Thưa Đại tá, nhà văn Phùng Văn Khai, ông là người viết nhiều thể loại, từ tiểu thuyết lịch sử, truyện ngắn đến bút ký. Vậy thơ giữ vị trí như thế nào trong đời sống tinh thần và hành trình sáng tác của ông?
- Đối với tôi, thơ luôn chiếm một góc sâu nhất trong tâm hồn. Tập thơ đầu tiên “Lửa và hoa” cũng là được các anh chị, các bạn đồng môn khóa 6 Trường Viết văn Nguyễn Du tổ chức ra mắt tại hội trường lớp học rất xúc động năm 2002. Thấm thoát đã trên 20 năm, các anh chị đều như tôi tóc giờ điểm bạc, có người đã mất (nhà văn Lý Hùng Dũng), có người đã về hưu (lớp trưởng, nhà văn Dương Quốc Hải, nhà thơ Quỳnh Vân). Đời người bãi bể nương dâu. Thơ cũng như thân phận con người cuối bãi đầu ghềnh sông biển. Thơ đã đưa tôi qua những vùng sóng dữ, thậm chí những khoảnh khắc tử sinh của chính bản thân mình. Tôi luôn biết ơn thơ và thơ luôn chiếm giữ một vị trí đặc biệt quan trọng trong trái tim tôi.
Ông là người gắn bó nhiều năm với đề tài lịch sử. Vậy khi đi vào thơ, lịch sử trong ông hiện lên khác như thế nào, thơ có khả năng chạm tới chiều sâu tinh thần của lịch sử theo một cách khác với tiểu thuyết hay không?
- Tôi từ những sáng tác đầu tiên đến hôm nay đã luôn gắn bó với đề tài lịch sử dân tộc, văn hóa dân tộc. Lịch sử trong sáng tác tiểu thuyết và thơ của tôi trước tiên chính là lịch sử của Nhân dân ta, đất nước Việt Nam ta nên chỉ có thể trung thực và trung thành chứ tuyệt không sai khác. Với mỗi nhà văn trong sáng tạo, hư cấu là vấn đề sống còn, tầm vóc của mỗi nhà văn nhưng chúng ta phải hư cấu để phục tùng sự chân thực đến tận cùng của lịch sử. Thơ càng phải như vậy. Tác giả không những phải thông hiểu, mà còn đớn đau, dằn vặt, phản biện và đưa ra những thông điệp hữu ích từ các sự kiện lịch sử, nhân vật lịch sử trong tiến trình lịch sử. Chúng ta phải giải mã đến tận cùng mỗi đường đi nước bước của lịch sử dân tộc trên tinh thần khoa học và trên tinh thần của con người thời đại hôm nay. Những điều đó với tôi là hết sức quan trọng, nhất là đối với thơ.
Tập thơ “Thơ viết cho mình” có một nhan đề khá riêng tư và chiêm nghiệm. Vì sao ở thời điểm này ông lại chọn “viết cho mình”, thay vì “viết cho đời” như cách nhiều nhà thơ thường nói?
- Một câu hỏi rất hay. Dù tôi đã trả lời trong Lời mở đầu của “Thơ viết cho mình” nhưng tôi muốn nói rõ thêm một chút: Viết cho mình cũng là trách nhiệm đầu tiên và sau cùng của người cầm bút. Anh không có trách nhiệm với bản thân mình, với đời sống vật chất và tinh thần của mình thì làm sao có thể thực hành việc cho người khác, càng không thể thực hành ở văn chương được. Mà văn chương, tất cả đều hiện hình trong tác phẩm, trong mỗi câu thơ, bài thơ gửi đến bạn đọc cũng là anh phải chịu phán xét độc lập, tác phẩm có một đời sống riêng khác ngoài anh. Và điều đó cũng là thông điệp chính yếu của “Thơ viết cho mình”.
Là một nhà văn chuyên viết về lịch sử với bút lực dồi dào, ông làm thế nào để cân bằng giữa sự nghiêm cẩn của tư liệu lịch sử và sự tự do của thi ca?
- Tự do của thơ ca là ở hạn mức nào? Tư liệu lịch sử như thế nào để gọi là nghiêm cẩn và nghiêm cẩn có ích gì với lịch sử, với thời cuộc, thời đại hôm nay? Chúng ta phải cùng một lúc trả lời rất nhiều câu hỏi trong sáng tác, mà thi ca không ngoại lệ. Trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ của chúng ta, thơ ca chính là một trong những trụ cột của đời sống văn hóa tinh thần góp phần làm nên chiến thắng, đánh đuổi kẻ thù xâm lược, thống nhất non sông. Hòa bình thống nhất, thơ ca lại vận động chuyển động theo những xu hướng của đời sống mới, công cuộc đổi mới với những cam go, ngặt nghèo của nó. Và thơ ca luôn làm tròn phận sự của mình.
Ông mong bạn đọc hôm nay sẽ mang theo điều gì sau khi khép lại “Thơ viết cho mình” - một cảm xúc, một suy ngẫm hay một sự đồng cảm với những trải nghiệm đời người?
- Tôi luôn cho rằng, sự hiểu biết của bạn đọc luôn vô cùng rộng lớn và công bằng. Anh viết cho mình cũng chính là anh viết cho mọi người, nhất là bạn đọc của anh. Anh càng chân thành, kỹ lưỡng, tâm huyết, trí tuệ bao nhiêu chắc chắn bạn đọc đều cảm nhận được. Nhà thơ tuyệt đối không được đứng cao hơn bạn đọc, cho rằng chỉ mình mới hiểu hết được thơ mình. Tôi luôn tin yêu và nhận được rất nhiều yêu mến từ phía bạn đọc. Rất nhiều góp ý, thậm chí là mắng mỏ, chỉ thẳng những sơ sài, hạn hẹp của thơ mình đến mức đỏ mặt tía tai nhưng khi bình tâm nghĩ lại mới thấy bạn đọc cũng vì tôi, vì thơ ca mà đóng góp. Tôi luôn mong muốn người đọc đồng hành và khám phá cùng tôi trong “Thơ viết cho mình” nhưng cũng hiểu rằng những gì có ở đó chỉ là một phần rất nhỏ trong đời sống.
Nhiều nhà thơ thường làm thơ trong cô đơn. Với ông, một quân nhân, một nhà báo, nhà văn, vậy thơ đến nhiều hơn trong những phút lặng im hay giữa va đập của đời sống?
 |
| Tập thơ "Thơ viết cho mình" của tác giả Phùng Văn Khai vừa ra mắt bạn đọc. |
- Thơ đến với tôi luôn trong tâm thức và hiện thực khi tuyệt đối một mình. “Thơ viết cho mình” cũng vậy. Sau biến cố về sức khỏe, tôi xin cơ quan chỉ làm buổi sáng còn buổi chiều đều một mình trong khuôn viên chùa Gia Thượng - Bồ Đề - Hà Nội với xấp lịch cũ trong chiếc túi vải cũ sờn. Không điện thoại, không gặp gỡ bất kỳ ai. Chỉ sân chùa lác đác hoa đại trắng rơi trong mưa phùn gió bấc tiếng chuông gió lanh canh ấm trà nguội lạnh bụi ngâu già thoang thoảng đưa hương. Chiếc bàn gỗ cũ sờn ngay dưới chân 18 pho tượng La Hán mỗi người mỗi vẻ muôn nỗi quan hoài và thơ cứ thế ùa đến với tôi. Lúc đó tôi cũng đã quên mất mình đang là quân nhân, nhà văn, nhà báo mà chỉ là một con người có những buồn vui chiêm nghiệm trong chốn nhân gian. Thơ đến tự nhiên và ở lại. Thơ đến trùng trùng như sóng biển. “Thơ viết cho mình” đã ra đời như thế.
Có ý kiến cho rằng thơ hôm nay đang ngày càng khó tìm độc giả, ông có thấy mình đang “đi ngược dòng” khi vẫn bền bỉ với thơ trong nhịp sống hiện đại?
- Tôi nghĩ hoàn toàn ngược lại. Độc giả hôm nay luôn rất yêu thơ và mở rộng trái tim đón nhận thơ, cho dù, trên thực tế thơ của chúng ta hôm nay còn rất xa mới đáp ứng được nhu cầu bạn đọc. Nhưng biết làm sao? Chỉ biết hãy chân thành, dốc hết tài hoa và tâm huyết trên từng con chữ và tuyệt đối tin vào sự thông thái của bạn đọc. Bạn đọc chính là suối nguồn vô tận dẫn dắt và nuôi dưỡng thơ ca.
Theo ông, thơ cần thay đổi để đến gần công chúng hơn, đặc biệt là người trẻ?
- Thơ hiện nay rất cần sự đa dạng trong thể hiện bằng các loại hình khác nhau. Có bài thơ cần in vào bảng đồng, bia đá với đúng tâm thế và vị trí của nó. Có khu vực thơ phải trình diễn, phải hiệp thương với các khu vực biểu diễn để đến với công chúng mạnh mẽ hơn, rộng khắp hơn. Người trẻ làm thơ chắc chắn cũng hiểu điều này và họ đang hành động với tất cả nhiệt huyết và tài năng của mình. Chính họ đang làm mới diện mạo của thơ, để thơ đến gần với công chúng, viết lên hình hài của một xu thế mới.
Trong thời đại AI và công nghệ, khi máy móc cũng có thể tạo ra thơ, ông nghĩ điều gì sẽ giữ lại giá trị riêng của thơ ca do con người viết nên?
- AI không có linh hồn! Đó là điều rất nhiều người, nhất là đội ngũ trí thức đều khẳng định như vậy. AI tạo ra thơ cũng là theo ý đồ của con người, phục vụ một mục đích nào đó, một nhu cầu nào đó. Chúng ta dường như đang rất thiếu nhất quán, sự nhận diện, cách thức sử dụng trong khu vực AI tạo ra thơ theo mệnh lệnh của chính mình. Những tôi tin chắc rằng, thơ ca do con người tạo nên vẫn là dòng chủ lưu, đích đáng, hợp pháp, thấu tình, đạt lý, nhất là đạo lý của văn chương với chính con người. Chính bởi vậy, tôi luôn tin vào chính mình, luôn tin vào thơ ca.
Trân trọng cảm ơn ông!
Theo dõi chúng tôi trên:
PLM - Hình ảnh những chiếc thuyền nhôm chở học sinh cùng người dân ở thôn Đồng Phú, xã Tuyên Phú, tỉnh Quảng Trị vượt sông Gianh giữa lúc nước lũ dâng cao, chảy xiết vào chiều ngày 9/11/2026, được đăng tải trên một số nền tảng mạng xã hội khiến nhiều người thót tim, lo lắng.
(PLM) - 80 năm kể từ ngày bản Hiến pháp đầu tiên được thông qua, tinh thần xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân tiếp tục được kế thừa và phát huy. Với ý nghĩa lan tỏa sâu rộng trong toàn xã hội tinh thần thượng tôn Hiến pháp và pháp luật, ngày 9/11 đã dần trở thành ngày hội của toàn dân, tạo nét đẹp văn hóa “sống và làm việc theo Hiến pháp, pháp luật”. Để đất nước vươn mình phát triển mạnh mẽ, với bản lĩnh cùng kinh nghiệm quý báu trong xây dựng, thi hành pháp luật thời gian vừa qua, cùng sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, sự ủng hộ của toàn dân, nhất định chúng ta sẽ thành công trong đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, đưa đất nước vững bước vào kỷ nguyên phát triển mới, vì một Việt Nam hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh và hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội.
(PLM) - Bộ trưởng GD&ĐT Hoàng Minh Sơn thăm, chúc mừng Bộ Tư pháp nhân Ngày Pháp luật Việt Nam, nhấn mạnh đổi mới tư duy xây dựng pháp luật và tăng cường giáo dục pháp luật từ nhà trường đến xã hội.
PLM - Sáng ngày 8/11, tại Bộ Tư pháp đã diễn ra Lễ hưởng ứng Ngày Pháp luật nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2026. Tại buổi lễ, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu và Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng đã trao Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ và chứng nhận Gương sáng pháp luật năm 2026 cho các tập thể, cá nhân xuất sắc. Ban Tổ chức cũng đã tiến hành trao giải Cuộc thi trực tuyến “Tìm hiểu Hiến pháp và pháp luật” trên Cổng Pháp luật Quốc gia. Đây là hoạt động thiết thực nhằm biểu dương những điển hình tiên tiến đại diện cho các ngành, các cấp và địa phương; qua đó cổ vũ, lan tỏa tinh thần thượng tôn Hiến pháp và pháp luật trong toàn xã hội.
PLM - Sáng ngày 7/11, tại hội trường Bộ Tư pháp đã diễn ra lễ tổng duyệt cấp Quốc gia hưởng ứng ngày Pháp luật nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2026. Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc dự và chủ trì lễ tổng duyệt. Ngày mai 8/11, lễ hưởng ứng Ngày Pháp luật nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2026 sẽ được Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật Trung ương tổ chức tại hội trường Bộ Tư pháp.
Lực lượng bộ đội biên phòng Quảng Trị vừa kịp thời tiếp cận, hỗ trợ một ngư dân bị thủng dạ dày khi đang đánh bắt hải sản trên biển vào bờ cấp cứu.
Cơ quan Công an phường Lào Cai đang tiến hành xác minh, xử lý vụ việc một nữ tài xế ô tô có hành vi chèn ép và va chạm với xe máy điện do một phụ nữ đang mang thai điều khiển trên đường phố.
Tuyến đường 15km với tổng mức đầu tư 225 tỷ đồng vừa chính thức khởi công, mở ra trục giao thông huyết mạch kết nối dòng máu ruột thịt và góp phần bảo tồn giống nòi cho đồng bào dân tộc Chứt giữa hai bản Cà Xen (Quảng Trị) và Rào Tre (Hà Tĩnh).
PLM-Theo phản ánh của người dân và ghi nhận của phóng viên thì bến thuỷ nội địa thuộc tổ dân phố Nghè, phường Lục Nam, thành phố Bắc Ninh hoạt động có dấu hiệu trái phép gây bụi, khiến nhiều đoạn đường bị hư hỏng ảnh hưởng đến môi trường và đời sống sinh hoạt của người dân đồng thời tiềm ẩn nguy cơ xảy ra tai nạn giao thông.
PLM - Về xã Hưng Đạo hôm nay, bất kỳ ai cũng ấn tượng bởi một diện mạo nông thôn tươi mới, trong lành và tràn đầy sức sống. Những con đường bê tông rộng mở, rợp bóng cây xanh, hệ thống đèn đường chiếu sáng đến tận từng ngõ xóm cùng những dải hoa rực rỡ sắc màu… đó không chỉ là sự thay đổi về cảnh quan, mà là minh chứng cho một nếp sống văn minh đang hiện hữu trong từng gia đình
