Nước lũ rút, bác sĩ cảnh báo những bệnh dễ mắc sau ngập úng

Những ngày qua, mưa lớn kéo dài tại Hà Nội và nhiều tỉnh miền Bắc khiến không ít khu vực ngập úng. Nước ngập cuốn theo bùn đất, rác thải, xác động vật và nước thải, làm gia tăng nguy cơ ô nhiễm nguồn nước, môi trường sống.

Đáng lo ngại, ngay cả khi nước rút, người dân vẫn phải đối mặt với nguy cơ mắc các bệnh truyền nhiễm trong quá trình dọn dẹp nhà cửa, xử lý bùn đất và sử dụng nguồn nước, thực phẩm bị ô nhiễm.

Trao đổi về vấn đề này, ThS.BS. Nguyễn Quốc Phương, Trưởng khoa Kiểm soát Nhiễm khuẩn, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, cho biết: "Phần lớn bệnh sau mưa ngập đều có thể phòng được. Quan trọng là nhận biết sớm nguy cơ và xử lý đúng ngay từ trong nhà mình".

Cảnh giác bệnh nhiễm khuẩn nguy hiểm khi lội nước, dọn bùn

Theo bác sĩ Nguyễn Quốc Phương, nguy cơ mắc bệnh sau mưa lũ phụ thuộc vào mức độ tiếp xúc với nguồn nước ô nhiễm và điều kiện môi trường tại từng khu vực.

Tại các vùng nông thôn, vùng trũng ngập sâu kéo dài, người dân thường xuyên phải lội nước, dọn bùn, làm đồng ruộng nên nguy cơ mắc các bệnh liên quan đến nước và đất cao hơn.

Trong khi đó, tại các đô thị như Hà Nội, dù hệ thống hạ tầng phần nào hạn chế việc tiếp xúc với nước bẩn, nguy cơ vẫn hiện hữu ở những khu vực ngập sâu, ngập lâu, đặc biệt đối với người làm việc ngoài trời, công nhân vệ sinh môi trường và những người trực tiếp xử lý bùn đất.

Một trong những bệnh cần cảnh giác là bệnh do xoắn khuẩn Leptospira. Vi khuẩn có thể tồn tại trong nước, bùn đất nhiễm nước tiểu động vật, đặc biệt là chuột, và xâm nhập vào cơ thể qua vùng da bị xây xước hoặc niêm mạc.

Người mắc bệnh thường có biểu hiện sốt, đau đầu, đau cơ, đặc biệt là đau bắp chân, kèm theo mệt mỏi. Trường hợp nặng có thể xuất hiện vàng da, tiểu ít, tổn thương gan, thận.

Bác sĩ khuyến cáo người dân hạn chế lội nước bẩn, sử dụng ủng, găng tay và che kín các vết thương khi phải tiếp xúc với nước ngập. Nếu xuất hiện sốt, đau cơ nhiều, vàng da hoặc tiểu ít sau khi lội nước, cần đến cơ sở y tế và thông báo rõ tiền sử tiếp xúc với nước bẩn.

Một bệnh nguy hiểm khác là Whitmore, do vi khuẩn Burkholderia pseudomallei có trong đất và nước gây ra. Vi khuẩn có thể xâm nhập qua vết thương, đường hô hấp hoặc đường tiêu hóa.

Bệnh có biểu hiện đa dạng như sốt kéo dài, áp xe, viêm phổi, thậm chí nhiễm khuẩn huyết. Người làm nông nghiệp, thường xuyên tiếp xúc với bùn đất và người mắc bệnh nền như đái tháo đường cần đặc biệt lưu ý.

Theo bác sĩ Phương, để phòng bệnh, người dân cần tránh tiếp xúc trực tiếp với đất bùn, rửa sạch tay chân sau khi làm việc và bảo vệ các vết thương hở. Người có bệnh nền xuất hiện sốt kéo dài không rõ nguyên nhân sau khi tiếp xúc với bùn đất nên đi khám sớm.

Nước rút nhưng nguy cơ bệnh đường tiêu hóa, sốt xuất huyết vẫn còn

Không chỉ các bệnh nhiễm khuẩn từ đất, nước ngập còn có thể cuốn theo chất thải và nhiều vi sinh vật gây bệnh, làm ô nhiễm nguồn nước sinh hoạt và thực phẩm.

Theo bác sĩ Phương, người dân cần đề phòng các bệnh đường tiêu hóa như tiêu chảy cấp, lỵ, thương hàn, tả và viêm gan A.

Biểu hiện thường gặp gồm tiêu chảy nhiều lần, nôn, đau bụng, sốt. Những dấu hiệu như khát nhiều, khô môi, tiểu ít có thể cảnh báo tình trạng mất nước, cần được xử trí kịp thời.

Để phòng bệnh, người dân cần thực hiện ăn chín, uống sôi, sử dụng nguồn nước sạch, loại bỏ thực phẩm đã ngâm nước lũ hoặc có dấu hiệu hư hỏng. Đồng thời, rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh và sau khi dọn dẹp môi trường.

Trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền cần được theo dõi sát, đến cơ sở y tế sớm nếu tiêu chảy, nôn nhiều hoặc có dấu hiệu mất nước.

"Nhiều người chủ quan khi nước đã rút, nhưng đây lại là thời điểm bệnh đường tiêu hóa và sốt xuất huyết dễ gia tăng", bác sĩ Phương lưu ý.

Đối với sốt xuất huyết, nguy cơ có thể gia tăng trong những tuần sau mưa ngập khi nước đọng tại xô chậu, chai lọ, lốp xe và các vật dụng phế thải trở thành nơi sinh sản của muỗi vằn.

Bác sĩ khuyến cáo, ngay khi nước rút, người dân cần thu gom rác thải, lật úp các dụng cụ chứa nước không sử dụng, đậy kín bể chứa và thực hiện các biện pháp diệt lăng quăng, bọ gậy.

Bên cạnh đó, cần phòng muỗi đốt bằng cách mặc quần áo dài, ngủ màn kể cả ban ngày.

Khi xuất hiện sốt, người dân không nên tự truyền dịch hoặc tự điều trị kéo dài. Đặc biệt, nếu có các dấu hiệu như đau bụng nhiều, nôn liên tục, chảy máu chân răng, chảy máu cam hoặc lừ đừ, cần đến cơ sở y tế ngay. Những dấu hiệu cảnh báo này có thể xuất hiện khi người bệnh bắt đầu giảm sốt.

Không chủ quan với đau mắt đỏ, bệnh ngoài da và nhiễm trùng vết thương

Bên cạnh các bệnh truyền nhiễm kể trên, môi trường ô nhiễm sau ngập úng còn làm tăng nguy cơ mắc các bệnh về mắt, da và nhiễm trùng vết thương.

Theo bác sĩ Phương, đau mắt đỏ có thể lây lan trong điều kiện sinh hoạt đông đúc, vệ sinh cá nhân không bảo đảm, đặc biệt qua tiếp xúc trực tiếp hoặc dùng chung vật dụng với người mắc bệnh.

Để phòng tránh, người dân cần thường xuyên rửa tay, không dụi mắt, không dùng chung khăn mặt và không tự ý sử dụng thuốc nhỏ mắt chứa corticoid.

Việc ngâm chân tay trong nước bẩn kéo dài cũng có thể gây nấm kẽ chân, viêm nang lông và các tổn thương ngoài da. Sau khi lội nước, cần rửa sạch bằng nước sạch, lau khô chân tay, đặc biệt là các kẽ ngón chân, đồng thời thay giày dép, quần áo ẩm ướt.

Đáng chú ý, nước ngập có thể chứa vật sắc nhọn và vi khuẩn gây nhiễm trùng vết thương. Một số vi khuẩn như Aeromonas có thể gây nhiễm trùng tiến triển nhanh; vi khuẩn Vibrio cũng là mối nguy khi vết thương tiếp xúc với nguồn nước bị ô nhiễm phù hợp với điều kiện tồn tại của chúng.

Người có vết thương cần rửa sạch bằng nước sạch và xà phòng, che phủ phù hợp. Nếu vết thương sâu, bẩn hoặc xuất hiện sưng, nóng, đỏ, đau tăng, chảy dịch, cần đến cơ sở y tế để được xử trí.

Các vết thương dính đất bùn còn tiềm ẩn nguy cơ uốn ván. Người dân cần được nhân viên y tế đánh giá tình trạng tiêm chủng để xác định có cần tiêm phòng hay không.

Ngoài ra, thời tiết ẩm ướt, nhà cửa ẩm mốc và điều kiện sinh hoạt tập trung có thể làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh đường hô hấp, đặc biệt ở trẻ nhỏ và người cao tuổi.

Người dân cần giữ nhà cửa khô thoáng, vệ sinh nấm mốc và hạn chế tiếp xúc gần với người đang có triệu chứng hô hấp. Nếu xuất hiện sốt cao, ho nhiều, khó thở hoặc đau ngực, cần đi khám kịp thời.

Để hạn chế nguy cơ mắc bệnh, bác sĩ Nguyễn Quốc Phương khuyến cáo người dân chủ động thực hiện các biện pháp phòng bệnh ngay từ mỗi gia đình, tập trung vào 6 việc sau:

Thứ nhất, bảo đảm nguồn nước sạch. Chỉ sử dụng nước an toàn trong ăn uống và sinh hoạt. Nước giếng bị ngập phải được thau rửa, làm trong và khử khuẩn đúng hướng dẫn của ngành y tế. Nước sau khử khuẩn vẫn cần đun sôi trước khi uống.

Thứ hai, bảo đảm an toàn thực phẩm. Thực hiện ăn chín, uống sôi; loại bỏ thực phẩm đã ngâm nước lũ hoặc hư hỏng; tuyệt đối không sử dụng gia súc, gia cầm chết làm thực phẩm.

Thứ ba, hạn chế tiếp xúc với nước bẩn. Khi bắt buộc phải lội nước hoặc dọn bùn đất, cần sử dụng ủng, găng tay, bảo vệ các vết thương hở và vệ sinh cơ thể ngay sau khi tiếp xúc.

Thứ tư, giữ vệ sinh cá nhân. Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, nhất là trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh và sau khi dọn dẹp. Rửa sạch, lau khô chân tay sau khi lội nước.

Thứ năm, vệ sinh môi trường ngay khi nước rút. Thu gom rác thải, xử lý xác động vật đúng hướng dẫn, vệ sinh và khử khuẩn khu vực bị ngập; loại bỏ các vật dụng đọng nước để ngăn muỗi sinh sản.

Thứ sáu, theo dõi sức khỏe và đi khám kịp thời. Không tự điều trị kéo dài khi có dấu hiệu bất thường như sốt cao, khó thở, mất nước hoặc vết thương nhiễm trùng. Khi đi khám, cần thông báo cho bác sĩ về việc từng lội nước, tiếp xúc bùn đất hoặc sử dụng nguồn nước nghi ô nhiễm.

Đặc biệt, trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền cần được theo dõi sức khỏe sát sao hơn.

Bác sĩ Phương nhấn mạnh: "Mưa lũ có thể qua nhanh, nhưng nguy cơ với sức khỏe còn kéo dài sau khi nước rút. Chủ động phòng bệnh từ mỗi gia đình và đi khám sớm khi có dấu hiệu bất thường là cách bảo vệ hiệu quả nhất."