Dòng điện, hỏa xa và con đường kiến thiết đất nước

“Vừa bế em, vừa giã gạo”

Chỉ ít ngày sau khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước, chúng tôi đã có cuộc trò chuyện với đại diện một “Tổng” lớn của nhà nước, năm qua khá “hot” bởi những thành tựu sản xuất - kinh doanh và đặc biệt hơn khi các siêu dự án đường sắt đã khởi công hoặc đang chuẩn bị đầu tư đều liên quan đến định hướng, tầm nhìn dài hạn của doanh nghiệp.

Cụ thể, ông Đặng Sỹ Mạnh - Chủ tịch HĐTV Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam (VNR) - cho biết, sau nhiều năm, doanh thu năm 2025 của ngành này chạm mốc hơn 10.000 tỷ đồng - một con số chứa đựng nhiều cảm xúc. Vui vì trong cái khó, vạn người như một đã tìm được lối đi và gặt hái thành quả. Nhưng vẫn còn đó những trăn trở khi hơn 140 năm kể từ ngày người Pháp đặt thanh ray đầu tiên làm nên đường sắt Việt Nam, đến nay hạ tầng ngành hỏa xa vẫn lạc hậu, cũ kĩ.

“Đường sắt được ví như “trục xương sống”, “động mạch chủ của nền kinh tế”, nếu được đầu tư đủ mạnh, nó sẽ trợ giúp kết nối sản xuất - tiêu dùng, giảm chi phí logistics; hỗ trợ xuất khẩu, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia... và chắc chắn sẽ thúc đẩy mạnh mẽ GDP đất nước”, lời ông Mạnh.

Dẫu vậy, trong bối cảnh hiện tại, VNR vẫn thực hành phương châm “vừa bế em, vừa giã gạo”. Có nghĩa, vừa tập trung khai thác hiệu quả hơn 3.200 km đường sắt hiện hữu để duy trì đà tăng trưởng năm 2026, vừa phải khẩn trương chuyển đổi sang mô hình tập đoàn kinh tế nhà nước, với sự chuẩn bị về nhân lực, hạ tầng, công nghệ… để tới đây sẵn sàng vận hành đường sắt tốc độ cao, công nghệ điện khí hóa.

“Tuyến đường sắt 8,3 tỷ USD nối Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng đã khởi công là hành lang kinh tế vận tải quan trọng thứ hai sau hành lang Bắc - Nam. Việc đầu tư dự án này không chỉ tạo ra thị trường xây dựng nhiều tỷ USD mà theo đó còn tạo ra hàng ngàn việc làm dài hạn... Tuyến này là mạch nối vận tải sắt - biển xuyên biên giới, thông qua đường sắt đi Vân Nam (Trung Quốc) và cảng biển phía Việt Nam”, vị đại diện của VNR nói và cho biết thêm, ngoài những ích lợi to lớn về kinh tế - xã hội, các siêu dự án còn giúp hạ tầng đường sắt quốc gia hình thành một hệ sinh thái đồng bộ, bao trùm từ vận tải, quản lý hạ tầng tới công nghiệp đường sắt...

“Đã có tính toán cho thấy, nền kinh tế sẽ tăng thêm gần 1% trong thời gian triển khai đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam. Chúng tôi đang chuẩn bị cho “cơ hội trăm năm” này bởi nó sẽ giúp doanh nghiệp phát triển, hạ tầng hiện đại, con đường kiến thiết đất nước nhờ đó mà ngày một rộng mở”, Chủ tịch Mạnh nhấn mạnh.

Nhanh như... điện

Một con đường khác cũng được ví là “mạch máu” của cơ thể sống, đó là năng lượng. Những năm gần đây ngoài đầu tư xây dựng các dự án nguồn điện (thủy điện, nhiệt điện, năng lượng tái tạo), hệ thống lưới truyền tải cũng ghi nhận những dự án trị giá nhiều ngàn tỷ đồng tới gần 1 tỷ USD, được thi công, hoàn thành nhanh như… điện.

Công trình đường dây 500kV Quảng Trạch - Phố Nối.

Kỳ tích hơn 6 tháng để có tuyến đường dây 500kV dài hơn 500 cây số từ Quảng Trạch tới Phố Nối là điều chưa từng có trong lịch sử xây lắp điện. Công trình không chỉ đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia mà còn tạo sự tin cậy, thu hút các “ông lớn” lĩnh vực điện tử, công nghệ hàng đầu thế giới như SAMSUNG, LG, NVIDIA… cùng nhiều nhà đầu tư tại các khu, cụm công nghiệp thuộc các cực tăng trưởng quan trọng của đất nước.

Như giao thông, điện cũng phải đi trước một bước, “lót đường” cho phát triển, thông qua các quy hoạch dài hạn và nguồn lực đầu tư đủ mạnh. Cụ thể, trong năm 2026 - năm đầu tiên triển khai giai đoạn 5 năm Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, với ý nghĩa bản lề đối với phát triển hệ thống điện quốc gia.

Ông Trương Hữu Thành - Tổng Giám đốc Tổng Công ty Truyền tải điện Quốc gia (EVNNPT) - cho hay, năm nay sẽ phấn đấu khởi công 87 công trình, đóng điện 86 công trình truyền tải. “Ưu tiên hàng đầu là tiến độ các công trình, dự án đường dây, trạm biến áp 500kV và 220kV có vai trò then chốt trong giải tỏa công suất, tiếp nhận điện nhập khẩu và năng lượng tái tạo…”, ông Thành nói.

Thống kê giai đoạn 2021 - 2024 cho thấy, hệ số đàn hồi điện/GDP của Việt Nam là 1,0 - 1,1, có nghĩa tăng trưởng GDP 1% kéo theo tăng trưởng điện 1 - 1,1%. Do đó, việc huy động, sử dụng hiệu quả nguồn lực tài chính, bảo đảm các dự án trọng điểm không gián đoạn là rất quan trọng đối với mục tiêu tăng trưởng kinh tế.

“Chúng tôi sẽ tập trung nâng cao năng lực tài chính, cải thiện các chỉ số then chốt để tăng sự hấp dẫn với các nhà tài trợ vốn. Ngoài ra, sẽ xây dựng phương án tăng vốn điều lệ. Đồng thời xếp hạng tín nhiệm quốc tế, tạo điều kiện mở rộng khả năng tiếp cận các nguồn vốn nước ngoài với chi phí hợp lý nhằm đa dạng hóa nguồn lực đầu tư”, Tổng Giám đốc EVNNPT nêu giải pháp.

Rõ ràng, dưới góc tiếp cận của năng lượng và hạ tầng giao thông, dễ dàng nhận thấy mối liên hệ giữa hạ tầng kinh tế với tăng trưởng kinh tế. Khi đã có lời giải cho “bài toán” về điện và đường, thì đường sẽ thông và đó sẽ là đòn bẩy cho đất nước tăng trưởng hai con số từ năm 2026.

“Đường sắt được ví như “trục xương sống”, nếu được đầu tư đủ mạnh sẽ trợ giúp đắc lực cho kết nối sản xuất - tiêu dùng, giảm chi phí logistics; hỗ trợ xuất khẩu... và chắc chắn sẽ thúc đẩy mạnh mẽ GDP”, ông Đặng Sỹ Mạnh - Chủ tịch VNR.

“Bên cạnh các nguồn vốn truyền thống như ODA, vay thương mại trong nước, vay ưu đãi, EVNNPT đã và đang vay nước ngoài không có bảo lãnh Chính phủ… để đa dạng hóa nguồn lực đầu tư cho hạ tầng lưới điện”, ông Trương Hữu Thành - Tổng Giám đốc EVNNPT.