Trước cổng chùa, người ta tin mình sẽ không bị bỏ rơi

Trưa 10/5, người con gái thuê taxi đưa cha đến cửa chùa rồi rời đi. Ảnh: VTC News cắt từ clip

Cửa chùa trong tâm thức người Việt

Những ngày qua, câu chuyện một cụ ông già yếu được đưa tới chùa rồi để lại cùng lá thư “xin cưu mang” khiến dư luận không khỏi xót xa. Nhiều người phẫn nộ trước hành động của người con. Nhiều người khác lại lặng đi khi biết hoàn cảnh gia đình được cho là đang rơi vào kiệt quệ vì bệnh tật và gánh nặng chăm sóc kéo dài.

Nhưng giữa rất nhiều tranh cãi, có một chi tiết đáng suy nghĩ hơn cả: Giữa lúc bế tắc nhất, người phụ nữ ấy đã tìm đến chùa. Không phải bệnh viện. Không phải cơ quan nào khác. Mà là cửa chùa.

Điều đó phản chiếu một nét rất sâu trong tâm thức người Việt từ bao đời nay. Chùa chưa bao giờ chỉ là nơi thờ Phật hay thực hành tín ngưỡng. Trong đời sống dân gian, chùa còn là nơi người ta tìm đến khi lòng mình không còn biết nương tựa vào đâu nữa.

Có người lên chùa sau một biến cố gia đình. Có người ngồi lặng hàng giờ nơi sân chùa sau khi mất người thân. Có người tìm tới tiếng chuông chùa giữa những tháng ngày trầm cảm và cô độc. Và, cũng có những mảnh đời khốn khó từng được cửa thiền dang tay che chở.

Trong ký ức của nhiều thế hệ người Việt, chùa luôn là nơi gắn với sự bình an, lòng từ và cảm giác được đón nhận. Người ta có thể không hiểu hết giáo lý nhà Phật. Nhưng người ta tin rằng trước cổng chùa, ít nhất mình sẽ không bị xua đuổi.

Có lẽ chính niềm tin ấy đã khiến rất nhiều người trong lúc tuyệt vọng nhớ tới cửa chùa như nơi nương náu cuối cùng.

Người ta tìm đến chùa không phải vì chùa giàu

Thực tế, hiện nay không phải ngôi chùa nào ở Việt Nam cũng đều có điều kiện vật chất dư dả. Nhiều chùa vùng quê còn rất khó khăn. Các thầy, các sư cô vừa tu học, vừa làm công quả, vừa chăm lo Phật sự và các hoạt động thiện nguyện trong khả năng của mình.

Nhưng mỗi khi xã hội xuất hiện những mảnh đời bất hạnh, người ta vẫn thường nghĩ tới chùa đầu tiên. Bởi điều mà con người tìm kiếm đôi khi không phải là vật chất. Mà là lòng từ.

Trong vụ việc ở Hải Phòng, điều khiến nhiều người xúc động không chỉ là hoàn cảnh của cụ ông, mà còn là cách ứng xử của nhà chùa. Vị trụ trì không chọn thái độ gay gắt hay trách móc. Nhà chùa vẫn tạm thời chăm sóc cụ ông trong lúc chờ gia đình tới đón về, đồng thời chia sẻ rằng hoàn cảnh của người con “cũng quá khổ rồi”.

Chính sự bình tĩnh ấy khiến nhiều người suy nghĩ. Bởi từ bi trong đạo Phật không phải là vội vàng phán xét một con người chỉ qua một hành động. Từ bi là khả năng nhìn sâu hơn để thấy nỗi khổ phía sau hành động ấy.

Trong giáo lý nhà Phật, mọi sự đều hình thành từ nhân duyên và hoàn cảnh. Không có khổ đau nào xuất hiện một cách đơn lẻ. Một người đi tới bước đường cùng thường đã mang trong lòng rất nhiều áp lực, sợ hãi và bất lực mà người ngoài không dễ nhìn thấy.

Điều đó không có nghĩa cái sai trở thành đúng. Nhưng, nó nhắc con người biết chậm lại trước khi kết án nhau bằng sân hận.

Có một thực tế rất đáng suy nghĩ là trong xã hội hôm nay, khi con người rơi vào bế tắc tinh thần, nơi họ nghĩ tới đầu tiên nhiều khi vẫn là chùa. Không phải vì chùa có nhiều tiền, mà vì chùa được tin là nơi còn giữ lòng thương.

Người đàn ông ngoài 70 tuổi đang nghỉ ngơi trong chùa. Ảnh: VTC News cắt từ clip

Cửa chùa không thể gánh hết khổ đau xã hội

Từ bao đời nay, Phật giáo Việt Nam luôn đồng hành cùng dân tộc trong những lúc khó khăn. Nhiều ngôi chùa cưu mang trẻ mồ côi, giúp đỡ người nghèo, chăm sóc người già neo đơn, hỗ trợ bệnh nhân khó khăn hay dang tay với những mảnh đời bất hạnh.

Cửa chùa vì thế trở thành biểu tượng của sự che chở trong lòng cộng đồng. Nhưng cũng cần nhìn nhận rằng lòng từ bi của nhà chùa không thể thay thế hoàn toàn trách nhiệm của gia đình và xã hội.

Một ngôi chùa không phải viện dưỡng lão. Các tăng ni không phải đội ngũ y tế chuyên nghiệp. Việc chăm sóc người già bệnh nặng hay mất khả năng tự sinh hoạt trong thời gian dài đòi hỏi rất nhiều nguồn lực, nhân lực và điều kiện chuyên môn. Nếu mọi khổ đau cuối cùng đều dồn về cửa chùa, thì gánh nặng ấy sẽ ngày càng lớn hơn.

Điều xã hội cần không chỉ là ca ngợi lòng tốt của nhà chùa sau mỗi câu chuyện gây xúc động. Điều quan trọng hơn là phải nhìn thấy những khoảng trống đang tồn tại trong đời sống hiện đại: áp lực chăm sóc người già, sự cô độc của nhiều gia đình bệnh tật, những người kiệt quệ cả kinh tế lẫn tinh thần mà không biết tìm sự hỗ trợ ở đâu.

Có thể, điều day dứt nhất từ câu chuyện ở Hải Phòng không nằm ở cơn phẫn nộ trên mạng xã hội. Mà nằm ở chỗ giữa lúc tuyệt vọng nhất, nhiều người vẫn tin rằng chỉ có cửa chùa là nơi cuối cùng họ còn có thể tìm tới.

Niềm tin ấy rất đẹp. Nhưng sẽ tốt hơn biết bao nếu một ngày nào đó, không ai phải mang theo nỗi tuyệt vọng đến trước cổng chùa chỉ vì họ không còn nơi nào khác để nương tựa. Thay vì lên án, mọi người hãy dành một chút tài vật để hỗ trợ cho gia đình đang đau khổ đó chăng?