hoạch hưởng ứng phù hợp với điều kiện thực tế; tăng cường truyền thông về tác hại của thuốc lá, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, đặc biệt theo đúng chủ đề của Ngày Thế giới không thuốc lá năm 2026.

Đáng chú ý, Bộ Y tế đề nghị các địa phương thực hiện nghiêm trách nhiệm của người đứng đầu trong phòng, chống tác hại thuốc lá. Nội dung này cần được đưa vào kế hoạch hoạt động hằng năm; quy định không hút thuốc tại nơi làm việc đưa vào quy chế nội bộ. Ở khu dân cư, quy định hạn chế hoặc không hút thuốc lá trong đám cưới, đám tang, lễ hội được đề nghị đưa vào hương ước.

Bên cạnh đó, Bộ Y tế yêu cầu đôn đốc, kiểm tra, đánh giá việc thực hiện công tác phòng, chống tác hại thuốc lá; lấy kết quả thực hiện là một tiêu chuẩn để đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của người đứng đầu, cấp ủy, chính quyền các cấp.

Bộ cũng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương thành lập đoàn kiểm tra việc thực hiện Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá trong lĩnh vực được phân công; lồng ghép nội dung kiểm tra vào kế hoạch kiểm tra hằng năm; tăng cường kiểm tra việc thực hiện quy định cấm hút thuốc tại nơi công cộng, nơi làm việc, cơ sở y tế, cơ sở giáo dục, khách sạn, nhà hàng và các địa điểm cấm hút thuốc khác. Đồng thời, kiểm tra, phát hiện và xử lý nghiêm các hành vi sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, tàng trữ, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng theo quy định.

Ngoài ra, các bộ, ngành, địa phương phát huy vai trò của mạng lưới cộng tác viên phòng, chống tác hại thuốc lá tại cộng đồng trong vận động, hướng dẫn người dân thực hiện quy định pháp luật; lồng ghép hoạt động truyền thông trong các phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh” và “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”.