Tượng đài đại danh y Hải Thượng Lãn ông Lê Hữu Trác tại huyện Hương Sơn, Hà Tĩnh.
Một trong tứ trụ danh nhân văn hóa
Đại danh y Lê Hữu Trác hiệu Hải Thượng Lãn Ông sinh ra trong một gia đình có 6 tiến sĩ (quê tại xã Liêu Xá, huyện Yên Mỹ, tỉnh Hưng Yên). Tuy nhiên, cuộc đời ông phần nhiều (từ năm 26 tuổi đến lúc mất) gắn bó với quê mẹ ở thôn Bàu Thượng, xã Tĩnh Diệm, huyện Hương Sơn, phủ Đức Quang, trấn Nghệ An (nay là xã Quang Diệm, huyện Hương Sơn). Đây cũng là giai đoạn ông có duyên nghiệp với nghề y, hành nghề bốc thuốc và trở thành Đại danh Y của nước ta.
Nhà nghiên cứu văn hóa Việt cổ Lê Hữu Khánh, quyền Trưởng tộc dòng họ Lê Hữu gốc Liêu Xá cho biết, theo gia phả, có ghi chép rằng nếu tính từ đời thứ nhất, cụ Thủy tổ Lê Phúc Tiên thì đến nay dòng họ Lê Liêu Xá đã phát triển đến đời thứ 22.
Về đời thứ 9, trong gia phả và trên văn bia có ghi cụ Lê Hữu Mưu, xã Liêu Xá, huyện Đường Hào, đỗ Đệ tam giáp đồng tiến sĩ, khoa Canh Dần (1710), niên hiệu Vĩnh Thịnh thứ 6, có một trong ba vợ là cụ bà Bùi Thị Thưởng, quê ở Hương Sơn (Hà Tĩnh). Trong số anh chị em cùng mẹ do cụ Thưởng sinh ra có cụ Lê Hữu Tán (anh) và cụ Lê Hữu Trác (em). Gia phả lại ghi rất rõ rằng cụ Tán sinh vào giờ Tý ngày 14 tháng 2 năm Canh Tý (1720) và cụ Trác sinh vào giờ Dần ngày 12 tháng 11 năm Giáp Thìn (1724).
Lúc nhỏ Lê Hữu Trác theo cha lưu học ở đất Kinh kỳ Thăng Long. Ngày còn đi học, Lê Hữu Trác đã nổi tiếng là học trò hay chữ và đã thi đậu vào Tam trường. Năm 19 tuổi, cha mất nên ông phải thôi học về nhà chịu tang, ít lâu sau ông lại xung vào quân ngũ và theo nghiệp kiếm cung. Nhưng rồi nhận thấy đây là công việc không hợp với ý mình nên chỉ vài năm sau, nghe tin người anh cả mất, Lê Hữu Trác xin ra khỏi quân ngũ, lấy cớ về thay anh nuôi mẹ già 70 tuổi và mấy cháu mồ côi ở Hương Sơn (Hà Tĩnh).
Về Hương Sơn không lâu thì Lê Hữu Trác bị ốm nặng trong vòng 2-3 năm liền, chữa trị khắp nơi không khỏi. Chính trận ốm này là bước ngoặt quan trọng đối với cuộc đời Lê Hữu Trác và nghề thuốc Việt Nam. Sau nhiều năm tìm thầy chữa bệnh không kết quả, Lê Hữu Trác nhờ cáng đến nhà một thầy thuốc ở miền Rú Thành, thuộc xã Trung Cần, huyện Thanh Chương (nay là xã Nam Trung, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An) tên là Trần Độc.
Trong hơn một năm chữa bệnh, khi rảnh rỗi ông thường đọc "Phùng thị cẩm nang" và hiểu được chỗ sâu xa của sách thuốc. Ông Trần Độc thấy lạ, bèn đem hết những hiểu biết về y học truyền cho ông. Vốn là người thông minh học rộng, ông mau chóng hiểu sâu y lý, tìm thấy sự say mê ở sách y học, nhận ra nghề y không chỉ lợi ích cho mình mà có thể giúp người, giúp đời, nên ông quyết chí học thuốc.
Di sản đồ sộ
Ở Hương Sơn, ông làm nhà cạnh rừng đặt tên hiệu "Hải Thượng Lãn Ông". Hải Thượng là hai chữ đầu của tỉnh Hải Dương và phủ Thượng Hồng quê cha và cũng là xã Bầu Thượng quê mẹ. "Lãn Ông" nghĩa là "ông lười", ngụ ý lười biếng, chán ghét công danh, tự giải phóng mình khỏi sự ràng buộc của danh lợi, của quyền thế, tự do nghiên cứu y học, thực hiện chí hướng mà mình yêu thích gắn bó.
Mùa thu năm Bính Tý (1756), Lê Hữu Trác ra kinh đô mong tìm thầy để học thêm vì ông thấy y lý mênh mông nhưng không gặp được thầy giỏi, ông đành bỏ tiền mua một số phương thuốc gia truyền, trở về Hương Sơn "từ khước sự giao du, đóng cửa để đọc sách" (Tựa "Tâm lĩnh"), vừa học tập và chữa bệnh. Mười năm sau tiếng tăm của ông đã nổi ở vùng Hoan Châu.
Sau mấy chục năm tận tụy với nghề nghiệp, Hải Thượng Lãn ông đã nghiên cứu rất sâu lý luận Trung y qua các sách kinh điển: Nội kinh, Nam kinh, Thương hàn, Kim quỹ; tìm hiểu nền y học cổ truyền của dân tộc; kết hợp với thực tế chữa bệnh phong phú của mình, ông hệ thống hóa tinh hoa của lý luận Đông y cùng với những sáng tạo đặc biệt qua việc áp dụng lý luận cổ điển vào điều kiện Việt Nam, đúc kết nền y học cổ truyền của dân tộc.
Đại danh y Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác là một trong tứ trụ danh nhân văn hóa (Lê Hữu Trác, Nguyễn Du, Nguyễn Thiếp và Nguyễn Công Trứ) không chỉ của xứ Nghệ mà còn là của cả nước trong giai đoạn thế kỷ XVIII – XIX. Cuộc đời, sự nghiệp y học và sự nghiệp trước tác của ông đã để lại cho hậu thế một di sản đồ sộ mang tầm quốc tế như: “Hải Thượng y tông tâm lĩnh” gồm 28 tập, 66 quyển chắt lọc tinh hoa của y học cổ truyền, được đánh giá là công trình y học xuất sắc nhất trong thời trung đại Việt Nam và các cuốn “Lĩnh Nam bản thảo”, “Thượng kinh ký sự” không chỉ có giá trị về y học mà còn có giá trị văn học, lịch sử, triết học. Sau khi mất, ông được nhân dân và giới y học cả nước suy tôn là bậc "Y thánh của Việt Nam".
Năm 2024 tới là sẽ tròn 300 năm ngày sinh Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác (1724 - 2024). Nhằm tri ân những công lao, đóng góp, cống hiến của Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác đối với nền y học, văn học, văn hóa dân tộc, tỉnh Hà Tĩnh có chủ trương và chỉ đạo các cơ quan chuyên môn xây dựng hồ sơ trình UNESCO vinh danh Đại danh y.
Để việc vinh danh Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác thành công, UBND tỉnh Hà Tĩnh đề nghị Bộ VH-TT&DL quan tâm, ủng hộ chủ trương; đồng thời hướng dẫn, giúp đỡ về chuyên môn trong quá trình triển khai thực hiện. Hiện UBND tỉnh Hà Tĩnh giao Sở VH-TT&DL chủ trì, kết nối chương trình, nội dung làm việc giữa bộ, tỉnh và các cơ quan liên quan trong xây dựng, hoàn thiện hồ sơ trình UNESCO vinh danh Đại danh y.
Theo dõi chúng tôi trên:
PLM - Ngày 27/3/2026, tại Hà Nội, Bộ Tư pháp tổ chức Hội nghị ra mắt Quỹ Hỗ trợ xây dựng chính sách, pháp luật, chính thức công bố việc thành lập và đưa Quỹ đi vào hoạt động.
(PLM) - Trong khuôn khổ Triển lãm Quốc tế Vietbuild Hà Nội 2026, Gantan Beauty Industry Co., Ltd. – doanh nghiệp hàng đầu Nhật Bản với hơn 60 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực mái kim loại – chính thức tham gia và giới thiệu các giải pháp công nghệ tại thị trường Việt Nam. Đây là lần đầu tiên doanh nghiệp này mang đến một cách toàn diện các dòng sản phẩm mái kim loại cùng công nghệ thi công cao cấp, đánh dấu bước tiếp cận trực tiếp vào một trong những thị trường xây dựng phát triển năng động của khu vực.
PLM - Chiều 27/3, tại Bộ Tư pháp, hội nghị trao đổi, đề xuất chính sách, pháp luật thực hiện mục tiêu tăng trưởng “hai con số” đã diễn ra với sự tham gia của các bộ, ngành, địa phương, chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp.
(PLM) - Hòa chung không khí sôi nổi của Tháng Thanh niên, hướng tới kỷ niệm 95 năm Ngày thành lập Đoàn TNCS Hồ Chí Minh (26/3/1931 – 26/3/2026), ngày 25/3, Đoàn Thanh niên Báo Pháp luật Việt Nam đã tổ chức chuỗi hoạt động thiết thực, giàu ý nghĩa xã hội với tổng giá trị 50 triệu đồng.
Một hành trình không chỉ là chuyến đi, mà còn là bài học sống động về truyền thống và trải nghiệm thực tiễn. Mới đây, học sinh Trường Tiểu học và THCS Hoằng Yến đã có chuyến tham quan ý nghĩa về quê hương Chủ tịch Hồ Chí Minh – nơi khơi dậy niềm tự hào dân tộc và lòng biết ơn sâu sắc. Tiếp nối hành trình, các em tham gia chuỗi hoạt động trải nghiệm tại VinWonders Cửa Hội, vừa học vừa chơi, phát triển kỹ năng và mở rộng hiểu biết. Chuyến đi để lại nhiều dấu ấn, góp phần bồi đắp hành trang tri thức và cảm xúc cho các em.
(PLM) - Chiều 26/3, Bộ Tư pháp tổ chức lớp bồi dưỡng, cập nhật kiến thức cho đội ngũ lãnh đạo, quản lý cấp Vụ và tương đương. Tại đây, Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Hải Ninh trực tiếp truyền đạt chuyên đề về định hướng chiến lược công tác pháp luật, tư pháp theo tinh thần Đại hội XIV của Đảng.
(PLM) - Triển lãm tranh tại Hà Nội: Gen Z “cất lời” cùng di sản; Hà Giang vào top 51 điểm đến đẹp nhất thế giới năm 2026; Hơn 500 cổ vật quý được trưng bày tại Bắc Ninh;...
(PLM) - Sáng 26/3, Triển lãm Quốc tế Vietbuild Hà Nội 2026 lần thứ nhất chính thức khai mạc tại Trung tâm Triển lãm Việt Nam VEC (Đông Anh, Hà Nội), với sự tham dự của Phó Thủ Tướng Trần Hồng Hà, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Văn Sinh cùng đông đảo doanh nghiệp trong, ngoài nước.
PLM - Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đang chịu nhiều tác động từ các yếu tố địa chính trị, đặc biệt là những diễn biến tại khu vực Trung Đông, các biến động về giá năng lượng, logistics và chuỗi cung ứng đang đặt ra những thách thức không nhỏ đối với nền kinh tế Việt Nam. Ngày 26/3, Trường Đại học Tài chính – Ngân hàng Hà Nội (FBU) tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề “Tác động của xung đột Trung Đông đến kinh tế - tài chính Việt Nam năm 2026 và xu thế các ngành học đón đầu”, thu hút sự tham gia của nhiều chuyên gia kinh tế, giảng viên, nghiên cứu sinh cùng đông đảo sinh viên và học sinh.
