UAV và khát vọng làm chủ bầu trời công nghệ Việt

Những chuyến bay đầu tiên của kinh tế tầm thấp

Những thử nghiệm ban đầu cho thấy UAV không còn là công nghệ của tương lai mà đã bắt đầu tạo ra giá trị thực tế.

Tại Điện Biên, FPT đã triển khai thử nghiệm ứng dụng UAV trong nông nghiệp với nhiều kết quả tích cực. Thiết bị bay không người lái giúp rút ngắn thời gian phun thuốc từ khoảng 4 giờ xuống còn 10 phút cho mỗi ha, tăng năng suất gieo hạt và có thể rải phân trên diện tích từ 40-64 ha mỗi ngày ở những khu vực con người khó tiếp cận.

Theo mô phỏng trên hơn 51.000 ha cây trồng chủ lực của địa phương như lúa, cà phê, mắc ca và trà shan tuyết, mô hình này có thể giúp giảm 15-20% chi phí canh tác, giảm 30% chi phí nhân công, tiết kiệm khoảng 62 triệu m³ nước mỗi năm và đóng góp thêm khoảng 2.630 tỷ đồng cho GRDP của tỉnh.

Không chỉ trong nông nghiệp, UAV còn đang tạo ra những thay đổi trong lĩnh vực logistics.

Bưu điện Việt Nam (VNPost) đã triển khai thí điểm vận chuyển mẫu bệnh phẩm, thuốc và vật tư y tế bằng UAV giữa các cơ sở y tế. Với tốc độ hành trình khoảng 60 km/h và khả năng hoạt động trong bán kính 10-15 km, mô hình này được kỳ vọng giúp rút ngắn đáng kể thời gian vận chuyển trong các tình huống khẩn cấp.

UAV_4 vận chuyển hàng hóa. (Ảnh: MST)

VNPost cũng đã thử nghiệm tuyến bay logistics Cần Giờ - Vũng Tàu bằng thiết bị bay không người lái. Trong giai đoạn đầu, hệ thống ưu tiên vận chuyển các bưu kiện nhỏ dưới 5 kg như hồ sơ, tài liệu và hàng thương mại điện tử.

Các kết quả bước đầu cho thấy UAV có thể giúp tối ưu thời gian, giảm chi phí vận hành, đồng thời mở ra hướng phát triển mới cho logistics đô thị, thương mại điện tử và các dịch vụ công nghệ cao.

Không gian ứng dụng UAV tại Việt Nam đang tiếp tục được mở rộng sang nhiều lĩnh vực khác nhau.

Tại Thành phố Hồ Chí Minh, chương trình thử nghiệm UAV trong Khu Công nghệ cao đang được triển khai nhằm tạo môi trường thực tế cho các giải pháp công nghệ mới. Trong khi đó, Hà Nội cũng nghiên cứu ứng dụng UAV phục vụ giám sát trên không, hỗ trợ xử lý tai nạn giao thông, cháy nổ, các sự kiện đông người và những khu vực chưa được phủ kín hệ thống camera.

Đáng chú ý, giám sát trên không được định hướng trở thành một phần trong hệ sinh thái quản trị đô thị thông minh, kết nối với nền tảng dữ liệu số và trung tâm điều hành của thành phố.

Sự tham gia của các doanh nghiệp lớn cùng việc hình thành các khu liên hợp sản xuất UAV quy mô lớn cho thấy Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới của ngành công nghiệp này.

Trong bối cảnh Nghị quyết 57-NQ/TW được triển khai mạnh mẽ, UAV không chỉ là một sản phẩm công nghệ cao mà còn được kỳ vọng trở thành hạ tầng của nền kinh tế tầm thấp - nơi các hoạt động logistics, nông nghiệp thông minh, quản lý đô thị, cứu hộ cứu nạn và dịch vụ số được tổ chức trên không gian bay tầm thấp.

Phát triển UAV trên nền tảng công nghệ Việt

Tại Việt Nam, cùng với việc thúc đẩy nghiên cứu, sản xuất và ứng dụng UAV, hệ thống chính sách cũng đang được hoàn thiện theo hướng vừa khuyến khích đổi mới sáng tạo, vừa bảo đảm quốc phòng, an ninh, an toàn hàng không và trật tự xã hội.

Ông Lưu Quang Minh, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học Kỹ thuật và Công nghệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho biết UAV hiện đã được đưa vào Danh mục sản phẩm công nghệ chiến lược của quốc gia theo Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg.

Theo ông Minh, ngoài vai trò phục vụ quốc phòng, an ninh, UAV có thể ứng dụng rộng rãi trong nông nghiệp, giao thông, logistics, giám sát môi trường, cứu hộ cứu nạn, phát triển đô thị thông minh và đặc biệt là kinh tế tầm thấp.

Ông Lưu Quang Minh - Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học Kỹ thuật và Công nghệ (Ảnh: MST)

“Chính sách đối với UAV hiện nay được thiết kế theo hướng song hành hai mục tiêu. Một mặt thúc đẩy phát triển UAV như một sản phẩm công nghệ chiến lược, mặt khác quản lý chặt chẽ hoạt động bay để bảo đảm quốc phòng, an ninh, an toàn hàng không và trật tự xã hội”, ông Minh nhấn mạnh.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Chính phủ đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách quan trọng. Bên cạnh việc đưa UAV vào danh mục sản phẩm công nghệ chiến lược, Quyết định số 808/QĐ-TTg cũng giao nhiệm vụ phát triển thiết bị, phương tiện bay không người lái cùng các hệ thống giám sát, phát hiện và chế áp UAV.

Các nhiệm vụ nghiên cứu xây dựng hệ thống quản lý thiết bị bay không người lái quốc gia cũng đang được triển khai nhằm phục vụ quản lý vùng trời và phát triển kinh tế tầm thấp trong thời gian tới.

Sự phát triển của UAV tại Việt Nam không chỉ dừng ở định hướng chính sách mà đã được chứng minh bằng năng lực nghiên cứu và sản xuất trong nước.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, Việt Nam hiện đã hình thành lực lượng doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học có khả năng làm chủ nhiều công đoạn quan trọng trong chuỗi phát triển UAV. Các đơn vị trong nước đã làm chủ ở mức độ cao các khâu thiết kế, tích hợp hệ thống, điều khiển bay, trí tuệ nhân tạo tại biên (Edge AI), truyền thông bảo mật, vật liệu và phát triển phần mềm.

Đáng chú ý, giá thành UAV sản xuất trong nước hiện chỉ ở mức khoảng 70% so với các sản phẩm cùng loại trên thế giới. Một số sản phẩm do doanh nghiệp Việt Nam nghiên cứu và sản xuất đã được xuất khẩu sang các thị trường có yêu cầu kỹ thuật cao như Hoa Kỳ và châu Âu.

Những kết quả này cho thấy Việt Nam đang từng bước làm chủ công nghệ lõi, tạo nền tảng cho sự hình thành ngành công nghiệp UAV có sức cạnh tranh trong tương lai.

Mới đây, trong chuyến làm việc với Công ty Real-Time Robotics Việt Nam, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đánh giá cao năng lực nghiên cứu, thiết kế và chế tạo UAV “Make in Viet Nam”, đồng thời kỳ vọng doanh nghiệp sẽ trở thành “cánh chim đầu đàn” của hệ sinh thái UAV Việt Nam.

Theo Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định, với tỷ lệ nội địa hóa trên 90%, doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn có khả năng làm chủ công nghệ lõi, đủ điều kiện tham gia nhóm công nghệ chiến lược và được hưởng mức ưu tiên cao nhất trong các chính sách phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thời gian tới.

Sandbox mở đường cho công nghệ cất cánh

Nếu công nghệ chiến lược cần được đầu tư nghiên cứu thì cũng cần có môi trường thực tế để thử nghiệm, đánh giá và hoàn thiện.

Điện Biên đang trở thành địa phương tiên phong trong cách tiếp cận này. Theo Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Bùi Hoàng Phương, Bộ Quốc phòng và Bộ Khoa học và Công nghệ đã thống nhất chủ trương cho phép tỉnh Điện Biên triển khai mô hình thử nghiệm có kiểm soát đối với UAV.

Đáng chú ý, gần 60 quy chuẩn kỹ thuật liên quan đến tần số, can nhiễu, pin và an toàn điện được xem xét áp dụng cơ chế linh hoạt trong phạm vi thử nghiệm nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp triển khai, điều chỉnh công nghệ và chứng minh hiệu quả vận hành.

Đây được xem là bước đi quan trọng để hiện thực hóa cơ chế “sandbox” đã được luật hóa trong Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025 cũng như Luật Công nghiệp công nghệ số năm 2025.

Theo các chuyên gia, nếu áp dụng toàn bộ yêu cầu kỹ thuật như đối với các mô hình đã hoàn thiện, doanh nghiệp sẽ khó có điều kiện thử nghiệm công nghệ mới. Ngược lại, nếu thiếu cơ chế kiểm soát, hoạt động bay có thể phát sinh rủi ro về an toàn và an ninh.

Vì vậy, mô hình thử nghiệm có kiểm soát được xem là giải pháp cân bằng giữa hai mục tiêu: tạo không gian cho đổi mới sáng tạo và bảo đảm an toàn trong quá trình triển khai.

Với định hướng vừa thúc đẩy đổi mới sáng tạo, làm chủ công nghệ lõi, vừa bảo đảm an ninh, an toàn vùng trời, UAV đang đứng trước cơ hội trở thành một trong những lĩnh vực công nghệ chiến lược đóng góp quan trọng vào tăng trưởng nhanh và bền vững của Việt Nam trong những năm tới. Hành trình từ các mô hình thử nghiệm hôm nay có thể sẽ là bước khởi đầu cho một ngành kinh tế mới của tương lai.