Khai quật mộ gạch cổ ở Nghệ An: Phát hiện nhiều đồ tùy táng hiếm gặp

Bảo tàng Nghệ An - Xô viết Nghệ Tĩnh phối hợp các chuyên gia từ Khoa Lịch sử và Văn hoá, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội đang khai quật mộ gạch cổ tại khu vực Rú Bụt, xã Kim Liên, tỉnh Nghệ An (thuộc địa phận xã Nam Giang, huyện Nam Đàn cũ).

Theo ông Hồ Mạnh Hà, Phó trưởng Phòng Quản lý di sản, Sở Văn hóa, thể thao và Du lịch (VHTT&DL) Nghệ An, khu vực di tích nằm tại vị trí vườn cây ăn quả của người địa phương, giáp tuyến đường dân sinh.

Ngày 20/4/2026, người dân trong quá trình đào đất trồng cây đã phát hiện dấu tích của ngôi mộ gạch. Ngay khi tiếp nhận thông tin, Sở VHTT&DL Nghệ An đã cử cán bộ chuyên môn tới hiện trường đánh giá, báo cáo và có tờ trình đề nghị UBND tỉnh Nghệ An cấp phép khai quật khảo cổ học khẩn cấp.

Hiện vật được tìm thấy tại mộ gạch cổ. Ảnh: Hồ Hà

Khu mộ nằm trên một vùng đất cao, là dạng mộ gạch cuốn vòm, phần xuất lộ là của vòm dẫn vào mộ. Dấu tích mộ gạch có chiều dài khoảng 3,5m – 4m, rộng 1,5m và cao 1,07m. Dựa trên vật liệu xây dựng và di vật trong mộ, bước đầu nhận định mộ có niên đại khoảng thế kỷ IV - VII.

Gạch xây mộ là loại hình gạch hình chữ nhật, gạch múi bưởi, trong đó phổ biến hơn cả là loại hình gạch chữ nhật, kích thước: dài 27cm, rộng 15cm và dày 3-5cm, một số viên trang trí hoa văn dạng chữ X.

Dưới sát đáy mộ có một lớp đất tương đối tơi xốp, lẫn cùng một số đồ tùy táng bao gồm: 01 liễn gốm có đường kính miệng: 14.5cm, đường kính nắp: 17cm, cao 10cm; 05 bát gốm có đường kính miệng: 7cm; 02 kiếm và 03 đồng xu.

Mộ bị sụt lở, lộ thiên; lòng mộ bị đất bồi lấp; thành mộ lộ một phần tường xây bằng gạch nung xếp nghiêng, trong mộ không có hòm vỏ.

Thành mộ lộ một phần tường xây bằng gạch nung xếp nghiêng. Ảnh: Hồ Hà

Các chuyên gia nhận định không loại trừ khả năng khu vực Rú Bụt còn tồn tại các ngôi mộ gạch tương tự. Đáng chú ý trong số đồ tùy táng được phát hiện có 2 kiếm sắt mà khảo cổ học chưa ghi nhận loại kiếm tương tự trong các dấu tích mộ gạch có niên đại tương ứng tại Nghệ An. Nhóm hiện vật này cung cấp thông tin quan trọng, gợi mở về chủ nhân ngôi mộ cũng như đời sống cư dân giai đoạn bấy giờ.

Xã Kim Liên là vùng đất có bề dày lịch sử - văn hóa, được đánh giá có tiềm năng lưu giữ nhiều di tồn khảo cổ học quan trọng, đặc biệt là hệ thống mộ gạch cổ. Việc tổ chức khai quật khẩn cấp khu mộ cổ tại đây là công tác hết sức cấp thiết trong bối cảnh hiện nay, khi di tích đang đứng trước nguy cơ bị xâm hại bởi thiên tai, quá trình đô thị hóa, xây dựng cơ sở hạ tầng và nguy cơ bị đào trộm.

Công tác khai quật sẽ góp phần xác định niên đại, đặc điểm táng thức, cấu trúc mộ và hệ thống di vật. Ảnh: Hồ Hà

Công tác khai quật khẩn cấp sẽ góp phần xác định niên đại, đặc điểm táng thức, cấu trúc mộ và hệ thống di vật, qua đó bổ sung nguồn tư liệu khoa học phục vụ nghiên cứu lịch sử - khảo cổ học.

Kết quả khảo cổ còn là cơ sở quan trọng để đề xuất các phương án thăm dò, khai quật quy mô lớn hơn hoặc khoanh vùng, bảo tồn, quản lý di tích một cách hiệu quả, hạn chế tối đa nguy cơ mất mát không thể phục hồi; Đồng thời góp phần phục vụ công tác phát huy giá trị di sản thông qua hoạt động trưng bày, giáo dục truyền thống, nâng cao nhận thức cộng đồng đối với di sản của cha ông.

Diện tích khai quật khẩn cấp dự kiến khoảng 70m2 trong 40 ngày (bao gồm thời gian chỉnh lý hiện vật và lấp hố), từ ngày 10/8 – 18/9/2026.