Quyền Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn: Đại học phải dẫn dắt nhân lực khoa học công nghệ

Tạo hành lang pháp lý triển khai Nghị quyết 57

Theo Quyền Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn, Nghị quyết 57 đặt ra nhiều nhiệm vụ trọng tâm, trong đó phát triển nguồn nhân lực khoa học công nghệ và thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo là hai trụ cột then chốt.

Theo Quyền Bộ trưởng, các cơ sở giáo dục đại học giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc thực hiện đồng thời hai nhiệm vụ này, bởi đây vừa là nơi đào tạo nguồn nhân lực, vừa là trung tâm nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo. Năng lực khoa học công nghệ không chỉ phụ thuộc vào hạ tầng nghiên cứu hay nguồn lực đầu tư mà yếu tố quyết định chính là đội ngũ nhân lực. Vì vậy, việc triển khai thành công Nghị quyết 57 phụ thuộc rất lớn vào vai trò của hệ thống giáo dục đại học.

Quyền Bộ trưởng đề nghị các cơ sở giáo dục đại học tập trung đánh giá những chuyển biến và điểm nhấn trong quá trình triển khai Nghị quyết 57 thời gian qua, từ hoàn thiện thể chế, chính sách đến phát triển hạ tầng nghiên cứu, nguồn nhân lực và chuyển đổi số.

Bên cạnh đó, cần rà soát việc thực hiện các mục tiêu lớn trong phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, đặc biệt là đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao; mở rộng đào tạo các ngành STEM; phát triển đào tạo sau đại học và tiến sĩ; đồng thời đánh giá mức độ đáp ứng của các cơ chế, chính sách hiện hành.

Quyền Bộ trưởng cũng nhấn mạnh yêu cầu thực hiện hiệu quả chính sách thu hút nhân tài, nhất là các nhà khoa học xuất sắc, chuyên gia giỏi từ nước ngoài và từ doanh nghiệp; phát triển hạ tầng nghiên cứu như phòng thí nghiệm, hạ tầng tính toán và cơ sở dữ liệu khoa học; tăng cường hợp tác “Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp”, huy động nguồn lực cho nghiên cứu và đẩy mạnh chuyển đổi số.

Theo Cục trưởng Cục Khoa học, Công nghệ và Thông tin Phạm Quang Hưng, việc triển khai Nghị quyết 57 tại các cơ sở giáo dục đại học trực thuộc Bộ GD&ĐT đã đạt được những kết quả bước đầu.

Về hoàn thiện thể chế, năm 2025 Bộ GD&ĐT phối hợp với các cơ quan của Chính phủ và Quốc hội xây dựng, trình thông qua 30 luật liên quan đến chuyển đổi số, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Chính phủ cũng ban hành 68 nghị định và 60 thông tư, tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho phát triển các lĩnh vực này. Bộ GD&ĐT đồng thời ban hành hoặc trình ban hành nhiều văn bản quan trọng, hoàn thành 205/213 nhiệm vụ được giao.

Trong phát triển nguồn nhân lực, Bộ đã ban hành chuẩn chương trình đào tạo vi mạch bán dẫn, kỹ sư và thạc sĩ tài năng STEM; đồng thời xây dựng chuẩn đào tạo điện hạt nhân và đường sắt. Quy mô đào tạo STEM tiếp tục tăng mạnh, với hơn 685.800 sinh viên khối công nghệ - kỹ thuật trong năm học 2024 - 2025.

Về nghiên cứu khoa học, các cơ sở giáo dục đại học đã đăng ký 57 chương trình khoa học công nghệ, trong đó có 2 chương trình đã được phê duyệt và triển khai. Hệ thống các trường đã hình thành 184 phòng thí nghiệm có mức đầu tư từ 10 tỷ đồng trở lên, dù số lượng phòng thí nghiệm hiện đại quy mô lớn vẫn còn hạn chế. Hợp tác “Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp” cũng được đẩy mạnh, với sự tham gia của các trường vào 13 mạng lưới trung tâm đào tạo xuất sắc và tài năng về công nghệ 4.0.

Trong chuyển đổi số, Bộ GD&ĐT đã xây dựng cơ sở dữ liệu ngành Giáo dục với hàng triệu học bạ và văn bằng số, kết nối dữ liệu từ 479 cơ sở đào tạo, góp phần thúc đẩy quản lý và phát triển giáo dục trong môi trường số.

Sớm tháo gỡ những “điểm nghẽn”

Cùng đó, đại diện nhiều cơ sở giáo dục đại học khẳng định Nghị quyết 57 đã trở thành “đòn bẩy” quan trọng, tạo động lực mới cho hoạt động đào tạo, nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo trong toàn hệ thống.

GS.TS Trần Thanh Hải, Hiệu trưởng Trường Đại học Mỏ - Địa chất cho biết, nhờ tác động của Nghị quyết 57 cùng các cơ chế liên quan, nhà trường không chỉ hoàn thành chỉ tiêu tuyển sinh mà nhiều ngành công nghệ trọng điểm cũng tăng trưởng mạnh, cho thấy niềm tin của xã hội vào định hướng đào tạo mới.

PGS.TS Hoàng Tùng, Hiệu trưởng Đại học Xây dựng Hà Nội cho rằng, Nghị quyết 57 đã góp phần thay đổi nhận thức trong nhà trường, thúc đẩy hợp tác “Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp” và chuyển đổi số. Nhà trường tập trung phát triển các nhóm nghiên cứu về vật liệu mới, công nghệ xây dựng, môi trường, trí tuệ nhân tạo và bản sao số; xây dựng các trung tâm xuất sắc, đẩy mạnh sở hữu trí tuệ và chuẩn hóa quy trình quản trị. Tuy nhiên, vẫn còn những “điểm nghẽn” như cơ chế ưu đãi doanh nghiệp chưa đủ cụ thể, sự phối hợp giữa các trường còn hạn chế và thiếu kiến trúc tổng thể cho hệ thống dữ liệu trong chuyển đổi số.

PGS.TS Nguyễn Đức Sơn, Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, các trường sư phạm có thế mạnh về khoa học giáo dục và khoa học cơ bản, có thể đóng góp tích cực vào việc triển khai Nghị quyết 57. Ông đề xuất thúc đẩy nghiên cứu khoa học giáo dục, sớm triển khai Chương trình khoa học giáo dục quốc gia giai đoạn 2025 - 2030, đồng thời tăng cường đầu tư phòng thí nghiệm và đẩy mạnh giáo dục STEM trong phổ thông.

Để các trường phát huy tối đa tiềm năng, các đại biểu kiến nghị Bộ GD&ĐT xây dựng kiến trúc dữ liệu dùng chung cho toàn ngành nhằm kết nối, chia sẻ học liệu số và tránh đầu tư dàn trải; đồng thời cụ thể hóa cơ chế ưu đãi để thu hút doanh nghiệp tham gia đầu tư cho giáo dục đại học, sớm ban hành hướng dẫn ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giảng dạy và quản lý.