Sự thật về luận điệu "thuốc lá, thuốc lá điện tử giúp giảm stress"

Câu nói "Hút một điếu cho đỡ căng thẳng" đã trở thành lời cửa miệng của nhiều người "dân văn phòng" hay giới trẻ. Tuy nhiên, dưới lăng kính y học hiện đại, đây chỉ là một trong những cú lừa ngoạn mục nhất của ngành công nghiệp tỷ đô. Các sản phẩm này hoàn toàn không làm giảm stress, mà trái lại, đang đẩy não bộ vào một vòng lặp lo âu hơn.

Giải mã "ảo giác thư giãn" của Nicotine

Nhiều người nghĩ rằng hút thuốc giúp họ bình tĩnh tức thì khi đối mặt với áp lực. Sự thật là, cảm giác "thư giãn" đó chỉ là một phản ứng hóa học chớp nhoáng đánh lừa não bộ.

Khi hút thuốc, chất nicotine sẽ đi qua phổi vào máu và lên não chỉ trong vòng chưa tới 10 giây. Nó kích thích não bộ giải phóng dopamine – chất dẫn truyền thần kinh tạo cảm giác hưng phấn tạm thời. Nhưng "cái bẫy" nằm ở chỗ: chỉ khoảng 20 đến 30 phút sau, lượng nicotine trong máu sẽ sụt giảm chóng mặt. Cơ thể lập tức rơi vào trạng thái "cai nghiện" (withdrawal), biểu hiện bằng sự bồn chồn, cáu gắt, khó tập trung và gia tăng mức độ căng thẳng.

Để làm dịu đi cảm giác bứt rứt này, người dùng buộc phải châm điếu thuốc tiếp theo. Việc "hút để giải tỏa" thực chất chỉ là hành động thỏa mãn cơn nghiện, xoa dịu đi sự khó chịu do chính điếu thuốc trước đó tạo ra, nhằm đưa cơ thể trở lại trạng thái bình ổn mà một người không hút thuốc vốn dĩ luôn có.

Nhiều tổ chức y tế trong nước và thế giới đã khẳng định, việc sử dụng thuốc lá giúp giảm căng thẳng là một lầm tưởng. Thực chất, chứng rối loạn sử dụng thuốc lá làm gia tăng sự lo âu. Thay vì giải quyết gốc rễ của công việc, người hút lại tự quàng thêm một gánh nặng sinh lý nặng nề: sự lệ thuộc vào hóa chất.

Thuốc lá điện tử - Lời nói dối mang hương trái cây và hệ lụy tàn khốc

Trong những năm gần đây, giới trẻ và dân văn phòng có xu hướng chuyển sang sử dụng thuốc lá điện tử (e-cigarettes) và thuốc lá nung nóng vì tin vào những lời quảng bá rằng chúng "hiện đại", "ít độc hại hơn" và là cách xả stress an toàn. Đây là một sai lầm chết người.

Thành phần cốt lõi gây nghiện và tác động lên hệ thần kinh trong các sản phẩm này vẫn là Nicotine. Thậm chí, nhiều loại thuốc lá điện tử hiện nay sử dụng muối nicotine (nicotine salts) với nồng độ cực kỳ cao, cho phép người dùng hấp thụ lượng lớn nicotine nhanh hơn và gắt hơn mà không bị khé cổ. Sự biến thiên đột ngột của nồng độ nicotine liều cao này khiến hệ thần kinh càng dễ bị tổn thương, làm tăng mức độ stress oxy hóa (oxidative stress) của cơ thể.

Nghiên cứu quy mô lớn trên Tạp chí y khoa Brain and Behavior (Moylan và cộng sự, 2013) đã phân tích cơ chế sinh học và kết luận: Hút thuốc gây viêm nhiễm hệ thống và làm thay đổi cấu trúc dẫn truyền thần kinh, từ đó làm tăng nguy cơ mắc các rối loạn lo âu lâu dài.

Tại Việt Nam, hậu quả của việc lạm dụng thuốc lá điện tử để "giải tỏa áp lực" đang hiện hữu rõ ràng bằng những ca cấp cứu nguy kịch. Cảnh báo về thực trạng này, TS. BS Nguyễn Trung Nguyên - Giám đốc Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai cho biết, thay vì được "thư giãn" như những lời quảng cáo đường mật, rất nhiều bệnh nhân đã phải nhập viện với hệ thần kinh bị tàn phá nặng nề.

Bác sĩ Nguyên nhấn mạnh: "Sau khi sử dụng thuốc lá điện tử, nhiều bạn trẻ nhập viện trong tình trạng hoang tưởng, ảo giác, lo sợ, nhiều khi còn bị kích thích thần kinh..., có trường hợp co giật, sùi bọt mép, tím tái, hôn mê."

Ông cũng chỉ rõ, trong tinh dầu thuốc lá điện tử ngoài nicotine liều cao còn bị pha trộn vô số hóa chất độc hại, thậm chí là ma túy thế hệ mới, trực tiếp đánh sập hệ thần kinh và tim mạch của người sử dụng.

Để thực sự quản trị được stress, các chuyên gia y tế khuyến cáo mỗi người nên đối diện và giải quyết tận gốc vấn đề, đồng thời xây dựng các cơ chế đối phó lành mạnh.

Tập thể dục thường xuyên để kích thích hormone hạnh phúc endorphin, duy trì giấc ngủ chất lượng, thiền định hoặc tìm kiếm sự hỗ trợ từ các chuyên gia tâm lý mới là chìa khóa thật sự.