Tư tưởng Hồ Chí Minh về quyền tham chính của phụ nữ Việt

Từ hành trình phụ nữ bước vào chính trường...

Theo tư tưởng Hồ Chí Minh, bình đẳng giới trước hết phải là bình đẳng về chính trị. Quyền tham chính của phụ nữ bao gồm quyền bầu cử, ứng cử, quyền tham gia quản lý nhà nước, quyền tự do ngôn luận, tự do hội họp, cư trú và bình đẳng trước pháp luật. Đây không chỉ là quyền hình thức mà phải được bảo đảm bằng cơ chế pháp lý và thực tiễn tổ chức thực hiện.

Sau thành công của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, lần đầu tiên trong lịch sử dân tộc, phụ nữ Việt Nam được tham gia Tổng tuyển cử ngày 6/1/1946 để bầu Quốc hội. Việc phụ nữ từ 18 tuổi trở lên được thực hiện quyền bầu cử và có đại biểu nữ trúng cử vào Quốc hội khóa I là bước ngoặt mang ý nghĩa lịch sử. Đó không chỉ là kết quả của một sự kiện chính trị mà còn là thành quả của cả một quá trình tư duy, vận động và tổ chức thực hiện quan điểm giải phóng phụ nữ của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Tư tưởng ấy được thể chế hóa rõ nét trong Hiến pháp năm 1946, bản Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa do Người làm Trưởng ban soạn thảo. Hiến pháp khẳng định phụ nữ có quyền bình đẳng với nam giới về mọi mặt chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội và gia đình. Những quy định này đánh dấu bước ngoặt về địa vị pháp lý của phụ nữ Việt Nam, mở ra một thời đại mới, thời đại người phụ nữ trở thành công dân đầy đủ quyền và nghĩa vụ, có cơ sở pháp lý để tham gia vào đời sống chính trị quốc gia.

Một điểm nổi bật trong tư tưởng Hồ Chí Minh là nhấn mạnh vai trò của tổ chức trong việc thực hiện quyền tham chính của phụ nữ. Người cho rằng, sự nghiệp giải phóng phụ nữ không thể chỉ dựa vào ý chí cá nhân mà phải thông qua tổ chức quần chúng dưới sự lãnh đạo của Đảng.

Sau khi giành chính quyền, ngày 20/10/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ thị thành lập Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam. Theo Người, Hội Phụ nữ không chỉ tuyên truyền chủ trương, chính sách mà còn phải nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của chị em để phản ánh, tham mưu với Đảng, Nhà nước những chính sách phù hợp. Như vậy, quyền tham chính của phụ nữ không chỉ là tham gia ở vị trí đại biểu hay cán bộ, mà còn là quyền được lắng nghe, được đại diện và được phản ánh tiếng nói trong quá trình hoạch định chính sách.

Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt coi trọng việc giáo dục, nâng cao nhận thức chính trị, văn hóa, chuyên môn cho phụ nữ. Người hiểu rằng quyền tham chính chỉ thực sự có ý nghĩa khi phụ nữ đủ năng lực, bản lĩnh và tự tin để đảm đương công việc.

Người nhiều lần nhấn mạnh: Đảng và Chính phủ phải có kế hoạch thiết thực để bồi dưỡng, cất nhắc, giúp đỡ phụ nữ đảm nhiệm cả những vị trí lãnh đạo. Đồng thời, bản thân phụ nữ phải tích cực học tập chính trị, văn hóa, kỹ thuật; nâng cao tinh thần yêu nước và ý thức trách nhiệm xã hội. Người thẳng thắn chỉ ra những hạn chế như tâm lý tự ti, e dè, đồng thời động viên chị em vượt qua khó khăn gia đình, định kiến xã hội để vươn lên. Đặc biệt, Chủ tịch Hồ Chí Minh quan tâm đến cán bộ nữ ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Đến tư tưởng thành hành động trong kỷ nguyên mới

Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh cải cách thể chế, hoàn thiện hệ thống pháp luật về bình đẳng giới và nâng cao tỷ lệ nữ tham gia lãnh đạo, những chỉ dẫn của Người tiếp tục là nền tảng tư tưởng vững chắc. Quyền tham chính của phụ nữ không chỉ góp phần bảo đảm công bằng xã hội mà còn nâng cao chất lượng hoạch định chính sách, bởi sự đa dạng giới trong lãnh đạo giúp phản ánh đầy đủ hơn lợi ích và nhu cầu của các nhóm xã hội.

Chủ tịch Hồ Chí Minh và các nữ đại biểu tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ III của Đảng, tháng 9 năm 1960. (Ảnh tư liệu)

Có thể khẳng định, tư tưởng tiên phong của Chủ tịch Hồ Chí Minh về quyền tham chính của phụ nữ đã đặt nền móng cho một xã hội tiến bộ, nơi phụ nữ không chỉ “đảm việc nhà” mà còn “giỏi việc nước”, được tham gia vào quá trình quyết định vận mệnh quốc gia. Đó không chỉ là di sản tư tưởng quý báu mà còn là động lực để Việt Nam tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách, tạo môi trường thuận lợi để phụ nữ phát huy trí tuệ, bản lĩnh và khát vọng cống hiến trong lĩnh vực chính trị và mọi mặt của đời sống xã hội.

Thực hiện Di chúc, tâm nguyện và tư tưởng giải phóng phụ nữ của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng và Nhà nước ta trong nhiều năm qua đã nỗ lực hoàn thiện thể chế, chính sách và tổ chức thực hiện nhằm bảo đảm quyền tham chính của phụ nữ. Quyền ấy không chỉ được ghi nhận về mặt pháp lý mà ngày càng được cụ thể hóa bằng các mục tiêu, chỉ tiêu và chương trình hành động quốc gia. Tuy nhiên, bên cạnh những chuyển biến tích cực, thực tiễn vẫn cho thấy khoảng cách giữa mục tiêu và kết quả, giữa tiềm năng của phụ nữ và mức độ tham gia của họ trong hệ thống chính trị.

Trên thực tế, tỷ lệ nữ tham gia các cơ quan dân cử và bộ máy hành chính nhà nước có xu hướng cải thiện trong những năm gần đây. Tại Quốc hội khóa XV (2021 - 2026), tỷ lệ nữ đại biểu đạt 30,26% (151/499 đại biểu), tăng so với khóa XIV và nằm trong nhóm quốc gia có tỷ lệ nữ nghị sĩ tương đối cao ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Dù vậy, con số này vẫn chưa đạt mục tiêu 35 - 40% mà Nghị quyết số 11-NQ/TW đề ra.

Ở cấp Chính phủ, ngày 25/10/2025, Quốc hội Việt Nam đã phê chuẩn bổ nhiệm bà Phạm Thị Thanh Trà giữ chức Phó Thủ tướng Chính phủ nhiệm kỳ 2021 - 2026, đánh dấu lần đầu tiên trong lịch sử nước ta có người phụ nữ đảm nhiệm vị trí Phó Thủ tướng.

Trước đó, bà từng là Bộ trưởng Bộ Nội vụ từ năm 2021 đến 2025. Trước bà Phạm Thị Thanh Trà tuy đã có nhiều nữ lãnh đạo cao cấp trong hệ thống chính trị, như bà Nguyễn Thị Bình, bà Nguyễn Thị Doan từng là Phó Chủ tịch nước và bà Nguyễn Thị Kim Ngân là Chủ tịch Quốc hội và chưa từng có phụ nữ được bổ nhiệm vào vị trí Phó Thủ tướng Chính phủ cho đến thời điểm này.

Vì vậy, việc bà Phạm Thị Thanh Trà trở thành Phó Thủ tướng nữ đầu tiên là một sự kiện chính trị mang tính bước ngoặt, phản ánh tiến bộ trong thực hiện bình đẳng giới trong tham gia lãnh đạo quốc gia ở Việt Nam.

Ngoài ra còn có Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan và Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Nguyễn Thị Hồng. Tỷ lệ bộ, cơ quan ngang bộ có lãnh đạo chủ chốt là nữ tăng dần qua các năm. Ở địa phương, tỷ lệ nữ đại biểu Hội đồng nhân dân cấp tỉnh nhiệm kỳ 2021 - 2026 đạt khoảng 29%, cao hơn nhiệm kỳ trước.

Trên bảng xếp hạng toàn cầu về phụ nữ trong nghị viện, Việt Nam thường xuyên đứng ở nhóm trung bình khá, khoảng thứ 40 - 50 trong tổng số gần 190 quốc gia. Dù còn những thách thức, nỗ lực của Việt Nam trong thúc đẩy phụ nữ tham chính đã được cộng đồng quốc tế ghi nhận. Năm 2024, Việt Nam được bầu vào Hội đồng Chấp hành của UN Women nhiệm kỳ 2025 - 2027. Sự kiện này không chỉ thể hiện uy tín quốc tế mà còn mở ra cơ hội để Việt Nam đóng góp vào các định hướng toàn cầu về bình đẳng giới và trao quyền cho phụ nữ.

Việc điều chỉnh chính sách nghỉ hưu theo hướng tăng tuổi nghỉ hưu đối với nữ cán bộ lãnh đạo, quản lý cũng là bước tiến quan trọng nhằm tạo điều kiện để phụ nữ có thêm thời gian cống hiến và phát triển sự nghiệp chính trị. Các đề án bồi dưỡng cán bộ nữ ở nước ngoài, hỗ trợ phụ nữ vùng dân tộc thiểu số… tiếp tục được triển khai, góp phần thu hẹp khoảng cách giới trong tiếp cận cơ hội lãnh đạo.

Trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững và hội nhập sâu rộng, việc phát huy nguồn lực phụ nữ trong lĩnh vực chính trị có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Quyền tham chính của phụ nữ không chỉ là câu chuyện công bằng giới, mà còn là vấn đề chất lượng quản trị quốc gia. Khi phụ nữ được tham gia đầy đủ vào quá trình hoạch định và thực thi chính sách, tiếng nói của một nửa dân số sẽ được phản ánh rõ nét hơn, góp phần xây dựng một nền chính trị bao trùm, dân chủ và hiệu quả.

Vì vậy, bên cạnh việc tiếp tục hoàn thiện thể chế, cần đổi mới mạnh mẽ công tác quy hoạch, đào tạo cán bộ nữ; kiên quyết xóa bỏ định kiến giới; nâng cao trách nhiệm người đứng đầu trong bảo đảm bình đẳng giới; đồng thời tăng cường vai trò giám sát, phản biện xã hội của các tổ chức đại diện phụ nữ. Chỉ khi đó, quyền tham chính của phụ nữ mới thực sự được thực hiện một cách đầy đủ, thực chất và bền vững, đúng với tinh thần tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh và yêu cầu phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới.