Nhà nước và người dân cùng minh bạch môi trường kinh doanh

Bước chuyển mình trong quản lý thuế...

Theo nhận xét của chuyên gia thuế Phạm Thị Giang - Giám đốc Công ty TNHH Đại lý Thuế Việt Luật: Nghị định 68 tạo bước chuyển quan trọng trong quản lý thuế đối với HKD. Đây cũng được xem là bước cụ thể hóa quan trọng trong lĩnh vực quản lý thuế. Nghị định không chỉ góp phần chuẩn hóa nghĩa vụ thuế đối với khu vực kinh tế cá thể mà còn thể hiện xu hướng chuyển từ phương thức quản lý thuế khoán sang mô hình quản trị hiện đại dựa trên dữ liệu, hóa đơn điện tử (HĐĐT) và doanh thu thực tế, qua đó tạo nền tảng minh bạch hơn cho sự phát triển bền vững của khu vực kinh tế tư nhân.

Một trong những điểm đáng chú ý của Nghị định 68 là việc thiết kế lại phương pháp tính thuế thu nhập cá nhân đối với cá nhân KD theo hướng phân loại dựa trên quy mô doanh thu. Cách tiếp cận này cho thấy định hướng của Nhà nước trong việc từng bước đưa các HKD có quy mô lớn tiếp cận gần hơn với mô hình quản trị tài chính của doanh nghiệp (DN). Việc phân loại phương pháp tính thuế theo quy mô doanh thu không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý thuế mà còn tạo động lực để các HKD lớn cân nhắc chuyển đổi sang mô hình DN - vốn có cơ chế quản trị minh bạch và chuyên nghiệp hơn.

Bà Phạm Thị Giang - Giám đốc Công ty TNHH Đại lý Thuế Việt Luật. (Ảnh: NVCC)

Bên cạnh đó, Nghị định 68 cũng tăng cường quản lý thông qua yêu cầu sử dụng HĐĐT. Việc đẩy mạnh quản lý thông qua dữ liệu hóa đơn và giao dịch điện tử là bước đi phù hợp với xu hướng quản trị thuế hiện đại, đồng thời tạo nền tảng để cơ quan thuế từng bước kết nối và khai thác dữ liệu từ các nền tảng KD số. Một điểm đáng chú ý khác của Nghị định 68 là việc xác lập ngưỡng doanh thu 500 triệu đồng mỗi năm làm căn cứ xác định nghĩa vụ thuế. Việc thiết lập ngưỡng doanh thu này có ý nghĩa quan trọng về mặt chính sách. Một mặt, quy định giúp giảm gánh nặng nghĩa vụ thuế đối với các HKD nhỏ lẻ - nhóm đối tượng chiếm tỷ trọng lớn trong khu vực kinh tế cá thể, mặt khác, nó cũng tạo ra cơ sở pháp lý rõ ràng để cơ quan quản lý tập trung quản lý hiệu quả hơn đối với các cơ sở KD có quy mô lớn và doanh thu đáng kể.

Ở góc độ quản lý, việc xác định rõ ngưỡng doanh thu chịu thuế còn giúp hình thành tiêu chí phân loại HKD theo quy mô hoạt động, từ đó tạo điều kiện để áp dụng các phương thức quản lý thuế phù hợp với thực tế. Ngoài các quy định liên quan đến phương pháp tính thuế và HĐĐT, Nghị định 68 cũng đặt ra yêu cầu rõ ràng hơn đối với trách nhiệm của cơ quan quản lý trong việc hỗ trợ người nộp thuế.

“Việc chuyển từ cơ chế thuế khoán dựa trên ước lượng sang mô hình quản lý dựa trên dữ liệu, HĐĐT và doanh thu thực tế là xu hướng tất yếu trong bối cảnh nền kinh tế số đang phát triển mạnh” - Giám đốc Công ty TNHH Đại lý Thuế Việt Luật Phạm Thị Giang khẳng định.

Bà Vũ Thị Ngân - Chủ HKD nhà trọ tại phường Từ Liêm, Hà Nội. (Ảnh: NVCC)

Đại diện cho các HKD, bà Vũ Thị Ngân - chủ HKD nhà trọ tại phường Từ Liêm, Hà Nội cũng cho rằng, việc Chính phủ ban hành Nghị định 68 là chủ trương đúng để quản lý hoạt động KD minh bạch hơn. Cá nhân bà Ngân cũng như nhiều HKD khác đều hiểu rằng khi KD thì phải thực hiện nghĩa vụ thuế đầy đủ với Nhà nước. Bản thân bà từ ngày 01/01/2026 đã thực hiện đăng ký KD và khai thuế theo quy định mới của pháp luật.

Cần sự “chung tay” từ Nhà nước và người dân

Ủng hộ chủ trương của Nhà nước, tuy nhiên trên thực tế, ông Lê Hữu Trung - chủ HKD trên sàn thương mại điện tử (phường Bồ Đề, Hà Nội) phản ánh, trong quá trình tìm hiểu và thực hiện các quy định mới, ông và nhiều HKD khác đang còn lúng túng vì chưa được hướng dẫn cụ thể. Có trường hợp đến cơ quan thuế để hỏi thủ tục lại không nhận được sự hướng dẫn chi tiết, tận tình, khiến HKD ngại tiếp xúc và không biết phải bắt đầu từ đâu để thực hiện đúng quy định.

Khó khăn thứ hai là vấn đề hóa đơn đầu vào và HĐĐT. “Đối với nhiều HKD truyền thống như chúng tôi, nguồn hàng thường được nhập từ các chợ đầu mối hoặc các tiểu thương nhỏ lẻ, những nơi này phần lớn không xuất hóa đơn. Khi doanh thu của chúng tôi đạt một tỷ đồng, muốn xuất hóa đơn cho đúng quy định lên gặp cán bộ thuế để làm thủ tục phát hành hóa đơn thì cơ quan thuế yêu cầu phải có chứng từ đầu vào mới xuất duyệt cho xuất hóa đơn điện tử bán ra nên HKD lúng túng, không biết phải xử lý như thế nào để vừa đúng quy định, vừa phù hợp với thực tế KD” - ông Trung chia sẻ.

Một khó khăn nữa là việc sử dụng công nghệ. Phần lớn HKD nhỏ lẻ không quen với các phần mềm kê khai thuế, HĐĐT hay các hệ thống trực tuyến. Nhiều người lớn tuổi thao tác trên máy tính hoặc điện thoại còn hạn chế nên việc kê khai hay sử dụng phần mềm khá khó khăn nếu không có người hướng dẫn tận tình. Ngoài ra, chi phí để sử dụng các phần mềm phục vụ quản lý thuế cũng là một vấn đề. Hiện nay nhiều đơn vị cung cấp phần mềm HĐĐT, chữ ký số hay phần mềm bán hàng có chính sách miễn phí trong 6 tháng hoặc 1 năm đầu. Tuy nhiên, sau thời gian đó thì chi phí duy trì khá cao. Đối với những HKD có nhiều giao dịch nhỏ lẻ, giá trị mỗi lần bán không lớn thì chi phí này trở thành một gánh nặng không hề nhỏ.

Ông Lê Hữu Trung - Chủ HKD trên sàn thương mại điện tử tại phường Bồ Đề, Hà Nội. (Ảnh: NVCC)

Từ góc độ của một HKD, ông Trung mong muốn cơ quan quản lý có thêm các chương trình hướng dẫn cụ thể, hỗ trợ về công nghệ và chi phí để các HKD có thể dễ dàng tiếp cận và thực hiện đúng các quy định mới về thuế. Khi người dân được hướng dẫn rõ ràng và cảm thấy việc thực hiện nghĩa vụ thuế thuận lợi, minh bạch thì chắc chắn họ sẽ sẵn sàng hợp tác và tuân thủ tốt hơn. Từ thực tế hoạt động KD trên các sàn thương mại điện tử, ông cũng mong Nhà nước và cơ quan thuế có thêm các hình thức hỗ trợ phù hợp để các cá nhân, HKD vừa duy trì hoạt động kinh doanh ổn định, vừa thực hiện tốt nghĩa vụ thuế theo quy định.

Cũng theo ông, đặc thù của việc bán hàng trên sàn thương mại điện tử là số lượng đơn hàng rất nhiều nhưng giá trị mỗi đơn lại khá thấp, trong khi tỷ lệ lợi nhuận trên mỗi sản phẩm cũng không cao. Nhiều mặt hàng chỉ có giá vài chục nghìn đến vài trăm nghìn đồng, nhưng mỗi ngày có thể phát sinh hàng chục hoặc hàng trăm đơn hàng. Nếu phải thực hiện việc xuất HĐĐT cho từng đơn hàng ngay trong ngày thì khối lượng công việc hành chính phát sinh là rất lớn.

Ngoài ra, do số lượng đơn hàng lớn nên số lượng HĐĐT phát sinh cũng rất nhiều, dẫn đến chi phí mua HĐĐT tăng lên đáng kể. Với những HKD có doanh thu không quá cao nhưng số lượng giao dịch lớn, chi phí này có thể trở thành một khoản chi đáng kể so với lợi nhuận thu được. Do đó, ông đề xuất Nhà nước và cơ quan thuế nghiên cứu các giải pháp phù hợp với đặc thù của thương mại điện tử, chẳng hạn như cho phép tổng hợp nhiều đơn hàng giá trị nhỏ để xuất hóa đơn theo kỳ hoặc có cơ chế kết nối dữ liệu trực tiếp giữa sàn thương mại điện tử và cơ quan thuế nhằm giảm bớt việc phải phát hành hóa đơn riêng lẻ cho từng giao dịch. Nên chăng có thể cung cấp các phần mềm HĐĐT dùng chung miễn phí sử dụng HĐĐT cho các HKD thì sẽ giúp giảm bớt gánh nặng chi phí và khuyến khích người KD tuân thủ quy định.

Còn theo chuyên gia thuế Phạm Thị Giang, để các quy định của Nghị định 68 thực sự đi vào cuộc sống, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý nhà nước và chính các HKD, trong đó trách nhiệm và vai trò của mỗi bên cần được xác định rõ ràng.

Về phía Nhà nước, trước hết cần tăng cường công tác hướng dẫn và truyền thông chính sách. Thực tế cho thấy phần lớn HKD có quy mô nhỏ, hoạt động dựa nhiều vào kinh nghiệm thực tế và chưa quen với các quy định pháp lý liên quan đến quản lý thuế. Vì vậy, cơ quan thuế cần đẩy mạnh các chương trình tập huấn, phổ biến quy định theo hướng đơn giản, dễ hiểu, đồng thời xây dựng các kênh hỗ trợ trực tuyến để giải đáp kịp thời những vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện. Bên cạnh đó, nên tổ chức các buổi tuyên truyền, tập huấn trực tiếp tại từng khu phố, tổ dân phố hoặc tại các nhà văn hóa địa phương để người dân có thể tiếp cận chính sách một cách gần gũi và dễ hiểu hơn.

Theo bà Giang, cán bộ thuế không chỉ thực hiện chức năng quản lý mà còn đóng vai trò hướng dẫn, hỗ trợ người nộp thuế tiếp cận và thực hiện đúng quy định pháp luật. Khi cán bộ thuế giải thích rõ ràng, hướng dẫn tận tình và hỗ trợ người dân hoàn thiện thủ tục, việc thực hiện nghĩa vụ thuế sẽ thuận lợi hơn. Ngược lại, nếu xuất hiện tình trạng gây khó khăn, thái độ thiếu chuẩn mực hoặc tạo cảm giác xa cách cho người dân thì sẽ ảnh hưởng đến tâm lý tuân thủ pháp luật của HKD. Do đó, việc nâng cao trách nhiệm, kỹ năng hỗ trợ và chuẩn mực phục vụ của đội ngũ cán bộ thuế là yếu tố rất quan trọng..