Nhiều địa phương gấp rút giải phóng mặt bằng phục vụ đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam

Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam đã được Quốc hội chấp thuận chủ trương đầu tư tại Nghị quyết số 172/2024/QH15 ngày 30/11/2024; Thủ tướng Chính phủ phê duyệt kế hoạch triển khai tại Nghị quyết số 106/NQ-CP ngày 23/4/2025. Đây là dự án thuộc trường hợp Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng theo quy định của Luật Đất đai năm 2024. Đây là dự án trọng điểm quốc gia, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh của đất nước nói chung, các địa phương nói riêng.

Quyết tâm bàn giao đất TĐC trong tháng 6/2026

Theo báo cáo tiền khả thi, tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam có tổng chiều dài khoảng 1.541km, đi qua 15 tỉnh, thành phố, với tốc độ thiết kế 350km/h. Đoạn tuyến qua địa bàn tỉnh Nghệ An dài khoảng 85,5km, đi qua 18 xã, phường gồm: Hoàng Mai, Quỳnh Văn, Quỳnh Sơn, Quỳnh Lưu, Hùng Châu, Đức Châu, Quảng Châu, Minh Châu, Diễn Châu, An Châu, Tân Châu, Đông Thành, Thần Lĩnh, Nghi Lộc, Yên Trung, Hưng Nguyên, Hưng Nguyên Nam và Lam Thành.

Dự kiến ga chính là ga Vinh, đặt tại xã Hưng Nguyên. Ngoài ra, dự án có hai trạm bảo dưỡng (một trạm tại xã Đức Châu và một trạm kết hợp trong Depot Vinh); Depot được bố trí tại xã Hưng Nguyên Nam. Tổng diện tích giải phóng mặt bằng khoảng 519,2ha, với chi phí ước tính khoảng 6.397 tỷ đồng.

Để triển khai dự án, Tỉnh ủy Nghệ An đã thành lập Ban Chỉ đạo và Tổ giúp việc theo các Quyết định số 3995-QĐ/TU ngày 30/6/2025 và số 4129-QĐ/TU ngày 5/9/2025. UBND tỉnh cũng ban hành Kế hoạch GPMB, phối hợp triển khai và khai thác quỹ đất vùng phụ cận ga đường sắt trên địa bàn tỉnh tại Quyết định số 2445/QĐ-UBND ngày 31/7/2025.

Theo thống kê, dự án ảnh hưởng đến khoảng 38 cụm dân cư với hơn 2.150 hộ dân, trong đó có trên 1.940 hộ phải bố trí TĐC. Dự kiến xây dựng 41 khu TĐC với tổng diện tích gần 103ha, tổng kinh phí khoảng 1.450 tỷ đồng. Đến nay, tất cả 16 xã, phường liên quan đã phê duyệt nhiệm vụ quy hoạch chi tiết các khu TĐC; trong đó, 9 xã đã được phê duyệt quy hoạch chi tiết, 3 xã đang điều chỉnh theo ý kiến của các sở, ngành và 4 xã đang được tư vấn lập quy hoạch.

Dự án nhận được sự đồng lòng của Nhân dân.

Về công tác chuẩn bị đầu tư, hiện phường Hoàng Mai đã trình thẩm định báo cáo nghiên cứu khả thi dự án xây dựng khu TĐC. Tại xã Yên Trung, dù chưa đến giai đoạn chi trả bồi thường, nhận thấy sẽ có bất cập trong việc xác định nguồn gốc đất ở, UBND xã đã có báo cáo gửi Sở Xây dựng và kiến nghị phương án xử lý phù hợp.

Cụ thể, đoạn tuyến đi qua xã Yên Trung dài khoảng 4,6km, dự kiến có 124 hộ dân phải TĐC; khoảng 450 hộ bị ảnh hưởng đất nông nghiệp và phải di dời 6 nghĩa trang. Nhiều thửa đất được hình thành từ trước ngày 18/12/1980 nhưng hồ sơ địa chính chỉ thể hiện 200m² đất ở, phần còn lại là đất vườn, gây khó khăn cho công tác xác định nguồn gốc sử dụng đất và diện tích đất ở để bố trí TĐC.

Theo Luật Đất đai năm 2024, việc xác định nguồn gốc đất phải có giấy tờ chứng minh. Trong khi đó, thực tế nhiều hộ dân không còn đầy đủ hồ sơ pháp lý. Để bảo đảm quyền lợi chính đáng cho người dân, UBND xã Yên Trung kiến nghị cho phép vận dụng linh hoạt các hình thức như lấy ý kiến khu dân cư, họp tiểu ban Mặt trận, Hội đồng xét duyệt đất đai và các hồ sơ liên quan để xác định nguồn gốc sử dụng đất.

Thời gian qua, UBND tỉnh Nghệ An đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, giao nhiệm vụ cho các sở, ngành và địa phương trong việc rà soát, triển khai xây dựng các khu TĐC; thành lập Ban Chỉ đạo, Hội đồng GPMB cấp xã; hướng dẫn quy mô đầu tư, quy trình thực hiện, bảo đảm hiệu quả, tránh lãng phí.

Ông Hoàng Phú Hiền, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An cho biết, tỉnh đã giao các xã, phường khẩn trương hoàn thiện hồ sơ, trình thẩm định và phê duyệt các dự án khu TĐC; tổ chức lấy ý kiến người dân, lập phương án bồi thường, hỗ trợ GPMB, phấn đấu hoàn thành trong tháng 12/2025.

Việc chi trả bồi thường dự kiến thực hiện vào giữa tháng 1/2026; công tác lựa chọn nhà thầu và thi công hoàn thành, bàn giao đất TĐC trong tháng 6/2026.

Theo Nghị quyết số 106/NQ-CP, các địa phương phải cơ bản hoàn thành công tác bồi thường, hỗ trợ, TĐC trước tháng 12/2026 để bàn giao mặt bằng cho nhà thầu thi công. Hiện nay, tỉnh Nghệ An đang tập trung cao độ, huy động tổng lực để hoàn thành nhiệm vụ theo đúng kế hoạch được giao.

Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam qua địa bàn Nghệ An có phạm vi ảnh hưởng rộng, công tác GPMB đặt ra nhiều thách thức. Tuy nhiên, với sự chỉ đạo quyết liệt của Tỉnh ủy, UBND tỉnh; sự vào cuộc đồng bộ của các sở, ngành, địa phương và sự đồng thuận của người dân, Nghệ An đang gấp rút triển khai, phấn đấu hoàn thành công tác bồi thường, hỗ trợ, TĐC đúng tiến độ, góp phần tạo tiền đề quan trọng để dự án trọng điểm quốc gia được khởi công và triển khai theo kế hoạch đề ra.

Tập trung cao độ khẩn trương hoàn thiện hồ sơ

Tại TP Huế, dự kiến đoạn qua TP dài khoảng 95km, đi qua địa bàn 12 xã, phường; bố trí 1 ga hành khách Phú Mỹ (phường Mỹ Thượng) và 1 ga tiềm năng tại xã Chân Mây - Lăng Cô.

Theo thống kê, tổng số hộ dân bị ảnh hưởng trên địa bàn thành phố là 9.278 hộ, diện tích đất bị ảnh hưởng hơn 1.128ha; số hộ TĐC dự kiến 1.368 hộ, với khoảng 7.418 ngôi mộ phải di dời. Tổng kinh phí thực hiện công tác GPMB ước khoảng 4.495 tỷ đồng; riêng đầu tư các khu TĐC và nghĩa trang khoảng 1.785 tỷ đồng.

Thành phố đã rà soát quỹ đất, dự kiến bố trí 22 khu TĐC, 5 khu nghĩa trang, 4 khu trường học và 1 khu chợ kết hợp TĐC. Công tác triển khai tại các ban quản lý dự án cơ bản theo kế hoạch, tuy nhiên, một số dự án vẫn chậm tiến độ do ảnh hưởng thời tiết, khối lượng công việc lớn và công tác GPMB còn nhiều vướng mắc.

Theo Phó Chủ tịch UBND TP Huế Hoàng Hải Minh, thành phố xác định GPMB là nhiệm vụ then chốt, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ toàn bộ dự án. Các sở, ngành, địa phương được giao khẩn trương hoàn thiện hồ sơ, xác định ranh giới GPMB; phối hợp chặt chẽ trong kiểm kê, bồi thường, hỗ trợ, TĐC, bảo đảm công khai, minh bạch, đúng pháp luật. Mục tiêu là hoàn thành toàn bộ công tác GPMB trước ngày 30/12/2026.

Lãnh đạo UBND TP Huế kiểm tra công tác giải phóng mặt bằng tại các địa phương.

Mới đây, Thường trực Thành ủy Huế đã họp Ban Chỉ đạo triển khai các dự án, công trình trọng điểm trên địa bàn thành phố nhiệm kỳ 2025 - 2030, tại buổi làm việc, một số địa phương đã kiến nghị tháo gỡ khó khăn về dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam.

Theo đó, phường Mỹ Thượng đề xuất bổ sung đầu tư khu nghĩa trang tập trung để phục vụ cải táng, đồng thời kiến nghị xem xét phương án bồi thường, bố trí TĐC đối với các hộ dân nằm trong hành lang an toàn do không đủ điều kiện xây dựng, tách thửa theo quy định hiện hành. Xã Quảng Điền kiến nghị áp dụng đơn giá bồi thường theo mặt bằng giá năm 2026, sớm thẩm định, phê duyệt dự án và bố trí đủ nguồn vốn cho 4 khu TĐC trên địa bàn.

Tại buổi làm việc, Bí thư Thành ủy Huế Nguyễn Đình Trung nhấn mạnh, đây là dự án trọng điểm quốc gia, có phạm vi ảnh hưởng lớn, liên quan trực tiếp đến quyền lợi của người dân và sự phát triển chung của thành phố. Vì vậy, trách nhiệm đặt ra đối với các cấp ủy, chính quyền, các sở, ngành, địa phương là hết sức nặng nề. Do đó, yêu cầu các địa phương phải phát huy cao độ tinh thần chủ động, quyết liệt, thực hiện đầy đủ trách nhiệm trong phạm vi thẩm quyền.

Đối với các chủ đầu tư và địa phương khẩn trương rà soát, kiểm kê đầy đủ các hộ dân nằm trong hành lang dự án, làm cơ sở triển khai công tác GPMB đồng bộ, đúng quy định. Việc đánh giá năng lực nhà thầu phải được thực hiện chặt chẽ, thực chất, lựa chọn đúng đơn vị có đủ năng lực, kinh nghiệm để bảo đảm tiến độ, chất lượng công trình.

Để tăng cường chỉ đạo, Thành ủy Huế thống nhất thành lập tổ công tác chuyên trách thuộc Ban Chỉ đạo, do Phó Chủ tịch UBND TP Huế Hoàng Hải Minh làm Tổ trưởng, với sự tham gia của các sở, ngành liên quan. Tổ công tác thực hiện chế độ báo cáo định kỳ 2 tuần một lần để kịp thời tham mưu, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc. Bên cạnh đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường có trách nhiệm hỗ trợ chuyên môn cho các ban, địa phương trong công tác GPMB.

Ngoài ra, yêu cầu các cấp ủy địa phương xác định đây là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng, tập trung lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện đúng pháp luật; quản lý chặt chẽ nguồn vốn, sử dụng đúng mục đích, không lồng ghép dự án khác, không để xảy ra thất thoát, trục lợi. Công tác tuyên truyền, vận động Nhân dân phải được tăng cường, với sự phối hợp, hướng dẫn của Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy, nhằm tạo sự đồng thuận cao trong xã hội.