"Thơ viết cho mình" với những suy tư về thời cuộc và thân phận

Vừa qua, Viện Nhân học Văn hóa và Khóa 6 Trường Viết văn Nguyễn Du tổ chức ra mắt tập thơ "Thơ viết cho mình" của Đại tá, nhà văn Phùng Văn Khai. "Thơ viết cho mình" - tập thơ thứ 4 trong tổng số 27 đầu sách cá nhân của nhà văn, Đại tá Phùng Văn Khai.

Tập thơ 204 trang, gồm 2 phần: Phần I - "Thơ từ ký ức" gồm 41 bài; Phần II - "Thơ viết cho mình" gồm 31 bài. Vậy nhưng "thời gian vật chất" chỉ có 2 tháng. Chính Phùng Văn Khai cũng ngạc nhiên, "đó như một kỷ lục, một dấu mốc hết sức thân thương trong nghiệp văn bút của mình".

Tập thơ đến từ tấm lòng thành thực, những suy tư riêng tư của tác giả về con người, lịch sử, thời cuộc và thân phận với giọng thơ giàu suy tưởng, mong muốn góp phần làm giàu trí tuệ, tâm hồn mỗi người chúng ta trong cuộc sống.

Đại tá, nhà văn Phùng Văn Khai - Phó Tổng Biên tập Tạp chí Văn nghệ Quân đội được biết đến là cây bút giàu năng lượng, có sức sáng tạo đáng nể ở các thể loại tiểu thuyết, truyện ngắn, bút ký, lý luận phê bình, báo chí… với những tập sách đồ sộ Phùng Vương, Ngô Vương, Vương triều Tiền Lý, Trưng Nữ Vương… Nhiều người thấy lạ khi cho rằng lần này nhà văn Phùng Văn Khai lại mở rộng dư địa sáng tác, “lấn sân” sang thơ ca với tập thơ "Thơ viết cho mình".

Tại buổi ra mắt tập thơ, nhà văn Phùng Văn Khai chia sẻ, thực ra, ông đã sáng tác thơ từ khi nhập ngũ năm 1994 và từng xuất bản tập thơ "Lửa và hoa" năm 2002. Khi sáng tác tiểu thuyết, ông vẫn thường xuyên sáng tác thơ, nhiều bài thơ xuất hiện đồng thời làm đề từ, khái quát mỗi chương, tổng kết hoặc mở đầu các trường đoạn trong tiểu thuyết như: Bài ca Trưng Nữ Vương, Chúc văn ngôi Đế Vạn Xuân, Chúc văn đền thờ Cao Lỗ, Bài ca Bạch Đằng Giang, Bài ca Quỷ môn quan…

Tập thơ "Thơ viết cho mình" được nhà văn Phùng Văn Khai sáng tác và hoàn thành trong chưa đầy hai tháng, bên cạnh đó còn nhiều bài thơ khác được sáng tác trong cùng thời gian nhưng không đưa vào sách vì chưa phù hợp chủ đề. Ông không gặp bất kỳ khó khăn gì khi sáng tác, mọi thứ đến rất tự nhiên.

Với Phùng Văn Khai, "Thơ viết cho mình" trước hết là giải phóng và thỏa mãn chính mình. Tác giả luôn chủ trương mỗi bài thơ phải được kể ra như một câu chuyện, hội tụ từ nhiều câu chuyện, đan cài vào nhau, bổ sung cho nhau, góp phần làm giàu trí tuệ và tâm hồn của chúng ta trong cuộc sống. "Thơ viết cho mình" đến từ “tấm lòng thành thực của mình, những điều tai nghe mắt thấy, chiêm nghiệm giấy bút, chứng nhân lịch sử, điển tích dân gian… tất thảy đều từ tiếng lòng riêng mong muốn hòa vào tiếng lòng chung thiên hạ trong khả năng biểu đạt của mình”.

Nhà văn cũng khẳng định thế mạnh lớn nhất của mình vẫn là văn hóa - lịch sử. Ngay cả trong thơ, những nhân vật như: Mỵ Châu, Trọng Thủy, Trương Chi hay Chử Đồng Tử đều được nhìn từ tâm thức và đời sống hôm nay. Theo ông, trách nhiệm tất yếu của người cầm bút trực diện với những nan giải, làm mới câu chuyện cũ, kể ra những bài học đớn đau, tìm cho ra con đường hiểm hóc để từ đó làm lành những vết thương sâu, cảm thông, chia sẻ, đồng thành và dẫn dắt tới chân trời mới.

Nhà thơ Trần Đăng Khoa - Phó Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam cho rằng văn chương luôn cần sự đổi mới, bởi bất cứ nhà văn hay nhà thơ nào nếu không đổi mới sẽ khó tồn tại. Theo ông, đổi mới về hình thức là dễ nhất, còn đổi mới về nội dung mới là điều khó. Thơ Phùng Văn Khai tuy sử dụng hình thức quen thuộc nhưng lại đồi mới mạnh mẽ trong nội dung khi có góc nhìn và cách kể mới, tạo nên dấu ấn riêng trong cảm nhận người đọc.

Nhà thơ Trần Đăng Khoa - Phó Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam tại buổi ra mắt tập thơ "Thơ viết cho mình" (ảnh BTC).

Đổi mới, viết nhiều, làm việc bền bỉ, nhưng theo nhà thơ Trần Đăng Khoa, Phùng Văn Khai vẫn giữ được sự gần gũi, chân thành của người lính và điều đáng quý nhất ở người viết là sự tử tế và chân thật. Ở "Thơ viết cho mình", người đọc có thể cảm nhận được điều đó qua từng trang thơ.

Cảm nhận về tập thơ, nhà văn Đào Bá Đoàn cho biết: ‘Phùng Văn Khai là một hiện tượng phi thường. Trong lúc cận kề cái chết, ông Khai đã nghị lực mường tượng đến từng giây từng phút để giành giật sự sống, và đến khi tỉnh lại ông Khai thấy mình đang được sống và đếm từng ngày từng giờ xé từng tờ lịch để đẻ ra như dòng nước tuôn ra từ gan ruột những câu, từ thơ và trong đó mỗi bài thơ bao trùm một câu chuyện được cảm nhận của riêng mình" người bị bệnh nặng chỉ lo chữa bệnh và sợ chết nhưng Phùng Văn Khai đã vượt lên số phận để ra cả tập thơ cho mình".

Không chỉ là buổi giới thiệu sách, chương trình còn trở thành dịp để các nhà văn, nhà thơ gặp gỡ, trò chuyện, chia sẻ về thơ Phùng Văn Khai và cùng thưởng thức những bài thơ trong tập "Thơ viết cho mình" trong không khí gần gũi, giàu cảm xúc.

Các nhà văn, nhà thơ nhận định, "Thơ viết cho mình" cho thấy một Phùng Văn Khai rất khác so với hình dung quen thuộc về một cây bút tiểu thuyết lịch sử giàu sử liệu và bút lực. Tập thơ không thiên về phô diễn kỹ thuật hay cảm xúc bề nổi mà đi sâu vào dòng tâm thức, ký ức văn hóa và những suy tư cá nhân sau nhiều trải nghiệm đời sống và chiêm nghiệm nội tâm của tác giả.

Điểm nổi bật của tập thơ là sự hòa quyện giữa lịch sử, văn hóa và cảm thức đời thường. Phùng Văn Khai không “kể lại lịch sử” theo lối minh họa, mà dùng lịch sử như một không gian tinh thần để đối thoại với hiện tại, với thân phận con người và với chính mình.

Tập thơ cũng tạo dấu ấn bởi giọng điệu trầm mặc, giàu tính thiền và chất suy tưởng. Nhiều bài thơ có không khí bảng lảng sương khói, đậm chất hoài niệm nhưng không bi lụy. Thơ ông có sự mềm mại, nhân hậu, nhiều lòng trắc ẩn với những số phận nhỏ bé, với người thân, quê hương, ký ức và cả những mất mát âm thầm của đời người.