Thu phí cao tốc đầu tư công: Sau một tháng vận hành, bước chuyển đã dần rõ nét

Vận hành ổn định, nộp ngân sách 120 tỷ đồng

Từ đầu tháng 3/2026, việc tổ chức thu phí đối với 5 tuyến cao tốc do Nhà nước đầu tư đã chính thức được triển khai, đánh dấu bước chuyển quan trọng trong cơ chế quản lý, khai thác hạ tầng giao thông đường bộ.

Theo Bộ Xây dựng, các tuyến cao tốc được đưa vào thu phí gồm những đoạn quan trọng trên trục cao tốc Bắc - Nam phía Đông, với tổng chiều dài hàng trăm km. Việc thu phí được thực hiện hoàn toàn bằng hình thức điện tử không dừng (ETC), không bố trí trạm thu phí truyền thống, qua đó bảo đảm lưu thông thông suốt, giảm thiểu tối đa nguy cơ ùn tắc.

Ông Bùi Quang Thái, Cục trưởng Cục Đường bộ Việt Nam cho biết, từ 22h ngày 2/3/2026, 5 dự án thành phần cao tốc Bắc - Nam gồm: Mai Sơn - QL45, QL45 - Nghi Sơn, Nghi Sơn - Diễn Châu, Vĩnh Hảo - Phan Thiết và Phan Thiết - Dầu Giây chính thức thu phí. Đến nay, hệ thống thu phí không dừng trên toàn tuyến đã vận hành đồng bộ, cơ bản bảo đảm ổn định, thông suốt.

Tính đến ngày 18/3, toàn hệ thống ghi nhận gần 1,2 triệu lượt phương tiện, thu về hơn 120 tỷ đồng nộp ngân sách nhà nước. Trong đó, tuyến Phan Thiết - Dầu Giây dẫn đầu cả về lưu lượng và doanh thu, tiếp đến là Mai Sơn - QL45, Vĩnh Hảo - Phan Thiết, Nghi Sơn - Diễn Châu và QL45 - Nghi Sơn.

Sau một tháng triển khai, ghi nhận cho thấy hệ thống cơ bản vận hành ổn định, không xảy ra tình trạng ùn tắc kéo dài tại các điểm thu phí. Lưu lượng phương tiện qua các tuyến vẫn duy trì ở mức cao, đặc biệt vào các khung giờ cao điểm và dịp cuối tuần. Mức phí được áp dụng dao động từ khoảng 900 - 1.300 đồng/km tùy loại phương tiện, được đánh giá là thấp hơn so với nhiều dự án BOT hiện nay. Nhờ đó, phần lớn người dân và doanh nghiệp vận tải bước đầu chấp nhận cơ chế thu phí mới.

Một số lái xe cho biết, việc thu phí không dừng giúp tiết kiệm thời gian, không phải dừng xe, giảm áp lực khi di chuyển qua các tuyến cao tốc dài. Đồng thời, việc minh bạch chi phí cũng giúp người sử dụng dịch vụ có tâm lý “trả tiền nhận dịch vụ” rõ ràng hơn. Việc thu phí các tuyến cao tốc do Nhà nước đầu tư không chỉ mang ý nghĩa tài chính mà còn thể hiện sự thay đổi trong tư duy quản lý hạ tầng.

Trước đây, nhiều tuyến cao tốc đầu tư bằng ngân sách nhà nước được khai thác miễn phí, dẫn đến áp lực lớn lên ngân sách trong công tác duy tu, bảo trì. Trong khi đó, nhu cầu đầu tư hạ tầng ngày càng tăng, đòi hỏi nguồn lực rất lớn.

Theo tính toán của cơ quan chức năng, tổng mức đầu tư các tuyến cao tốc Bắc - Nam giai đoạn 1 và 2 lên tới hàng trăm nghìn tỷ đồng. Nếu không có cơ chế thu phí, việc duy trì, nâng cấp hệ thống trong dài hạn sẽ gặp nhiều khó khăn. Do đó, việc tổ chức thu phí được xem là bước đi tất yếu nhằm từng bước hoàn vốn, tái đầu tư và nâng cao chất lượng hạ tầng. Đồng thời, đây cũng là tiền đề để tiến tới xây dựng cơ chế quản lý hiện đại, tiệm cận thông lệ quốc tế.

Đáng chú ý, việc áp dụng hoàn toàn hệ thống thu phí không dừng đã giúp tăng tính minh bạch trong quản lý doanh thu, hạn chế thất thoát, đồng thời tạo nền tảng dữ liệu quan trọng phục vụ công tác điều hành giao thông.

Những vấn đề đặt ra sau giai đoạn “làm quen”

Dù đạt được những kết quả tích cực ban đầu, song sau một tháng triển khai, một số khó khăn, vướng mắc cũng dần bộc lộ. Trước hết, tỷ lệ phương tiện chưa dán thẻ ETC hoặc tài khoản không đủ số dư vẫn còn, dẫn đến một số trường hợp phải xử lý thủ công, gây ảnh hưởng nhất định đến dòng xe tại các điểm kiểm soát. Dù không phổ biến, nhưng nếu không được khắc phục triệt để có thể phát sinh “điểm nghẽn” cục bộ.

Bên cạnh đó, một bộ phận người dân vẫn chưa quen với việc cao tốc đầu tư công phải trả phí, đặc biệt tại những tuyến trước đây sử dụng miễn phí. Điều này đòi hỏi công tác tuyên truyền cần tiếp tục được đẩy mạnh, nhằm tạo sự đồng thuận xã hội.

Ngoài ra, hệ thống hạ tầng hỗ trợ như điểm dừng nghỉ, cứu hộ, cứu nạn, dịch vụ trên tuyến tại một số đoạn cao tốc vẫn chưa đồng bộ. Trong khi đó, khi đã thu phí, yêu cầu về chất lượng dịch vụ đi kèm cũng cần được nâng lên tương xứng.

Các chuyên gia cho rằng, thu phí chỉ là bước khởi đầu. Quan trọng hơn là phải bảo đảm người dân nhận được dịch vụ tương xứng với chi phí bỏ ra, từ chất lượng mặt đường, an toàn giao thông đến các tiện ích đi kèm.

Từ thực tiễn triển khai, Bộ Xây dựng cho biết sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện hệ thống kỹ thuật, nâng cao độ ổn định của hệ thống thu phí không dừng, đồng thời tăng cường kết nối dữ liệu để phục vụ công tác quản lý. Song song đó, việc hoàn thiện hành lang pháp lý về thu phí hạ tầng đường bộ, cơ chế quản lý, sử dụng nguồn thu cũng đang được đặt ra nhằm bảo đảm minh bạch, hiệu quả.

Một vấn đề quan trọng khác là cần có lộ trình điều chỉnh mức phí phù hợp với từng giai đoạn, vừa bảo đảm khả năng chi trả của người dân, vừa đáp ứng yêu cầu hoàn vốn và tái đầu tư.

Trong dài hạn, việc thu phí cao tốc đầu tư công được kỳ vọng sẽ tạo nguồn lực ổn định để tiếp tục mở rộng mạng lưới giao thông, đặc biệt là các tuyến kết nối liên vùng, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.