Hội thảo khoa học quốc gia: Chính sách tài khóa có trách nhiệm giới gắn với mục tiêu phát triển

Các đại biểu chụp hình lưu niệm tại hội thảo

Tham dự Hội thảo có: Trưởng đại diện UNWomen tại Việt Nam; đại diện Đại sứ quán Australia tại Việt Nam, Thứ trưởng Bộ tài chính, lãnh đạo các Ủy ban của Quốc hội (Ủy ban Văn hóa và xã hội, Ủy ban kinh tế và tài chính; Ủy ban pháp luật và tư pháp), Phó giám đốc Đại học kinh tế quốc dân cùng nhiều chuyên gia, nhà khoa học, quản lý.

Hội thảo đã nghe 4 báo cáo tham luận:

1)Tổng quan về chính sách tài khóa có trách nhiệm giới gắn với mục tiêu phát triển bao trùm và ứng phó với thách thức về nhân khẩu học Việt Nam (GS.TS. Hoàng Văn Cường, đại biểu Quốc hội, nguyên Phó Hiệu trưởng ĐHKTQD);

2) Khuôn khổ pháp lý về chính sách có trách nhiệm giới trong lĩnh vực ngân sách nhà nước, đầu tư công và những định hướng giải pháp hoàn thiện (ThS Vũ Thị Lưu Mai, đại biểu Quốc hội, nguyên Phó chủ nhiệm Ủy ban kinh tế- Ngân sách của Quốc hội);

3) Nghiên cứu tính huống: Hiệu quả của chi tiêu công cho giảm nghèo và hỗ trợ sinh kế cho phụ nữ địa phương (TS. Hoàng Kim Huyền, nguyên Phó trưởng ban Ban giám sát tổng hợp, Ủy ban giám sát tài chính quốc gia);

4) Các thông lệ quốc tế về lập ngân sách có trách nhiệm giới và khuyến nghị cho Việt Nam (TS. Marco Salm, Trưởng dự án “Tăng cường quản lý tài chính công tại Việt Nam” GIZ Việt Nam).

Tại hội thảo, các chuyên gia nhấn mạnh cần chuyển đổi tư duy: Từ việc coi bình đẳng giới là gánh nặng an sinh xã hội, sang nhìn nhận đây là khoản đầu tư chiến lược cho hạ tầng xã hội và con người – yếu tố then chốt để duy trì tăng trưởng trong dài hạn. Nhiều ý kiến trao đổi, thảo luận về thực tiễn giới trong chính sách công, những khó khăn, thách thức trong việc triển khai các dự án đầu tư công có trách nhiệm giới; đặc biệt là trong bối cảnh gắn với mục tiêu phát triển bao trùm và ứng phó thách thức nhân khẩu học trong kỷ nguyên phát triển mới ở Việt Nam.

Theo định nghĩa của UN Women, Ngân sách đáp ứng giới (GRB) đảm bảo rằng các nguồn lực công được phân bổ và các chính sách được thực hiện hiệu quả để thúc đẩy bình đẳng giới và trao quyền cho phụ nữ. Các sáng kiến ngân sách đáp ứng giới không chỉ xác định những bất lợi dựa trên giới trong các chính sách cụ thể mà còn có thể giúp giải quyết những bất bình đẳng dai dẳng giữa phụ nữ và nam giới bằng cách xem xét các vấn đề giới trong chính sách kinh tế và chi tiêu công.

Ngân sách đáp ứng giới là một chiến lược áp dụng các nguyên tắc quản lý tài chính công để thúc đẩy bình đẳng, đặc biệt tập trung vào các dịch vụ công, cơ sở hạ tầng và bảo trợ xã hội. Chiến lược này nhằm định hình chính sách tài chính bằng cách nhận diện giới yếu thế trong quá trình lập ngân sách và đưa ra các biện pháp để khắc phục bất bình đẳng.

GRB đảm bảo rằng mỗi giai đoạn của chu kỳ ngân sách, từ dự báo đến giám sát kết quả, đều được chủ động đáp ứng giới. Nếu được thực hiện hiệu quả, GRB có thể giúp đạt được bình đẳng giới và thúc đẩy sự thịnh vượng kinh tế.

Trong các mục tiêu phát triển bền vững của Liên hợp quốc, tại mục tiêu 5 nhấn mạnh “Bình đẳng giới là một mục tiêu xuyên suốt và phải là trọng tâm chính của các chính sách, ngân sách và thể chế quốc gia”.

Tại mục tiêu 5.c của Chương trình nghị sự 2030 kêu gọi các quốc gia thành viên “thông qua và thúc đẩy các chính sách hợp lý và luật pháp có hiệu lực để thúc đẩy bình đẳng giới và trao quyền cho tất cả phụ nữ và trẻ em gái ở mọi cấp độ”. Chỉ số để đo sự tiến bộ của mục tiêu này là chỉ số SDG 5.c.1 “Tỷ lệ các quốc gia có hệ thống theo dõi và phân bổ ngân sách công cho bình đẳng giới và trao quyền cho phụ nữ một cách công khai”.

Chỉ số này nhằm khuyến khích các chính phủ phát triển các hệ thống theo dõi và giám sát ngân sách phù hợp và cam kết cung cấp thông tin về phân bổ ngân sách cho bình đẳng giới mà công chúng có thể được tiếp cận một cách dễ dàng. Ngân sách có trách nhiệm giới là một công cụ quan trọng để làm điều này.

Tác giả bài viết tại sự kiện

Những năm qua, Việt Nam đã ban hành một số văn bản pháp luật có liên quan đến giới trong đầu tư công. Như quy định về bình đẳng giới trong Luật Ngân sách nhà nước 2015 đã xác định nguyên tắc quản lý ngân sách nhà nước “Bảo đảm ưu tiên bố trí ngân sách để thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước trong từng thời kỳ về phát triển kinh tế; xoá đói, giảm nghèo; chính sách dân tộc; thực hiện mục tiêu bình đẳng giới; phát triển nông nghiệp, nông thôn, giáo dục, đào tạo, y tế, khoa học và công nghệ và những chính sách quan trọng khác” (Khoản 5, Điều 8) và căn cứ lập dự toán NSNN “Nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh, đối ngoại, bình đẳng giới”. (Khoản 1, Điều 41).

Bên cạnh đó, Luật thuế thu nhập doanh nghiệp cũng ưu tiên giảm thuế cho doanh nghiệp có sử dụng “doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động nữ được giảm thuế thu nhập doanh nghiệp bằng số chi thêm cho lao động nữ”.

Đồng thời, trong giai đoạn 2021-2025 Quốc hội đã ban hành nghị quyết về bao gồm 3 Chương trình mục tiêu quốc gia: Xây dựng nông thôn mới, Giảm nghèo bền vững, và Phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Các chương trình này tập trung đầu tư, giảm nghèo vùng khó khăn, và đang được nghiên cứu tích hợp cho giai đoạn 2026-2035 nhằm tăng cường hiệu quả,...vv.

Mặc dù vậy, kết quả của việc triển khai chính sách tài khóa có trách nhiệm giới gắn với mục tiêu phát triển bao trùm ở Việt Nam vẫn còn khiêm tốn, với những hạn chế: việc xác định mục tiêu, chỉ tiêu phát triển có trách nhiệm giới còn hạn chế; hạn chế trong lồng ghép giới vào các chính sách kinh tế trọng điểm; hạn chế trong đánh giá tác động giới và hiệu quả trong các dự án đầu tư công; và hạn chế trong giám sát, kiểm tra và trách nhiệm giải trình, tính minh bạch trong chính sách tài khóa có trách nhiệm giới.

Việt Nam cũng chưa có “hệ thống theo dõi và phân bổ ngân sách công cho bình đẳng giới và trao quyền cho phụ nữ một cách công khai” theo chỉ số để đo sự tiến bộ của chỉ số SDG 5.c.1 của mục tiêu 5 trong Chương trình nghị sự 2030 của Liên hợp quốc.

Để nâng cao hiệu quả của đầu tư công và thúc đẩy bình đẳng giới, việc tính đến yếu tố giới khi ban hành các chính sách tài khóa, quyết định chủ trương đầu tư công cần được tích hợp ngay từ giai đoạn lập báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, thông qua phân tích tác động giới, thu thập số liệu tách biệt giới tính, tham vấn giới với sự tham gia của phụ nữ, thiết kế dự án theo hướng đáp ứng giới, đánh giá tác động giới. Đồng thời, có cơ chế đảm bảo thực hiện; nâng cao trách nhiệm giải trình và tăng cường vai trò giám sát của cơ quan dân cử (Quốc hội, Hội đồng nhân dân) để đảm bảo bình đẳng giới, hiệu quả kinh tế - xã hội bền vững, phù hợp với các mục tiêu phát triển.

GS.TS Hoàng Bá Thịnh

Trưởng nhóm Nghiên cứu mạnh cấp ĐHQH Hà Nội về Giới, số và Môi trường