Thời tiết cực đoan: Nâng cao năng lực cảnh báo sớm để chủ động ứng phó

Việt Nam là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề của biến đổi khí hậu

Theo các đánh giá mới nhất của Tổ chức Khí tượng thế giới, hệ thống khí hậu toàn cầu tiếp tục ghi nhận nhiều dấu hiệu bất thường. Nhiệt độ trung bình toàn cầu duy trì ở mức cao kỷ lục trong nhiều năm liên tiếp, kéo theo những thay đổi đáng kể về chế độ mưa, nguồn nước và làm gia tăng tần suất cũng như cường độ của các hiện tượng thời tiết cực đoan.

Trong bối cảnh đó, Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề của biến đổi khí hậu, với các nguy cơ ngày càng gia tăng từ nắng nóng, hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn, mưa lớn cực đoan, lũ lụt và sạt lở đất. Đáng chú ý, khu vực Bắc và Trung Bộ đang trải qua đợt nắng nóng gay gắt nhất kể từ đầu tháng 6. Còn tại Trung Bộ, nắng nóng gay gắt và đặc biệt gay gắt tiếp tục duy trì trong các ngày 25/6 và 26/6 tại khu vực từ Thanh Hóa đến TP Đà Nẵng và phía Đông các tỉnh từ Quảng Ngãi đến Đắk Lắk. Nhiệt độ phổ biến 37 - 39 độ C, có nơi trên 40 độ C.

Các dự báo hiện nay cho thấy nửa cuối năm 2026 và đầu năm 2027 có khả năng chịu tác động rõ nét của hiện tượng El Niño. Diễn biến này có thể làm gia tăng nguy cơ nắng nóng kéo dài, thiếu hụt lượng mưa, hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn tại nhiều khu vực, đặc biệt là Trung Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long; đồng thời tác động đến sản xuất nông nghiệp, tài nguyên nước, năng lượng, môi trường và đời sống dân sinh.

Những thách thức này tiếp tục được nhấn mạnh tại Hội nghị “Dự báo, cảnh báo sớm tình hình khí tượng thủy văn năm 2026” do Cục Khí tượng Thủy văn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp với Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) tại Việt Nam tổ chức. Theo đó, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành nhấn mạnh “việc nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm và chuyển hóa hiệu quả thông tin khoa học thành các quyết định quản lý, hành động ứng phó kịp thời là yêu cầu cấp thiết”.

Tìm giải pháp căn cơ từ các sáng kiến quốc tế

Theo các chuyên gia UNDP, sáng kiến toàn cầu “Cảnh báo sớm cho tất cả mọi người” (EW4All) do Liên hợp quốc khởi xướng, hướng tới mục tiêu bảo vệ toàn bộ người dân trên thế giới bằng các hệ thống cảnh báo sớm đa thiên tai cứu sinh trước cuối năm 2027. Sáng kiến này góp phần quan trọng trong việc thu hẹp khoảng cách giữa công tác phân tích khí tượng cấp cao với năng lực hành động ứng phó thực tế ở cấp độ cộng đồng, hỗ trợ trực tiếp cho mục tiêu chiến lược của ngành khí tượng thủy văn Việt Nam trong việc ứng phó với kịch bản El Niño sắp tới.

Bà Ramla Khalidi, Trưởng đại diện thường trú UNDP tại Việt Nam chỉ ra: “Các hiện tượng thời tiết cực đoan đã trở thành trạng thái bình thường mới và các hệ thống của chúng ta phải thích ứng phù hợp. Dữ liệu đơn thuần không hiệu quả trong việc bảo vệ con người. Một mô hình dự báo tiên tiến nhất cũng chỉ phát huy hiệu quả khi nó tới được với người dân ở tuyến đầu”.

Thông qua quá trình làm việc với các hộ nông dân sản xuất nhỏ ở Tây Nguyên và các cộng đồng ven biển, bà Khalidi nhấn mạnh “khoảng cách lớn nhất nằm ở công tác truyền thông”, đó là việc chuyển đổi các dữ liệu khí tượng phức tạp thành những thông điệp đơn giản, mang tính địa phương và đáp ứng yêu cầu về giới, để người dân có thể hiểu và hành động kịp thời.

Thông qua Dự án “Cộng đồng ven biển thích ứng với biến đổi khí hậu Việt Nam”, Đại sứ Canada tại Việt Nam, ngài Jim Nickel khẳng định Canada đang hỗ trợ các nỗ lực nhằm hoàn thiện hệ thống cảnh báo sớm, nâng cao năng lực dự báo dựa trên dữ liệu và giúp các cộng đồng dễ bị tổn thương chuẩn bị tốt hơn trước các thiên tai liên quan đến khí hậu.

Theo Đại sứ, việc kết nối các chuyên gia Canada với các đối tác Việt Nam nhằm thúc đẩy các giải pháp thực tiễn, dựa trên cơ sở khoa học để bảo vệ tính mạng và sinh kế của người dân. Quan hệ đối tác này phản ánh cam kết chung trong việc xây dựng một tương lai an toàn và kiên cường hơn, nơi mà công tác chuẩn bị ứng phó tốt với khí hậu là nền tảng cho sự phát triển bền vững.