Bàn về khái niệm văn hiến và văn hiến Thăng Long, GS.TS Đặng Cảnh Khanh, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Thanh niên cho hay: Trước hết phải nói rằng, phương Tây không có khái niệm văn hiến. Chỉ trong lịch sử lâu đời của Việt Nam, Trung Quốc và những nước chịu ảnh hưởng của Nho giáo, khái niệm văn hiến mới được dùng. Ở Việt Nam, từ văn hiến xuất hiện lần đầu tiên trong bài Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi (1428): “Như nước Đại Việt ta từ trước/Vốn xưng nền văn hiến đã lâu”.
Xưa nay, văn hiến được hiểu với một nội dung khá rộng. Nó thể hiện bản sắc của dân tộc Việt Nam so với bản sắc của dân tộc khác trước hết là ở núi sông bờ cõi đã chia và sau đó cũng còn là ở phong tục “Bắc, Nam cũng khác”. Bản sắc ấy cũng không chỉ ở truyền thống văn hóa Việt Nam qua các thời kỳ mà còn ở sự tiếp nối không ngừng của các thế hệ anh hùng hào kiệt trong lịch sử Việt Nam.
GS.TS Đặng Cảnh Khanh, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Thanh niên phát biểu tại Hội thảo.
Chúng ta có thể khẳng định rằng khái niệm văn hiến là bao hàm không chỉ nội dung văn hóa, văn minh mà còn chứa dựng một yếu tố quan trọng nữa, đó là những hiền tài của đất nước. Nền văn hiến của một dân tộc bao gồm cả trình độ văn hóa và số lượng hiền tài của dân tộc ấy.
Theo GS.TS Đặng Cảnh Khanh, văn hiến theo cách hiểu ở Việt Nam, kể từ Nguyễn Trãi, là trạng thái phát triển nhất định của một dân tộc, gắn liền với ý chí tự tôn dân tộc, trình độ cao của văn hóa, tri thức và học vấn, tinh thần tình cảm và nhận thức của dân tộc ấy thông qua hoạt động cống hiến cho xã hội của một đội ngũ những người hiền tài. Nói theo Nho giáo, văn hiến chính là trí và nhân, là sự biểu hiện tập trung nhất của trí tuệ và con người của dân tộc ấy.
Nếu Nguyễn Trãi đã khái quát những truyền thống tốt đẹp tạo nên sức mạnh tinh thần bất diệt của dân tộc ta, thì có thể hiểu rằng, sức mạnh ấy cũng tập trung ở văn hiến Thăng Long. Văn hiến Thăng Long chính là sự kết tinh, sự thu nhỏ của văn hiến dân tộc và là biểu hiện tập trung nhất của nền văn hiến dân tộc ấy. Chính vì vậy, nói tới văn hiến Thăng Long là nói tới văn hóa Thăng Long kết hợp với kẻ sĩ Thăng Long, những hiền tài của đất Thăng Long vậy.
Với tính chất trung tâm và hội tụ của mình, GS.TS Đặng Cảnh Khanh cho rằng, chúng ta cũng không nên nhìn nhận văn hiến Thăng Long - Hà Nội, con người Hà Nội bằng con mắt tĩnh mà cần phải hiểu nó như một khái niệm động. Văn hiến Thăng Long - Hà Nội là sự hợp lưu của con người ở nhiều vùng miền là tinh hoa của góp lại mà có. Nhà Lý quê ở Kinh Bắc, đã đưa văn hóa phật giáo về góp mặt với Thăng Long. Nhà Trần quê ở Tức Mặc đã góp thiên tài về tổ chức quân sự ở đất Thiên Trường cho Thăng Long… Tất cả đã bổ sung cho Thăng Long, góp phần làm nên thành tựu đa dạng của văn hóa Thăng Long Hà Nội trong văn hóa Việt Nam.
GS.TS Đặng Cảnh Khanh dẫn lời GS Nguyễn Huệ Chi cũng cho rằng, chính môi trường văn hóa Thăng Long - Hà Nội “đã có một ưu thế riêng vừa cải biến nhanh chóng cốt cách của những con người nhập cư, biến họ thành người Hà Nội, vừa chưng cất, tinh lọc mọi sản phẩm mà họ sáng tạo để sớm trở thành những giá trị mới mẻ, khác xa với văn hóa gốc rễ nơi họ ra đời” . Ông cũng nhắc lại lời của sử gia Ngô Thì Sĩ khi nói về trường hợp của Lê Quý Đôn đã cho rằng phải thông qua môi trường học vấn của Kinh đô Thăng Long thì Lê Quý Đôn mới có thể trở thành một ông Bảng nhãn uyên bác đến như vậy, mà “nếu chỉ ở Thái Bình thôi thì quyết không bao giờ có được”.
GS.TS Đặng Cảnh Khanh khẳng định, dưới góc độ văn hóa, cần xây dựng không gian văn hóa cho Thăng Long - Hà Nội, gồm 4 chiều cạnh. Thứ nhất, chiều cộng cảm (tính hội tụ và lan tỏa): Thăng Long - Hà Nội, một mặt là nơi tiếp thu, chắt lọc, lưu giữ và phát triển tinh hoa văn hóa của các vùng khác, nhưng một mặt khác lại ảnh hưởng tới sự phát triển văn hóa của toàn khu vực.
Thứ hai, chiều sáng tạo: Thăng Long - Hà Nội phải là trung tâm của sự sáng tạo văn hóa, và khi ấy phải được tạo điều kiện phát triển tốt nhất, tăng sáng tạo trong không gian văn hóa. Thứ ba, chiều nhân văn, văn hóa Thăng Long - Hà Nội phải nhân văn và phải chống lại phản nhân văn.
Cuối cùng, chiều lịch đại, phải kế tục những nét đẹp của Thăng Long cổ xưa, giữ được nét thanh lịch của Thăng Long xưa, hiện đại hóa lên thành những nét đẹp tầng lớp văn hóa của Hà Nội ngày nay.
Cuối cùng, GS.TS Đặng Cảnh Khanh mong rằng, chúng ta phải có trách nhiệm nghiên cứu, tìm hiểu những nguyên nhân lịch sử đã tạo nên văn hiến Việt Nam và văn hiến Thăng Long. Việc lịch sử đã trao cho mảnh đất Thăng Long - Hà Nội sứ mệnh làm trung tâm kinh tế, chính trị, xã hội và văn hóa của cả nước, đó là vinh dự của mảnh đất và con người Thủ đô. Chúng ta, những người Hà Nội cần có trách nhiệm giữ gìn, phát triển và truyền lại những giá trị tốt đẹp của văn hiến Thăng Long không phải chỉ cho các thế hệ tương lại của Thủ đô mà còn cho cả đất nước.
Theo dõi chúng tôi trên:
PLM - Liên quan vụ án cố ý gây thương tích giữa bị cáo Nguyễn Mạnh Tường sinh năm 1981, trú tại: 48C Vạn Thành, Phường Cam Ly - Đà Lạt, tỉnh Lâm Đồng, và bị cáo Nguyễn Thị Hạnh sinh năm 1972, có địa chỉ tại 83C Lâm Viên, Phường Cam Ly – Đà Lạt, Lâm Đồng. Ngày 9.6, Toà án Nhân dân khu vực 1 – Lâm Đồng nhận thấy vụ án có tính chất phức tạp, khi lời khai của các bị cáo mâu thuẫn, nhiều điểm chưa được làm rõ, vì vậy sau khi nghị án HĐXX đã quyết định trả hồ sơ vụ án để điều tra bổ sung làm rõ.
(PLM) - Quảng cáo rầm rộ, tung hô là "hàng chính hãng", " hàng chất lượng cao" , thương hiệu mũ bảo hiểm Masontex đã tạo nên một “ma trận” bủa vây người tiêu dùng trên các sàn thương mại điện tử. Thế nhưng, đằng sau những lời "quảng cáo có cánh" là hàng nghìn chiếc mũ bảo hiểm Mansontex không rõ nguồn gốc, xuất xứ và có dấu hiệu không đảm bảo chất lượng, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn đối với người tiêu dùng. Sau nhiều ngày truy vết mạng lưới kho vận, nhóm phóng viên đã phát hiện ra nơi những chiếc mũ Masontex được phân phối đi khắp nơi là từ tổng kho Laizanbao. Kho Laizanbao tọa lạc ngay trong khuôn viên của Trường Cao đẳng nghề số 2 - Bộ Quốc phòng, có địa chỉ khu Đồi Ấm, xã Vĩnh Thành, tỉnh Phú Thọ.
PLM - Trở lại công trường những ngày này, những ánh nhìn e ngại buộc phải nhường chỗ cho sự ngỡ ngàng trước một đại công trình rộn ràng. Không còn những hạng mục thi công dở dang thay vào đó là quyết tâm thực hiện công trình đang được đắp bồi từng ngày qua vôi vữa, kính thép và những giọt mồ hôi hối hả, minh chứng cho một lời cam kết đang bứt tốc tiến sát vạch đích.
(PLM) - Theo quy định của ngành y tế, xe cấp cứu muốn hoạt động phải được cấp phép, bảo đảm đầy đủ trang thiết bị chuyên dụng và có nhân viên y tế đi kèm. Tuy nhiên, thực tế ghi nhận tại khu vực Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức thời gian gần đây xuất hiện nhiều phương tiện cá nhân được hoán đổi công năng để vận chuyển bệnh nhân như xe cấp cứu, tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất an toàn.
(PLM) - Từ ngày 1/7/2026, việc thu bảo hiểm xã hội (BHXH), bảo hiểm y tế (BHYT), bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) và bảo hiểm tai nạn lao động - bệnh nghề nghiệp (TNLĐ-BNN) sẽ được thực hiện theo mức lương cơ sở mới là 2,53 triệu đồng/tháng theo quy định tại Nghị định 161/2026/NĐ-CP của Chính phủ.
PLM - Ngày 9/6, Bộ Tư pháp tổ chức Hội thảo lấy ý kiến dự thảo Hồ sơ dự án Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi). Sau gần 10 năm thi hành, Luật Đấu giá tài sản đã góp phần nâng cao tính công khai, minh bạch trong xử lý tài sản.
Minh Anh - Nguyễn Khánh
(PLM) - Trước làn sóng mạng xã hội ca ngợi tinh dầu dừa chữa nấm Candida, chuyên gia lên tiếng cảnh báo: đâu là sự thật khoa học, nguy cơ khi tự ý dùng và cách nhận biết thông tin sức khỏe sai lệch?
(PLM) - Đang vào thời điểm thu hoạch chính vụ, nhưng hàng trăm hecta dứa tại Thanh Hóa lại rơi vào cảnh tiêu thụ chậm, giá giảm sâu. Cùng với những đợt nắng nóng gay gắt kéo dài trong nhiều ngày qua, nhiều diện tích dứa bị nám vỏ, cháy quả rồi thối hỏng ngay trên đồng, khiến người nông dân đối mặt với nguy cơ thua lỗ nặng.
(PLM) - Theo phản ánh của người dân khu vực xóm Vé, xã Lương Sơn, tỉnh Phú Thọ về Dự án Khu đô thị sinh thái nghỉ dưỡng cao cấp Đông Trường Sơn do Công ty TNHH Legacy Riverside làm chủ đầu tư đang triển khai có dấu hiệu san lấp, cắm mốc lấn vào lòng sông, khiến không gian thoát lũ bị thu hẹp nguy cơ gây ngập lụt đối với các hộ dân vào mùa mưa lũ.
(PLM) - Hà Nội phát động Tháng hành động phòng, chống ma túy 2026, huy động cả hệ thống chính trị vào cuộc, quyết liệt trấn áp tội phạm, xây dựng xã phường không ma túy, vì một Thủ đô an toàn, văn minh.
