Hệ thống pháp luật Việt Nam bước vào kỷ nguyên mới: Một diện mạo mới đang thành hình

1. Sự kiện đậm nét nhất phải kể đến chính là việc Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới đúng vào ngày 30/4/2025 - ngày tròn 50 năm đất nước thống nhất, giang sơn quy về một mối.

2.Nghị quyết số 66-NQ/TW với những quyết sách chiến lược về công tác hoàn thiện thể chế, pháp luật được đồng chí Tổng Bí thư của Đảng ta định vị là “lời hiệu triệu cho một cuộc cải cách thể chế sâu sắc” để đất nước vươn mình. Một trong những yêu cầu cốt lõi của Nghị quyết là phải đổi mới mạnh mẽ tư duy xây dựng pháp luật, đổi mới tư duy lập pháp. Đổi mới tư duy là đổi mới cách nghĩ, cách tiếp cận để có được cách nghĩ, cách tiếp cận đúng đắn hơn, phù hợp hơn với quy luật và thực tiễn khách quan, đồng thời phát huy tốt nhất vai trò của nhân tố chủ quan để thúc đẩy phát triển đất nước theo con đường phù hợp nhất. Từ việc coi công tác xây dựng và thi hành pháp luật là “đột phá của đột phá” trong hoàn thiện thể chế phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới; là một nhiệm vụ trọng tâm của tiến trình xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Nghị quyết yêu cầu “đổi mới tư duy, định hướng xây dựng pháp luật theo hướng vừa bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước, vừa khuyến khích sáng tạo, giải phóng toàn bộ sức sản xuất, khơi thông mọi nguồn lực phát triển”. Điều này cũng có nghĩa chúng ta cần phải thực hiện bước chuyển từ “làm luật để quản lý” sang “làm luật để kiến tạo phát triển”.

Nghị quyết yêu cầu công tác xây dựng pháp luật phải đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp, toàn diện của Đảng, thể chế hóa đầy đủ, đúng đắn, kịp thời chủ trương, đường lối của Đảng; xuất phát từ lợi ích toàn cục của đất nước; đưa thể chế, pháp luật trở thành lợi thế cạnh tranh; dứt khoát từ bỏ tư duy “không quản được thì cấm”; phát huy dân chủ, tôn trọng, bảo đảm, bảo vệ hiệu quả quyền con người, quyền công dân.

Công tác xây dựng pháp luật phải bám sát thực tiễn, “đứng trên mảnh đất thực tiễn của Việt Nam”, coi trọng nghiên cứu chiến lược, chính sách từ sớm, tiếp thu có chọn lọc giá trị tinh hoa của nhân loại, nắm bắt mọi cơ hội phát triển của đất nước.

3.Bám sát nội dung, tinh thần của Nghị quyết số 66-NQ/TW và các chỉ đạo của Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế, pháp luật do đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm là Trưởng Ban, chỉ trong một thời gian ngắn công tác xây dựng, hoàn thiện thể chế, pháp luật có một sự chuyển mình sắc nét, nhất là về quy mô và nhịp độ lập pháp.

Năm 2025 chứng kiến sự đổi mới đột phá trong quy trình xây dựng pháp luật của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025 cùng sự hoàn thành một khối lượng công việc lập pháp kỷ lục với tinh thần giải quyết “điểm nghẽn” và hoàn thiện đồng bộ khung khổ pháp lý cho phát triển: tại Kỳ họp thứ 9 (Quốc hội khóa XV), Quốc hội đã thông qua Nghị quyết sửa đổi, bổ sung Hiến pháp năm 2013, 34 luật và 12 nghị quyết quy phạm; đến Kỳ họp thứ 10, Quốc hội tiếp tục thông qua 51 luật và 8 nghị quyết quy phạm.

Tính cả năm 2025 (bao gồm cả các văn bản được thông qua ở kỳ họp bất thường), Quốc hội đã thông qua 111 luật và nghị quyết quy phạm - một con số phản ánh cường độ cải cách thể chế rất cao trong bối cảnh yêu cầu sắp xếp tổ chức bộ máy, thúc đẩy tăng trưởng và xử lý các vấn đề mới phát sinh từ chuyển đổi số, hội nhập.

Thêm vào đó, điều quan trọng là hệ thống pháp luật được căn chỉnh theo hướng bám sát yêu cầu của thực tiễn, xử lý các “điểm nghẽn” thể chế, thực hiện cuộc cách mạng tinh gọn tổ chức bộ máy hệ thống chính trị, tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, thúc đẩy phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính, tạo môi trường minh bạch, thuận lợi hơn cho hoạt động đầu tư kinh doanh.

4.Bên cạnh việc tháo gỡ “điểm nghẽn”, năm 2025 cũng ghi dấu bước tiến rõ rệt trong thiết lập khung khổ pháp lý cho các lĩnh vực mới của nền kinh tế số và quản trị hiện đại.

Một điểm nhấn quan trọng là việc ban hành Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân đặt trọng tâm vào bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân trong không gian số, đồng thời tạo nền tảng tin cậy cho thương mại điện tử, dịch vụ số và đổi mới sáng tạo.

Tiếp đó là việc ban hành Luật Trí tuệ nhân tạo - một bước đi đầy táo bạo để thể chế bắt nhịp với xu thế công nghệ toàn cầu, “tiến cùng thời đại”, đồng thời cụ thể hóa định hướng của Nghị quyết 66-NQ/TW về đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn trong công tác xây dựng, thi hành pháp luật cũng như quản trị quốc gia.

Ở một lát cắt khác của đời sống kinh tế - xã hội, việc sửa đổi các luật chuyên ngành theo hướng cắt giảm thủ tục, tăng phân cấp, bổ sung quy định quản lý hoạt động trên môi trường mạng và xuyên biên giới (như Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quảng cáo) phản ánh đúng tinh thần “mở đường” cho môi trường kinh doanh minh bạch, bình đẳng trong điều kiện hội nhập và số hóa. Thêm vào đó là việc ban hành các Luật, Nghị quyết về trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do với những quyết sách mạnh mẽ, chưa có tiền lệ theo tinh thần đưa thể chế, pháp luật trở thành “lợi thế cạnh tranh trong hội nhập”.

Những ví dụ này cho thấy “diện mạo mới” của hệ thống pháp luật đang hình thành cùng với sự mở rộng không gian điều chỉnh của pháp luật sang các lĩnh vực động, nơi ranh giới giữa công nghệ - kinh doanh - quyền con người ngày càng đan xen.

5.Mùa Xuân Bính Ngọ đang về trên khắp mọi nẻo đường tổ quốc mang theo lời hiệu triệu mạnh mẽ từ Đại hội XIV của Đảng - đất nước đã chính thức bước vào kỷ nguyên phát triển mới. Khát vọng vươn mình trong mỗi người dân, mỗi gia đình, mỗi doanh nghiệp và từng cơ quan trong hệ thống chính trị đang được Đảng và Nhà nước ta khơi nguồn và kết nối để trăm triệu người như một chung tay đưa đất nước phát triển bứt phá.

Trong tiến trình đi lên rất đỗi tự nhiên ấy của lịch sử dân tộc, hiện thực hóa mục tiêu, tầm nhìn của Nghị quyết số 66-NQ/TW, một diện mạo mới của hệ thống pháp luật Việt Nam đang được định hình - đó là hệ thống pháp luật mở đường kiến tạo phát triển, khơi thông mọi nguồn lực, góp phần đưa đất nước vững bước tiến vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc Việt Nam.