Thứ bảy 18/07/2026 19:50
Email: [email protected]
Khái niệm “đất công ích” lần đầu tiên được ghi nhận trong Luật Đất đai năm 1993, khi Nhà nước cho phép trích lại tối đa 5% diện tích đất nông nghiệp giao cho hộ gia đình, cá nhân để lập quỹ đất công ích cấp xã. Quỹ đất này phục vụ mục đích công cộng như xây dựng trường học, trạm y tế, chợ, nghĩa trang, khu vui chơi công cộng, hoặc tạm thời cho thuê để sản xuất nông nghiệp và tạo nguồn thu phục vụ các hoạt động công ích của địa phương.
Trải qua các lần sửa đổi của Luật Đất đai (2003, 2013 và hiện nay là 2024), bản chất đất công ích không thay đổi, vẫn là một bộ phận đất nông nghiệp do UBND cấp xã quản lý. Tuy nhiên, cơ chế xác định, quản lý và sử dụng đất công ích lại chưa đồng bộ, dễ bị nhầm lẫn với các diện tích đất chưa có giấy tờ hoặc không rõ nguồn gốc đang do người dân sử dụng ổn định.
Bất cập thực tiễn: Quy chủ đất “ủy ban” trên sổ sách nhưng không quản lý thực tế
Một thực trạng phổ biến ở nhiều địa phương, đặc biệt tại các tỉnh miền núi, trung du, là việc nhiều thửa đất do người dân tự khai hoang, sử dụng trước hoặc sau năm 1993, nhưng không đăng ký, kê khai trong các đợt giao đất nông nghiệp. Khi Nhà nước tổ chức đo đạc bản đồ địa chính (sau năm 1993), các cơ quan chuyên môn đã “tự động” gán chủ sử dụng là “UBND” trong mục kê hoặc bản đồ, dù trên thực tế địa phương không thực hiện quản lý, không giao khoán, không cho thuê, không thu tiền và cũng không can thiệp vào quá trình sử dụng đất của người dân.
Hệ quả là trong quá trình xem xét cấp GCNQSDĐ, các cơ quan chuyên môn lại căn cứ vào hồ sơ kỹ thuật (mục kê, bản đồ) để xác định đất thuộc quyền quản lý của Nhà nước, từ đó từ chối cấp GCN cho người dân dù họ đã sử dụng đất ổn định từ hàng chục năm, không có tranh chấp, phù hợp quy hoạch.
 |
| Cơ chế xác định, quản lý và sử dụng đất công ích lại chưa đồng bộ, dễ bị nhầm lẫn với các diện tích đất chưa có giấy tờ hoặc không rõ nguồn gốc đang dẫn đến hệ quả gián tiếp là gia tăng đơn thư khiếu nại, tố cáo, thậm chí tranh chấp giữa người dân với chính quyền địa phương, làm chậm tiến độ giải phóng mặt bằng (Ảnh minh họa được tạo bởi Open AI) |
Tại khoản 1 Điều 179 Luật Đất đai 2024 quy định: “Quỹ đất nông nghiệp sử dụng vào mục đích công ích đã được lập theo quy định của pháp luật về đất đai qua các thời kỳ thì tiếp tục được sử dụng để phục vụ cho các nhu cầu công ích của địa phương.”
Câu chữ “đã được lập theo quy định” cho thấy rõ ràng: chỉ khi quỹ đất công ích được hình thành một cách hợp pháp – tức là có trích lập 5% khi giao đất, có văn bản, quyết định, có hồ sơ quản lý, hợp đồng giao khoán hoặc cho thuê, có thu tiền… thì mới được coi là đất công ích. Điều này cũng có nghĩa: việc ghi “UBND” trong mục kê hoặc bản đồ kỹ thuật không đủ căn cứ để mặc nhiên xác định quyền sử dụng đất thuộc Nhà nước nếu không có yếu tố quản lý thực tế kèm theo.
Tác động và hệ lụy trong công tác cấp GCNQSDĐ và thu hồi đất do việc hiểu sai hoặc áp dụng máy móc khái niệm đất công ích dẫn đến:
• Người dân không được công nhận quyền sử dụng đất hợp pháp dù đủ điều kiện theo Điều 101 Luật Đất đai 2013 và tiếp tục kế thừa trong Luật 2024 (sử dụng ổn định, không tranh chấp, phù hợp quy hoạch).
• Khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện dự án, phần đất bị quy là “đất công ích” sẽ không được bồi thường về đất, người sử dụng đất thực tế chỉ được hỗ trợ ở mức tối thiểu hoặc thậm chí không được hỗ trợ, gây bức xúc lớn.
• Làm “méo mó” chính sách đất đai mang tính “mở” và “hợp thức hóa thực tế” mà Nhà nước đã chủ trương suốt ba thập kỷ qua – kể từ Luật Đất đai năm 1993 với tinh thần giao đất ổn định lâu dài để người dân yên tâm canh tác, bảo vệ đất.
Hệ quả gián tiếp là gia tăng đơn thư khiếu nại, tố cáo, thậm chí tranh chấp giữa người dân với chính quyền địa phương, làm chậm tiến độ giải phóng mặt bằng, ảnh hưởng đến tính minh bạch và hiệu quả của công tác quản lý đất đai.
Kiến nghị chính sách và hoàn thiện pháp luật
Để giải quyết các bất cập, cần sớm hoàn thiện và ban hành văn bản hướng dẫn chi tiết Điều 179 Luật Đất đai 2024, làm rõ tiêu chí xác định đất công ích, bao gồm yêu cầu về nguồn gốc pháp lý và quản lý thực tế.
Phân biệt rõ ràng giữa: Đất công ích hợp pháp do UBND xã quản lý, có hợp đồng, có thu tiền; Đất người dân sử dụng ổn định, khai hoang hoặc còn tồn tại lịch sử không rõ nguồn gốc nhưng không có hành vi quản lý thực tế của Nhà nước.
Có hướng dẫn liên thông với quy định về cấp GCN tại Điều 137, 138, 139 Luật Đất đai 2024 đảm bảo người sử dụng đất lâu dài không bị loại trừ quyền lợi do lỗi kỹ thuật lập bản đồ hoặc hành vi hành chính một chiều.
Đồng thời, chỉ đạo các địa phương không lạm dụng cụm từ “đất công ích” như một lý do cứng nhắc để từ chối hồ sơ, nhất là trong các trường hợp đã sử dụng từ trước 15/10/1993.
Công tác thi hành Luật Đất đai cần đặt con người và thực tiễn sử dụng đất làm trung tâm. Cần hướng đến một hệ thống pháp luật vừa nghiêm minh, vừa thực dụng và linh hoạt, không để hình thức hành chính làm cản trở quyền lợi chính đáng của người dân. Hướng dẫn rõ ràng về đất công ích chính là “nút mở” để tháo gỡ một trong những vướng mắc dai dẳng nhất của công tác cấp GCNQSDĐ và giải phóng mặt bằng hiện nay.
Nguyễn Kiên Cường - Phó Giám đốc Sở Tư pháp, Phó Chủ tịch Hội Luật gia tỉnh Phú Thọ
Theo dõi chúng tôi trên:
( PLM) - Tai nạn đuối nước ở trẻ em luôn để lại những nỗi đau mất mát cho gia đình và cộng đồng. Do vậy, việc tăng cường các kiến thức, trang bị kỹ năng, biện pháp cơ bản để bảo vệ trẻ em phòng tránh rủi ro được các địa phương phối hợp cùng lực lượng chức năng đặc biệt quan tâm chú trọng, nhất là trong mùa mưa bão.
(PLM) - Sáng ngày 15.7, tại trụ sở Bộ Tư Pháp, Báo Pháp luật Việt Nam phối hợp với Cục Quản lý Thi hành án dân sự đã tổ chức Lễ tổng kết và trao giải Cuộc thi "Chuyện nghề Thi hành án dân sự" lần thứ II.
PLM - THADS Nghệ An kỷ niệm 80 năm truyền thống, khẳng định 10 năm liên tiếp vượt chỉ tiêu, quyết liệt thu hồi tài sản, đẩy mạnh chuyển đổi số và xây dựng đội ngũ cán bộ liêm chính, chuyên nghiệp.
(PLM) - Chiều 12/7, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cùng đoàn công tác đã đến thăm, tặng quà 20 gia đình chính sách tại xã Giai Lạc, tỉnh Nghệ An nhân dịp kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2026). Tham gia đoàn công tác có ông Nguyễn Quang Thái, Phó Bí thư chuyên trách Đảng ủy Bộ Tư pháp; ông Nguyễn Thắng Lợi, Cục trưởng Cục Quản lý thi hành án dân sự; lãnh đạo một số đơn vị thuộc Bộ Tư pháp. Về phía tỉnh Nghệ An có Phó Chủ tịch UBND tỉnh Phùng Thành Vinh cùng đại diện Sở Tư pháp, Thi hành án dân sự tỉnh và chính quyền địa phương.
Bỏ ra số tiền hàng tỷ đồng, còn đi vay lãi thêm để mua đất và đầu tư xây dựng kinh doanh. Ông Hồ Văn Cư (trú tại xã Xuân Ái, tỉnh Lào Cai) chẳng những không được sở hữu đất, mà còn có nguy cơ mất luôn nhà xưởng. Bởi, khi ông Cư vay đủ tiền để rút giấy tờ đất từ ngân hàng về thì chỉ 1 ngày sau chủ đất và người cho ông Cư vay tiền đã thực hiện một hợp đồng chuyển nhượng khác với nhau mà ông Cư lại không hề hay biết, mỗi tháng còn đều đặn trả lãi. Nguyên nhân cũng bắt nguồn từ việc giấy tờ sau khi rút từ ngân hàng về đều được người cho ông Cư vay tiền giữ toàn bộ. Sau đó, việc cho vay tiền cũng được thực hiện thông qua bằng 02 bản hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất mà không phải giấy “vay tiền”… trong đó ông Cư cho biết, 01 giấy là số tiền vay, còn 01 giấy đã bao gồm cả tiền lãi. Đây cũng chính là mấu chốt dẫn tới tranh chấp phức tạp, kéo dài đến nay vẫn chưa được giải quyết dứt điểm.
PLM - Trở lại đại công trường này vào những ngày tháng 7, phóng viên ghi nhận hàng trăm con người đang miệt mài thực hiện từng hạng mục của công trình, tạo nên dáng dấp tòa nhà đang vươn lên mạnh mẽ.
(PLM) - Ngày 8.7, toàn án Nhân dân khu vực 1 - Tuyên Quang đã mở phiên toà xét xử sơ thẩm vụ án dân sự thụ lý số 313 ngày 16.12.2025 về việc Tranh chấp hợp đồng vay tài sản giữa nguyên đơn là ông Đỗ Văn Khoát, sinh năm 1977. Bị đơn là ông Phạm Văn Tuyến sinh năm 1974. Tuy nhiên, người đại diện theo uỷ quyền của ông Khoát là bà Nguyễn Thị Hoa có đơn xin xét xử vắng mặt, người đại diện theo uỷ quyền của nguyên đơn ông Nguyễn Vĩnh Ban vắng mặt. Vì vậy sau thời gian nghị án, Hội đồng xét xử đã quyết định hoãn phiên toà tranh chấp hợp đồng vay tài sản. Phiên toà sẽ được mở lại vào ngày 25.7 tới.
PLM - Theo ghi nhận thực tế của phóng viên báo Pháp luật Việt Nam, trong quá trình thi công dự án cải tạo hạ tầng vỉa hè, đường giao thông, vườn hoa khu đô thị Đền Lừ 1, Đền Lừ 2, đơn vị thi công đổ trạc thải có dấu hiệu trái phép.
Từ xuất phát điểm khiêm tốn chỉ với 7 cán bộ ban đầu, Báo Pháp luật Việt Nam đã vươn mình trở thành cơ quan báo chí đa phương tiện, đa nền tảng, phủ sóng mạnh mẽ trên nền tảng số. Xuyên suốt chặng đường 41 năm qua, Báo luôn tự hào là cánh tay nối dài của Bộ Tư pháp, tiên phong lan tỏa tinh thần thượng tôn pháp luật và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Đánh giá về hành trình nỗ lực không ngừng nghỉ này, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc khẳng định: "Báo Pháp luật Việt Nam đã từng bước khẳng định vai trò là cơ quan ngôn luận nòng cốt của Bộ Tư pháp, đồng thời là cơ quan báo chí uy tín hàng đầu trong lĩnh vực truyền thông pháp luật. Hơn bốn thập kỷ qua, Báo đã hoàn thành tốt các nhiệm vụ chính trị - xã hội, trở thành cầu nối tin cậy giữa cơ quan quản lý nhà nước với người dân, doanh nghiệp, đồng thời gắn kết quá trình xây dựng pháp luật với thực tiễn đời sống. Không chỉ khơi dậy ý thức trách nhiệm công dân, Báo còn hun đúc tinh thần thượng tôn pháp luật, phụng sự xã hội. Bản sắc ấy, được vun đắp qua nhiều thế hệ người làm báo Pháp luật Việt Nam, đó cũng chính là yếu tố tạo nên sự khác biệt và vị thế vững chắc của Báo Pháp luật Việt Nam trong hệ thống báo chí cách mạng”.
