Thưa Đại tá, nhà văn Phùng Văn Khai, ông là người viết nhiều thể loại, từ tiểu thuyết lịch sử, truyện ngắn đến bút ký. Vậy thơ giữ vị trí như thế nào trong đời sống tinh thần và hành trình sáng tác của ông?
- Đối với tôi, thơ luôn chiếm một góc sâu nhất trong tâm hồn. Tập thơ đầu tiên “Lửa và hoa” cũng là được các anh chị, các bạn đồng môn khóa 6 Trường Viết văn Nguyễn Du tổ chức ra mắt tại hội trường lớp học rất xúc động năm 2002. Thấm thoát đã trên 20 năm, các anh chị đều như tôi tóc giờ điểm bạc, có người đã mất (nhà văn Lý Hùng Dũng), có người đã về hưu (lớp trưởng, nhà văn Dương Quốc Hải, nhà thơ Quỳnh Vân). Đời người bãi bể nương dâu. Thơ cũng như thân phận con người cuối bãi đầu ghềnh sông biển. Thơ đã đưa tôi qua những vùng sóng dữ, thậm chí những khoảnh khắc tử sinh của chính bản thân mình. Tôi luôn biết ơn thơ và thơ luôn chiếm giữ một vị trí đặc biệt quan trọng trong trái tim tôi.
Ông là người gắn bó nhiều năm với đề tài lịch sử. Vậy khi đi vào thơ, lịch sử trong ông hiện lên khác như thế nào, thơ có khả năng chạm tới chiều sâu tinh thần của lịch sử theo một cách khác với tiểu thuyết hay không?
- Tôi từ những sáng tác đầu tiên đến hôm nay đã luôn gắn bó với đề tài lịch sử dân tộc, văn hóa dân tộc. Lịch sử trong sáng tác tiểu thuyết và thơ của tôi trước tiên chính là lịch sử của Nhân dân ta, đất nước Việt Nam ta nên chỉ có thể trung thực và trung thành chứ tuyệt không sai khác. Với mỗi nhà văn trong sáng tạo, hư cấu là vấn đề sống còn, tầm vóc của mỗi nhà văn nhưng chúng ta phải hư cấu để phục tùng sự chân thực đến tận cùng của lịch sử. Thơ càng phải như vậy. Tác giả không những phải thông hiểu, mà còn đớn đau, dằn vặt, phản biện và đưa ra những thông điệp hữu ích từ các sự kiện lịch sử, nhân vật lịch sử trong tiến trình lịch sử. Chúng ta phải giải mã đến tận cùng mỗi đường đi nước bước của lịch sử dân tộc trên tinh thần khoa học và trên tinh thần của con người thời đại hôm nay. Những điều đó với tôi là hết sức quan trọng, nhất là đối với thơ.
Tập thơ “Thơ viết cho mình” có một nhan đề khá riêng tư và chiêm nghiệm. Vì sao ở thời điểm này ông lại chọn “viết cho mình”, thay vì “viết cho đời” như cách nhiều nhà thơ thường nói?
- Một câu hỏi rất hay. Dù tôi đã trả lời trong Lời mở đầu của “Thơ viết cho mình” nhưng tôi muốn nói rõ thêm một chút: Viết cho mình cũng là trách nhiệm đầu tiên và sau cùng của người cầm bút. Anh không có trách nhiệm với bản thân mình, với đời sống vật chất và tinh thần của mình thì làm sao có thể thực hành việc cho người khác, càng không thể thực hành ở văn chương được. Mà văn chương, tất cả đều hiện hình trong tác phẩm, trong mỗi câu thơ, bài thơ gửi đến bạn đọc cũng là anh phải chịu phán xét độc lập, tác phẩm có một đời sống riêng khác ngoài anh. Và điều đó cũng là thông điệp chính yếu của “Thơ viết cho mình”.
Là một nhà văn chuyên viết về lịch sử với bút lực dồi dào, ông làm thế nào để cân bằng giữa sự nghiêm cẩn của tư liệu lịch sử và sự tự do của thi ca?
- Tự do của thơ ca là ở hạn mức nào? Tư liệu lịch sử như thế nào để gọi là nghiêm cẩn và nghiêm cẩn có ích gì với lịch sử, với thời cuộc, thời đại hôm nay? Chúng ta phải cùng một lúc trả lời rất nhiều câu hỏi trong sáng tác, mà thi ca không ngoại lệ. Trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ của chúng ta, thơ ca chính là một trong những trụ cột của đời sống văn hóa tinh thần góp phần làm nên chiến thắng, đánh đuổi kẻ thù xâm lược, thống nhất non sông. Hòa bình thống nhất, thơ ca lại vận động chuyển động theo những xu hướng của đời sống mới, công cuộc đổi mới với những cam go, ngặt nghèo của nó. Và thơ ca luôn làm tròn phận sự của mình.
Ông mong bạn đọc hôm nay sẽ mang theo điều gì sau khi khép lại “Thơ viết cho mình” - một cảm xúc, một suy ngẫm hay một sự đồng cảm với những trải nghiệm đời người?
- Tôi luôn cho rằng, sự hiểu biết của bạn đọc luôn vô cùng rộng lớn và công bằng. Anh viết cho mình cũng chính là anh viết cho mọi người, nhất là bạn đọc của anh. Anh càng chân thành, kỹ lưỡng, tâm huyết, trí tuệ bao nhiêu chắc chắn bạn đọc đều cảm nhận được. Nhà thơ tuyệt đối không được đứng cao hơn bạn đọc, cho rằng chỉ mình mới hiểu hết được thơ mình. Tôi luôn tin yêu và nhận được rất nhiều yêu mến từ phía bạn đọc. Rất nhiều góp ý, thậm chí là mắng mỏ, chỉ thẳng những sơ sài, hạn hẹp của thơ mình đến mức đỏ mặt tía tai nhưng khi bình tâm nghĩ lại mới thấy bạn đọc cũng vì tôi, vì thơ ca mà đóng góp. Tôi luôn mong muốn người đọc đồng hành và khám phá cùng tôi trong “Thơ viết cho mình” nhưng cũng hiểu rằng những gì có ở đó chỉ là một phần rất nhỏ trong đời sống.
Nhiều nhà thơ thường làm thơ trong cô đơn. Với ông, một quân nhân, một nhà báo, nhà văn, vậy thơ đến nhiều hơn trong những phút lặng im hay giữa va đập của đời sống?
 |
| Tập thơ "Thơ viết cho mình" của tác giả Phùng Văn Khai vừa ra mắt bạn đọc. |
- Thơ đến với tôi luôn trong tâm thức và hiện thực khi tuyệt đối một mình. “Thơ viết cho mình” cũng vậy. Sau biến cố về sức khỏe, tôi xin cơ quan chỉ làm buổi sáng còn buổi chiều đều một mình trong khuôn viên chùa Gia Thượng - Bồ Đề - Hà Nội với xấp lịch cũ trong chiếc túi vải cũ sờn. Không điện thoại, không gặp gỡ bất kỳ ai. Chỉ sân chùa lác đác hoa đại trắng rơi trong mưa phùn gió bấc tiếng chuông gió lanh canh ấm trà nguội lạnh bụi ngâu già thoang thoảng đưa hương. Chiếc bàn gỗ cũ sờn ngay dưới chân 18 pho tượng La Hán mỗi người mỗi vẻ muôn nỗi quan hoài và thơ cứ thế ùa đến với tôi. Lúc đó tôi cũng đã quên mất mình đang là quân nhân, nhà văn, nhà báo mà chỉ là một con người có những buồn vui chiêm nghiệm trong chốn nhân gian. Thơ đến tự nhiên và ở lại. Thơ đến trùng trùng như sóng biển. “Thơ viết cho mình” đã ra đời như thế.
Có ý kiến cho rằng thơ hôm nay đang ngày càng khó tìm độc giả, ông có thấy mình đang “đi ngược dòng” khi vẫn bền bỉ với thơ trong nhịp sống hiện đại?
- Tôi nghĩ hoàn toàn ngược lại. Độc giả hôm nay luôn rất yêu thơ và mở rộng trái tim đón nhận thơ, cho dù, trên thực tế thơ của chúng ta hôm nay còn rất xa mới đáp ứng được nhu cầu bạn đọc. Nhưng biết làm sao? Chỉ biết hãy chân thành, dốc hết tài hoa và tâm huyết trên từng con chữ và tuyệt đối tin vào sự thông thái của bạn đọc. Bạn đọc chính là suối nguồn vô tận dẫn dắt và nuôi dưỡng thơ ca.
Theo ông, thơ cần thay đổi để đến gần công chúng hơn, đặc biệt là người trẻ?
- Thơ hiện nay rất cần sự đa dạng trong thể hiện bằng các loại hình khác nhau. Có bài thơ cần in vào bảng đồng, bia đá với đúng tâm thế và vị trí của nó. Có khu vực thơ phải trình diễn, phải hiệp thương với các khu vực biểu diễn để đến với công chúng mạnh mẽ hơn, rộng khắp hơn. Người trẻ làm thơ chắc chắn cũng hiểu điều này và họ đang hành động với tất cả nhiệt huyết và tài năng của mình. Chính họ đang làm mới diện mạo của thơ, để thơ đến gần với công chúng, viết lên hình hài của một xu thế mới.
Trong thời đại AI và công nghệ, khi máy móc cũng có thể tạo ra thơ, ông nghĩ điều gì sẽ giữ lại giá trị riêng của thơ ca do con người viết nên?
- AI không có linh hồn! Đó là điều rất nhiều người, nhất là đội ngũ trí thức đều khẳng định như vậy. AI tạo ra thơ cũng là theo ý đồ của con người, phục vụ một mục đích nào đó, một nhu cầu nào đó. Chúng ta dường như đang rất thiếu nhất quán, sự nhận diện, cách thức sử dụng trong khu vực AI tạo ra thơ theo mệnh lệnh của chính mình. Những tôi tin chắc rằng, thơ ca do con người tạo nên vẫn là dòng chủ lưu, đích đáng, hợp pháp, thấu tình, đạt lý, nhất là đạo lý của văn chương với chính con người. Chính bởi vậy, tôi luôn tin vào chính mình, luôn tin vào thơ ca.
Trân trọng cảm ơn ông!
Theo dõi chúng tôi trên:
(PLM) - Bộ Xây dựng vừa ban hành Thông tư 19/2026/TT-BXD sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư 12/2025/TT-BXD quy định về xếp hàng hóa trên phương tiện giao thông đường bộ.
(PLM) - Ngày 13/5, Bộ Tư pháp tổ chức hội thảo lấy ý kiến đối với hai đề án “Xây dựng cơ sở dữ liệu lớn về pháp luật” và “Ứng dụng AI trong xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật” dưới sự chủ trì của Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh.
(PLM)- Từ một tranh chấp quyền sử dụng đất có diện tích chưa đến 2m², vụ việc giữa gia đình ông Đào Hữu Đảm, bà Phạm Thị Ngoan và gia đình ông Trần Kim Thê, bà Nguyễn Thị Đông tại xã Quỳnh Hội (tỉnh Hưng Yên) đã kéo dài, gây nhiều băn khoăn khi bản án phúc thẩm có những phán quyết được cho là mâu thuẫn, chưa thống nhất với chính nhận định của tòa.
PLM - Ngày 12/5, tại Học viện Tư pháp đã diễn ra hội thảo “Chia sẻ kinh nghiệm trong giải quyết vụ án hành chính tại Cộng hoà Liên bang Đức và Việt Nam” do Học viện Tư pháp phối hợp với Viện Hợp tác quốc tế Đức về pháp luật (IRZ) tổ chức.
(PLM) - Cơ quan chức năng TP Hà Nội vừa chính thức thông tin về vụ hỏa hoạn xảy ra tại cơ sở kinh doanh trên đường Lê Đức Thọ vào trưa ngày 11/5. Sau quá trình nỗ lực tìm kiếm cứu nạn và tiếp cận hiện trường đổ nát, lực lượng chức năng đã phát hiện một thi thể nam giới bên trong tòa nhà đã bị lửa thiêu rụi.
(PLM) - Trước đó, Báo Pháp luật Việt Nam đã đăng tải phóng sự “Lạng Sơn: Mỏ đá Lân Đa bị phản ánh gây rung chấn, bụi đá ảnh hưởng đời sống người dân”, phản ánh tình trạng nhiều hộ dân thôn Chùa, xã Hữu Liên, tỉnh Lạng Sơn cho rằng hoạt động khai thác tại mỏ đá Lân Đa của Công ty TNHH Anh Thắng gây rung chấn nhà cửa, phát tán bụi đá ra khu vực xung quanh.
(PLM) - Trưa ngày 11/5/2026, một vụ hỏa hoạn đã xảy ra tại cơ sở kinh doanh karaoke trên đường Phú Mỹ, phường Mỹ Đình 2, quận Nam Từ Liêm, Hà Nội. Lực lượng Cảnh sát PCCC & CNCH đã nhanh chóng có mặt để triển khai công tác chữa cháy.
(PLM) - Ngày 2/5/2026, Chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai có chỉ đạo yêu cầu kiểm tra, làm rõ và xử lý các nội dung báo chí phản ánh liên quan đến tình trạng ô nhiễm môi trường do hoạt động đốt than củi tại xã Đông Cuông.
(PLM) - Biển, đảo là một phần lãnh thổ không thể tách rời của đất nước và là địa bàn chiến lược trọng yếu trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Trong lịch sử bảo vệ chủ quyền biển đảo của Việt Nam, giai đoạn bùng phát mạng xã hội được đánh giá là thời kỳ đấu tranh gặp nhiều thử thách bởi khối lượng tin giả đồ sộ hiện diện hàng ngày trên không gian mạng. Trong tình thế đó, những người trẻ đã chung sức, đồng lòng đấu tranh với những luận điệu sai trái về chủ quyền biển đảo bằng nhiều hình thức khác nhau, như nhuộm đỏ facebook, thể hiện tình yêu nước, sẵn sàng, xung phong tham gia các đoàn công tác thăm các sĩ quan, chiến sĩ đang thực hiện nghĩa vụ bảo vệ chủ quyền biển đảo trên quần đảo Trường Sa.
(PLM) - Dù hậu quả của tai nạn đường sắt luôn vô cùng tàn khốc, nhưng tình trạng vi phạm giao thông đường sắt vẫn diễn ra nhức nhối. Hãy tự giác chấp hành luật giao thông để bảo vệ chính mình và sự bình yên của cộng đồng.
