"Tống cựu nghinh tân" tái hiện nghi lễ cung đình đón xuân

Tết Nguyên đán là lễ tết lớn nhất và thiêng liêng nhất của người Việt, còn được gọi là “Tết cả”, “Tết ta” hay “Tết âm lịch”. Đây là thời khắc mở đầu năm mới, đánh dấu sự chuyển giao giữa năm cũ và năm mới, là dịp khép lại những việc đã qua và gửi gắm ước vọng về một năm an lành, tốt đẹp.

Theo truyền thống, Tết bắt đầu từ ngày 23 tháng Chạp và kết thúc vào mùng 7 tháng Giêng với nhiều nghi lễ diễn ra cả trong cung đình lẫn dân gian.

Tại Thăng Long - kinh đô của các triều đại phong kiến Việt Nam, văn hóa Tết mang sắc thái đặc biệt, là sự hội tụ và giao thoa giữa văn hóa cung đình và văn hóa dân gian.

Dưới chế độ quân chủ, nhà vua được coi là người đại diện cho muôn dân, cho sự hưng thịnh và bền vững của quốc gia. Vì vậy, hệ thống nghi lễ Tết cung đình được hình thành với quy mô chặt chẽ, trang nghiêm, thể hiện quyền uy tối cao của triều đình và khát vọng quốc thái dân an.

Lãnh đạo Thành phố và các đại biểu đã cùng thực hiện các nghi lễ "Tống cựu nghinh tân" tái hiện nghi thức, phong tục dân gian và cung đình độc đáo (ảnh Phạm Sỹ).

Theo sử liệu, vào thời Lê Trung hưng, các nghi lễ Tết cung đình diễn ra liên tục từ cuối tháng Chạp đến mùng 7 tháng Giêng, gồm nhiều nghi thức như: lễ cúng Táo quân, lễ Tiến lịch, lễ Tiến xuân ngưu, lễ phất thức, lễ cáp hưởng, lễ thướng tiêu (dựng cây nêu), lễ trừ tịch, lễ Chính đán, lễ chúc thọ nhà vua, lễ tế giao, lễ khai hạ, lễ khai ấn…

Trong đó, lễ Tiến lịch, lễ Tiến xuân ngưu, lễ thướng tiêu và lễ Chính đán được xem là những nghi lễ quan trọng nhất.

Trong khuôn khổ chương trình, Ban tổ chức đã tái hiện tiêu biểu một số nghi lễ gắn với ngày 23 tháng Chạp. Nổi bật là nghi lễ Tiến lịch – nghi thức mang ý nghĩa nhà vua thay trời ban lịch cho dân. Dưới các triều đại, việc làm lịch được giao cho những cơ quan chuyên trách như Thái Sử cục (thời Trần) hay Tư Thiên Giám (thời Lê).

Sau khi biên soạn, lịch được dâng vua duyệt, rồi in ấn để sử dụng trong triều đình và ban phát tới các địa phương. Theo lệ xưa, ngày 24 tháng Chạp, triều đình tổ chức lễ Tiến lịch trang trọng tại sân rồng điện Kính Thiên.

Theo phong tục của người Việt, Tết Nguyên đán là thời khắc đánh dấu sự chuyển giao giữa năm cũ và năm mới. Tết Nguyên đán không chỉ gói gọn trong mấy ngày đầu năm mới, mà thường bắt đầu từ đầu tháng Chạp kéo dài đến ngoài tháng Giêng với nhiều nghi lễ quan trọng.

Trong văn hóa dân gian, thả cá chép là thể hiện mong muốn sự may mắn và thăng hoa, gắn với ước vọng về sự hanh thông, thịnh vượng trong năm mới (ảnh Phạm Sỹ).

Các lễ trước Tết thể hiện rõ ý nghĩa “Tống cựu nghinh Tân”, tiễn cái cũ đi để đón năm mới về, bao gồm cả một chuỗi các lễ như: Lễ tiến lịch, ban sóc, Lễ Tiến Xuân Ngưu (vào tiết lập xuân trước Tết), Lễ phất thức (lau ấn tín), Lễ thướng tiêu (dựng cây nêu).

Các nghi lễ trong triều đình rất phong phú, được thực hiện nghiêm cẩn thể hiện sự tôn kính lẽ tự nhiên của Trời - Đất, xoay quanh việc tiễn năm cũ đi và đón năm mới đến, cầu mong một năm mới mưa thuận gió hòa, nhà nhà an vui, no ấm.

Bên cạnh đó, nghi lễ thướng tiêu (dựng cây nêu) cũng được giới thiệu nhằm tái hiện không khí Tết xưa trong hoàng cung. Theo ghi chép, cây nêu được dựng trước tiên trong cung vua, phủ chúa và dinh thự quan lại, sau đó mới đến nhà dân.

Trên ngọn nêu thường treo phướn, khánh đất hoặc linh vật, mang ý nghĩa trừ tà, cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt và một năm mới an lành. Chương trình còn tái hiện nghi lễ thả cá chép tiễn ông Công, ông Táo về trời – một phong tục quen thuộc của người Việt vào ngày 23 tháng Chạp.

Trong văn hóa dân gian, thả cá chép là thể hiện mong muốn sự may mắn và thăng hoa, gắn với ước vọng về sự hanh thông, thịnh vượng trong năm mới. Ngoài ra, nghi lễ đổi gác trong hoàng cung cũng được giới thiệu, góp phần làm rõ đời sống cung đình và kỉ luật nghiêm ngặt trong việc bảo vệ cấm thành Thăng Long dưới các triều đại phong kiến.

Thông qua hoạt động tái hiện các nghi lễ cung đình, chương trình không chỉ giúp công chúng hiểu rõ hơn về Tết Nguyên đán xưa nơi hoàng cung, mà còn góp phần lan tỏa giá trị di sản văn hóa, làm sống lại không gian Tết truyền thống trong lòng di sản Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội.

Trong không gian di sản, sự tham gia của các đại biểu, khách quốc tế, nhà khoa học, nhân dân và du khách không chỉ minh chứng cho sức lan tỏa của văn hóa Việt mà còn đồng thời khẳng định cam kết của thành phố Hà Nội trong việc bảo tồn, phát huy các giá trị di sản - tài sản vô giá của nhân loại.