Phát huy vai trò của Bộ Công an Việt Nam trong ASEAN về đấu tranh với tội phạm truy nã (*)

Trong kỷ nguyên phát triển mới, Việt Nam tiếp tục kiên trì thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, tự cường, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại, là thành viên có trách nhiệm với cộng đồng quốc tế. Đặc biệt, Việt Nam coi trọng quan hệ với các nước láng giềng, các đối tác quan trọng và bạn bè truyền thống, đặc biệt là Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN).

ASEAN luôn là ưu tiên chiến lược trong chính sách đối ngoại của Việt Nam. Trong khuôn khổ hợp tác song phương, Việt Nam duy trì mối quan hệ hữu nghị vĩ đại, tình đoàn kết đặc biệt, hợp tác toàn diện và gắn kết chiến lược với Lào; mối quan hệ láng giềng tốt đẹp, hữu nghị truyền thống, hợp tác toàn diện, bền vững lâu dài với Campuchia; thiết lập quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện với Indonesia, Malaysia, Singapore và Thái Lan; Đối tác chiến lược tăng cường với Philippines; Đối tác toàn diện với Brunei, Myanmar; quan hệ hữu nghị và hợp tác với Timor-Leste.

Trong khuôn khổ hợp tác đa phương ASEAN, Việt Nam tích cực thúc đẩy các khuôn khổ hợp tác đi vào chiều sâu, ổn định, tin cậy và bền vững hơn; tham gia chủ động, có trách nhiệm vào xử lý các vấn đề chung của khu vực và quốc tế. Việt Nam luôn cam kết nỗ lực hết mình cùng các thành viên trong đại gia đình ASEAN giữ vững đoàn kết, phát huy thực chất vai trò trung tâm của ASEAN, đề cao luật lệ, đối thoại và hợp tác.

Trên cơ sở đó, hợp tác giữa Bộ Công an Việt Nam với cơ quan thực thi pháp luật các nước ASEAN trong phòng, chống tội phạm nói chung, tội phạm truy nã nói riêng đã không ngừng được củng cố và phát triển, đóng góp tích cực trong sự nghiệp bảo vệ lợi ích, an ninh quốc gia từ sớm, từ xa, ngoài biên giới lãnh thổ.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng hiện nay, tình hình tội phạm xuyên quốc gia nói chung, tội phạm truy nã nói riêng diễn biến phức tạp và trở thành một thách thức lớn đối với cơ quan thực thi pháp luật các nước trong khu vực và trên toàn thế giới. Thực tiễn công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm xuyên quốc gia cho thấy hoạt động của các đối tượng phạm tội rất chuyên nghiệp, có tổ chức với sự kết hợp giữa thủ đoạn phạm tội truyền thống và sử dụng công nghệ cao.

Đồng thời, tình trạng tội phạm truy nã và tội phạm lợi dụng địa bàn các quốc gia thành viên ASEAN để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật tiếp tục gia tăng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến tính nghiêm minh của pháp luật, làm suy giảm sức mạnh của hệ thống tư pháp hình sự. Tại Việt Nam, tình hình đối tượng truy nã trốn ra nước ngoài, đối tượng truy nã quốc tế trốn vào Việt Nam ngày càng gia tăng; tội phạm do người nước ngoài thực hiện tại Việt Nam và người Việt Nam vi phạm pháp luật ở nước ngoài diễn biến phức tạp.

Về kết quả hợp tác đấu tranh với tội phạm truy nã: Từ đầu năm 2026 đến nay, thông qua công tác phối hợp xác minh, truy bắt, dẫn giải đối tượng truy nã với Cảnh sát các nước ASEAN qua kênh hợp tác INTERPOL, ASEANAPOL, Công an các đơn vị, địa phương đã tiếp nhận, bắt giữ 99 đối tượng truy nã của Việt Nam từ các nước ASEAN. Cụ thể: tiếp nhận từ Campuchia 69 đối tượng; Lào 18 đối tượng; Thái Lan 10 đối tượng; Myanmar 01 đối tượng; Malaysia 01 đối tượng.

Về kết quả xác minh, truy bắt các đối tượng truy nã các nước nghi trốn vào Việt Nam: Công an các đơn vị, địa phương đã bắt, bàn giao/trục xuất, dẫn độ cho nước ngoài 103 đối tượng truy nã của nước ngoài; trong đó, bàn giao cho Singapore 01 đối tượng và bàn giao cho Campuchia 01 đối tượng.

Bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình hợp tác giữa hai bên vẫn còn một số tồn tại, hạn chế xuất phát từ vấn đề pháp lý, cơ chế phối hợp còn chưa kịp thời và thực sự hiệu quả. Thực trạng nêu trên đặt ra nhiều khó khăn, thách thức và yêu cầu nâng cao hiệu quả hợp tác đấu tranh phòng, chống tội phạm truy nã tại khu vực ASEAN.

Trên cơ sở đó, Việt Nam đã đề xuất sáng kiến lãnh đạo các nước ASEAN thông qua “Tuyên bố của các nhà lãnh đạo ASEAN về nâng cao hiệu quả hợp tác truy bắt tội phạm truy nã” tại Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 47, được tổ chức vào tháng 10/2025 tại Malaysia. Tuyên bố nhằm mục đích:

(i) Khẳng định cam kết của Việt Nam tham gia tích cực và có trách nhiệm trong các khuôn khổ hợp tác của ASEAN nói chung và hợp tác trong lĩnh vực phòng, chống tội phạm xuyên quốc gia nói riêng;

(ii) Nâng cao vị thế và phát huy vai trò nòng cốt, định hình, dẫn dắt của Bộ Công an Việt Nam trong cơ chế hợp tác đa phương ASEAN về đấu tranh với tội phạm truy nã - một vấn đề nóng trong khu vực;

(iii) Nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế trong đấu tranh với tội phạm lợi dụng lãnh thổ nước này để phạm tội tại nước kia cũng như xác minh, truy bắt tội phạm truy nã của nước này lẩn trốn tại nước kia.

Thông qua Tuyên bố này thể hiện sự thống nhất nhận thức và hành động giữa các nước ASEAN trong nỗ lực đấu tranh chống các loại tội phạm xuyên quốc gia và không để địa bàn nước này là nơi đứng chân của tội phạm ở nước kia trên tinh thần “Vì một ASEAN không tội phạm”, góp phần hiện thực hóa một khu vực ASEAN an toàn, ổn định và thịnh vượng. Đồng thời, nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế giữa cơ quan thực thi pháp luật các nước ASEAN trong điều tra, truy vết các hoạt động phạm tội cũng như xác minh, truy bắt tội phạm của nước này lẩn trốn ở nước kia.

Dự báo trong thời gian tới, tình hình thế giới, khu vực tiếp tục biến động nhanh chóng, phức tạp, khó lường, tác động trực tiếp đến an ninh, trật tự các nước trong khu vực ASEAN... Với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ, đặc biệt trí tuệ nhân tạo, hoạt động tội phạm xuyên quốc gia, đặc biệt là tội phạm truy nã ngày càng tinh vi, khó phát hiện, tác động đa chiều, trực tiếp đến ổn định, an toàn xã hội của khu vực.

Trong bối cảnh đó, Bộ Công an Việt Nam và các nước ASEAN cần tiếp tục củng cố và đẩy mạnh hợp tác trong lĩnh vực an ninh và thực thi pháp luật lên tầm cao mới, tập trung vào một số nội dung trọng tâm sau đây:

Một là, nghiên cứu xây dựng cơ chế hợp tác chính thức giữa các nước thành viên ASEAN trong xác minh, truy bắt và bàn giao nhanh các đối tượng truy nã của nước này nghi lẩn trốn ở nước kia thông qua thiết lập đường dây nóng, tổ chức Hội nghị định kỳ; trước mắt là "Hội nghị lãnh đạo cơ quan thực thi pháp luật các nước ASEAN về hợp tác đấu tranh với tội phạm truy nã" do Bộ Công an Việt Nam chủ trì tổ chức tại Hà Nội, từ ngày 29/9 - 2/10/2026.

Hai là, tăng cường trao đổi, phối hợp tháo gỡ khó khăn, vướng mắc do sự khác biệt về pháp luật, trình tự, thủ tục trong thu thập tài liệu, chứng cứ phục vụ điều tra, xử lý vụ án, vụ việc truy bắt đối tượng truy nã; triển khai hiệu quả các điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế trong đấu tranh với tội phạm truy nã mà Việt Nam và các nước ASEAN đã tham gia ký kết hoặc trở thành thành viên, đặc biệt là Hiệp định tương trợ tư pháp về hình sự giữa các nước ASEAN (2004); đề nghị các nước ASEAN sớm phê chuẩn Hiệp định ASEAN về dẫn độ (2025).

Ba là, tiếp tục phối hợp triển khai hiệu quả, thực chất "Tuyên bố của các nhà lãnh đạo ASEAN về nâng cao hiệu quả hợp tác truy bắt tội phạm truy nã" năm 2025; những kết quả đạt được tại "Hội nghị lãnh đạo cơ quan thực thi pháp luật các nước ASEAN về hợp tác đấu tranh với tội phạm truy nã", trọng tâm là Tuyên bố chung Hội nghị và Kế hoạch hành động chung ASEAN về tăng cường hợp tác đấu tranh với tội phạm truy nã.

Bốn là, tăng cường hợp tác nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ làm công tác phòng, chống tội phạm xuyên quốc gia, tội phạm truy nã; đẩy mạnh hợp tác trong tổ chức các Hội nghị, Hội thảo nhằm chia sẻ và trao đổi những kinh nghiệm thực tiễn quý báu trong đấu tranh phòng, chống tội phạm xuyên quốc gia.

Năm là, tăng cường nghiên cứu phối hợp tổ chức các đợt cao điểm phòng, chống tội phạm xuyên quốc gia, truy bắt đối tượng truy nã quốc tế và đấu tranh chuyên án chung một cách phù hợp; định kỳ tiến hành sơ, tổng kết để đánh giá, rút kinh nghiệm, phát huy những ưu điểm và xác định những vấn đề còn tồn tại, hạn chế để tiếp tục chỉ đạo, khắc phục và nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh với tội phạm truy nã quốc tế.

(*) Tít do Báo Pháp luật Việt Nam đặt

Thượng tướng Lê Văn Tuyến, Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Công an