Độc bản nghệ thuật giữa "sa mạc" tạo hình
Nếu đặt chân lên đất Mường và quan sát đời sống vật chất cổ truyền, người ta dễ có cảm giác về sự "vắng bóng" của nghệ thuật trang trí. Ngôi nhà của người Mường, kể cả nhà của tầng lớp Lang đạo quý tộc trong quá khứ, hoàn toàn không có những công trình chạm khắc trên kèo, cột hay ván. Đồ đan lát của họ tuy bền chắc nhưng thô sơ, hiếm khi có hoa văn. Ngay cả trang phục nam giới cũng thiếu vắng hoàn toàn các họa tiết thêu thùa.
Dường như toàn bộ năng lượng sáng tạo, toàn bộ khát vọng làm đẹp của một dân tộc đã được "nén" lại, để rồi dồn hết vào trang phục nữ giới, và cụ thể hơn là vào chiếc cạp váy. Cạp váy không chỉ là một bộ phận của trang phục, mà nó chiếm vị trí "độc tôn" trong nghệ thuật trang trí cổ truyền Mường. Nó là bằng chứng hùng hồn và độc đáo nhất còn sót lại về tư duy tạo hình của dân tộc này.
Để hiểu được giá trị của cạp váy, ta phải đặt nó vào bối cảnh trang phục mà nó hiện diện. Nữ phục người Mường là một bản hợp xướng của sự tối giản, thống trị bởi hai giá trị cực đoan: Đen và Trắng.
Người phụ nữ Mường đội khăn trắng, mặc yếm trắng, áo cánh trắng và khoác bên ngoài chiếc áo chùng cũng màu trắng (hoặc đen). Phần dưới là chiếc váy đen tuyền - một "ống" vải bó sát thân thể. Đây là cuộc hội ngộ giữa hai thái cực: Trắng - sự hòa hợp của mọi ánh sáng, và Đen - sự từ chối tuyệt đối ánh sáng. Sự kết hợp này tạo nên sự "tương phản trong thầm lặng", vừa đối chọi nhưng lại vừa lạnh lẽo.
Chính trong sự "im lặng" của màu sắc đó, chiếc cạp váy xuất hiện như một "vụ nổ". Nó đóng vai trò là cầu nối, dùng màu sắc để nối liền màu trắng với màu đen, "nối không màu với mọi màu".
Tuy nhiên, sự "nổi loạn" này của cạp váy lại mang một vẻ đẹp cực kỳ Á Đông: vẻ đẹp của sự ẩn giấu. Khi người phụ nữ mặc bộ trang phục hoàn chỉnh (thường có áo chùng), cạp váy không phô bày lộ liễu. Nó bị che khuất một phần, chỉ "le lói" hiện ra qua kẽ hở giữa hai tà áo chùng khép hờ trước ngực. Chính sự lấp ló ấy làm cho nền áo váy bừng sáng lên một cách tinh tế, phá tan sự đơn điệu mà không hề phá vỡ sự trang nghiêm của tổng thể.
Chiếc cạp váy nhìn qua tưởng như một dải liền mạch, nhưng thực chất là một cấu trúc phức hợp, được gá lắp từ ba bộ phận riêng biệt với những chức năng thẩm mỹ và biểu tượng khác nhau: Rang trên, Rang dưới và Cao.
Rang trên (Raang k'lêng): Nằm ở vị trí trên cùng, là nơi ngự trị của trật tự hình học. Hoa văn ở đây thường được bố cục theo lối kẻ ô chéo hoặc hình trám, với các mô-típ chủ đạo là ngôi sao tám cánh, hình vuông, hay các đường diềm. Những hoa văn này thường mang dáng dấp của sự ảnh hưởng qua lại với văn hóa Thái và các dân tộc lân cận.
Rang dưới (Raang chơ): Đây là "trái tim" của cạp váy, bộ phận quan trọng nhất và khó dệt nhất. Nếu Rang trên là thế giới của hình học tĩnh tại, thì Rang dưới là sự sống động của thế giới động vật. Tại đây, những con rồng, con hươu, con nhện... được thể hiện một cách tài tình. Đặc biệt, hoa văn Rang dưới là tiêu chuẩn để đánh giá tài nghệ của người dệt và giá trị của chiếc cạp váy.
Cao: Là phần dưới cùng, tiếp giáp với thân váy đen. Cao thường chỉ là những sọc màu đứng đơn giản, đôi khi có điểm xuyết hoa văn hình học sơ sài. Đây là phần ít quan trọng nhất, thậm chí trong nhiều cạp váy hiện đại hoặc rẻ tiền, phần Cao có thể bị lược bỏ.
Ba bộ phận này được dệt riêng, bán riêng, và người phụ nữ Mường sẽ tự tay chọn lựa từng mảnh để ghép (can) lại thành một chiếc cạp váy hoàn chỉnh theo gu thẩm mỹ của mình.
Điều gì làm nên sự khác biệt của hoa văn Mường so với các dân tộc khác? Đó chính là sự chi phối nghiệt ngã nhưng đầy sáng tạo của kỹ thuật dệt trên khung cửi. Khác với thêu thùa có thể tạo ra những đường cong mềm mại, kỹ thuật dệt buộc mọi hình thù phải tuân theo sự đan cài vuông góc của sợi dọc và sợi ngang. Do đó, tất cả hoa văn trên cạp váy Mường, kể cả những con vật mềm mại như Rồng, đều bị "hình học hóa". Chúng được tạo nên từ những nét gãy góc, những bậc thang li ti, tạo ra một vẻ đẹp khúc chiết, mạnh mẽ và trừu tượng.
Đỉnh cao nghệ thuật của cạp váy Mường nằm ở tư duy sử dụng màu sắc. Người Mường sử dụng các màu nguyên bản chiết xuất từ thiên nhiên: Đỏ (từ cây pang, cánh kiến), Vàng (từ nghệ, vang thắt), Xanh (lá cây). Nếu để các màu này đứng cạnh nhau thành mảng lớn, chúng sẽ tạo ra sự tương phản gay gắt, "chóe" và thiếu chiều sâu. Để giải quyết vấn đề này, các nghệ nhân Mường đã sáng tạo ra kỹ thuật "đập vụn" màu sắc. Họ không để màu sắc tập trung mà xé nhỏ chúng ra, cài răng lược vào nhau, khiến hoa văn trở nên rậm rạp và vụn vặt. Những vệt màu nhỏ chen chúc nhau tạo nên hiệu ứng thị giác kỳ ảo: màu sắc như đang "bốc bụi", lung linh và sống động nhưng không chói mắt.
Đặc biệt, nền đen của cạp váy đóng vai trò như một lớp "vữa" thần kỳ. Nó bao bọc lấy các họa tiết, làm trầm xuống độ chói của màu vàng, làm đằm lại độ gắt của màu đỏ. Màu đen phủ lên toàn bộ cạp váy một lớp men thời gian, biến những gam màu rực rỡ thành một tổng thể trầm lắng và đầy bí ẩn.
Chiếc cạp váy không chỉ là sản phẩm của bàn tay khéo léo, mà là kết tinh của một cơ chế văn hóa bền vững. Trong xã hội Mường cổ truyền, kỹ thuật dệt và các mẫu hoa văn được truyền từ mẹ sang con gái theo phương thức "thuộc lòng". Người phụ nữ Mường thuộc làu từng hoa văn, từng đường go. Dù không còn nhớ ý nghĩa khởi thủy hay nguồn gốc tôn giáo của các mô-típ (như hình tượng rồng hay các con vật linh thiêng), họ vẫn tuân thủ nghiêm ngặt các quy tắc bố cục đã được định hình từ ngàn xưa. Tuy nhiên, sự tuân thủ đó không đồng nghĩa với sự sao chép vô hồn. Do kỹ thuật dệt phức tạp, mỗi khi người thợ mắc lỗi hay điều chỉnh sợi, hoa văn lại có những biến dạng nhỏ, tạo ra những "dị bản" độc đáo.
Điều thú vị là cạp váy Mường còn cho thấy sự giao thoa văn hóa mạnh mẽ. Những hoa văn Rang trên có sự tương đồng đáng kinh ngạc với mặt chăn của người Thái và cả những họa tiết của các cư dân Tây Nguyên hay Indonesia. Điều này gợi mở về một "kho vốn chung" của các cư dân Đông Nam Á tiền sử, mà người Mường là một trong những người thừa kế và bảo lưu xuất sắc nhất.
Giữa dòng chảy hiện đại, khi nhiều giá trị cổ truyền dần mai một, chiếc cạp váy Mường vẫn đứng đó như một tượng đài của cái đẹp. Nó minh chứng cho một triết lý thẩm mỹ sâu sắc của người Mường: Không phô trương ồn ào, mà tìm kiếm sự rực rỡ trong cái tĩnh lặng, tìm kiếm sự hài hòa trong những tương phản gay gắt nhất. Nhìn vào chiếc cạp váy, ta không chỉ thấy những đường nét hay màu sắc, mà thấy cả một thế giới quan, một cách ứng xử tinh tế với thiên nhiên và con người.
Theo dõi chúng tôi trên:
(PLM) - Sáng 22/9, tại Trường Đại học Luật TP HCM - Phân hiệu Quảng Trị, Báo Pháp luật Việt Nam phối hợp với Sở Tư pháp tỉnh Quảng Trị tổ chức chương trình “Truyền thông trực tiếp về phòng, chống tác hại của thuốc lá cho cán bộ, giảng viên, sinh viên ngành Tư pháp tại Quảng Trị”.
PLM - Theo ghi nhận của phóng viên báo Pháp luật Việt Nam những ngày đầu tháng 9.2026, nhiều hạng mục dự án cải tạo khuôn viên ao Đầm Bối có dấu hiệu chưa đảm bảo chất lượng theo hồ sơ thiết kế.
Đình Hưng - Đình Quyền
PLM - Ngày 21/9, Bộ Tư pháp tổ chức Hội thảo khoa học cấp quốc gia với chủ đề “Những giải pháp tạo đột phá nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật, thúc đẩy văn hóa thi hành pháp luật”. Chủ trì hội thảo có Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng và Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh.
PLM- Tiếp tục hành trình Caravan mùa 4, sáng ngày 19.9, tại quảng trường UBND xã Tuy Đức, tỉnh Lâm Đồng đã diễn ra chương trình Tuyên truyền phổ biến luật về an toàn giao thông học đường với sự tham gia của hơn 1000 cháu học sinh đến từ nhiều trường học trên địa bàn xã, cùng các đại biểu đến từ báo Pháp luật Việt Nam, UBND tỉnh Lâm Đồng và lãnh đạo xã Tuy Đức.
PLM- Sáng ngày 18/9 chương trình Caravan mùa 4 do báo Pháp luật Việt Nam cùng phối hợp với Uỷ ban Nhân dân tỉnh Lâm Đồng tổ chức với chủ đề “Vững tay lái – Sáng đường biên” đã làm lễ xuất phát tại khu đô thị Vạn Phúc City, thành phố Hồ Chí Minh.
PLM - Vừa qua, tại Hà Nội, Lễ bốc thăm chia bảng và họp kỹ thuật Giải bóng đá “Báo chí đồng hành cùng Doanh nghiệp” lần thứ VII -2026 đã diễn ra với sự góp mặt của 12 đội bóng đến từ các cơ quan báo chí và cộng đồng doanh nghiệp có chung niềm đam mê với môn thể thao vua.
PLM - Thác Mu là danh thắng ở vùng núi thuộc xã Tự Do, huyện Lạc Sơn, tỉnh Hòa Bình cũ nay là thôn Mu Khướng, xã Ngọc Sơn, tỉnh Phú Thọ. Đây là một trong những thác nước còn giữ được vẻ đẹp tự nhiên hoang sơ, và được nhiều chuyên trang du lịch nước ngoài đánh giá là 1 trong 15 thác nước đẹp nhất Việt Nam. Chính vì vậy mà hiện nay ngoài du khách trong nước thì cũng có rất nhiều du khách quốc tế đến đây tham quan trải nghiệm văn hoá nơi đây, góp phần thúc đẩy du lịch cộng đồng phát triển và tạo công ăn việc làm và thu nhập ổn định cho lao động tại địa phương.
Plm - Sáng ngày 12/9, Trường Đại học Tài chính – Ngân hàng Hà Nội (FBU) tổ chức Lễ khai giảng năm học 2026–2027, chào đón tân sinh viên khóa 15
(PLM) - Sáng 11/9/2026, máy bay vận tải quân sự CASA-C295 của Quân chủng Phòng không – Không quân đã hạ cánh an toàn tại sân bay quân sự Gia Lâm (Hà Nội), vận chuyển 13.563 mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ phục vụ công tác giám định ADN.
(PLM) - Bé trai 8 tuổi nguy kịch vì ong vò vẽ đốt, sốc phản vệ đe dọa tính mạng. Bác sĩ Bệnh viện Nhi Trung ương khẩn cấp cứu sống bé sau 24 giờ điều trị tích cực.
